سرک در زندگی کاری و شخصی رضا عطاران

● رمز و راز زندگی بازیگر رکوردشکن سال چیست؟
آقای جبلی روبه روی ما نشسته بود. بدون آن موهای افشان و آن عینک غلط انداز. آقای جبلی، همان معلم بی دست و پا و تو دل بروی دبیرستان دختران المپیادی. این، بعدازظهر جمعه ای بود که گفت وگو با رضا عطاران دلپذیرترش کرد. وقتی که کارتان روزنامه نگاری در حوزه سینما و تلویزیون باشد، این بعدازظهر را از یاد نخواهید برد. در میان این تعداد سوپراستار و بازیگر و هنرور پرافاده، رضا عطاران، از آن جا بی همتاست که چیزی نیست غیر از آنی که انتظار داریم. او بعد از موفقیت خیره کننده فیلم آخرش، هنوز همان آقای جبلی است. همان رضا عطاران که سال ها پیش بود. در این گفت وگو از سادگی اش، از بی خیالی اش و حسی که هی به ما می گفت او سرکارمان گذاشته، لذت بردیم. از تک جمله هایش و خنده هایی که درست مثل خنده های آقای جبلی بود. خنده هایی که گرچه در خود فیلم به آن نمی خندیدند، اما ایرانی ها را روده بُر کرده است. اگر می خواهید بدانید چرا همه رضا عطاران را دوست دارند، بد نیست که این گفت وگو را هم بخوانید. گفت وگو درباره مردی که هرگز نمی تواند گریه کند.

● بازیگران طنز، جدی گرفته نمی شوند
این که وقتی مردم ما را می بینند به فکر خنده و شادی می افتند، خیلی بد نیست، اما این مساله به مرور باعث این شده که بازیگران طنز در ایران خیلی حال شان خوب نباشد. اصولا یک بازیگر دوست دارد در ژانرهای متنوع نقش آفرینی کند، اما در ایران خیلی سریع در یک کلیشه تثبیت می شود.همین مساله باعث شده خیلی از بازیگران طنز که هیچ وقت جدی گرفته نشدند، سرخورده شده و اتفاق های خوبی برایشان نیفتد. در خیلی از جاها که برایشان مهم است، تحویل گرفته نمی شوند؛ مثلا در جشنواره ها. البته خوشبختانه همه جا ما را دعوت می کنند، اما وقتی پای جایزه دادن وسط می آید، خبری نیست. خود خانم آسایش که امسال به دلیل نقش آفرینی در یک نقش طنز جایزه گرفت، در اصل بازیگر جدی است و به عقیده من اگر یک بازیگر کمدی بود، این جایزه را به او نمی دادند. این طور می شود که بازیگران طنز به مرور به ورطه بازی در فیلم هایی که خیلی جالب نیست و خودشان هم خیلی دوست ندارند، می افتند. خود من هم فیلم هایی بازی کرده ام که جالب نبوده.

● من و مدیری در هملت
در کارهای نمایشی که انجام می دادیم، در عین حال که همه چیز جدی بود، خودم احساس می کردم که تماشاچی با ناخودآگاه من که به طنز می زد، بیشتر همراه است. مثلا دو نمایش کار کردم با دکتر قطب الدین صادقی. نمایش های هملت و سیمرغ. من و آقای حسن خلیلی فر نقش دوستان هملت را داشتیم. یادم هست با وجود این که نقش جدی بود، تماشاچی می خندید. در سیمرغ هم من یکی از ۳۰ مرغ بودم که باز هم همین اتفاق می افتاد. در نمایش هملت مهران مدیری هم نقش لاهرتیس برادر اوفیلیا را بازی می کرد. با هم همانجا آشنا شدیم. دو، سه سال بعد از این، هسته اولیه گروه ساعت خوش در نوروز ۷۲ شکل گرفت که شامل مرحوم داوود اسدی، ارژنگ امیرفضلی و مهران مدیری بود که بعد قرار شد ساعت خوش را با بازیگران بیشتری کار کنند. در مرحله اول از ۷۰ نفر تست گرفتند که من در آن حاضر نبودم، اما مدیری بعدا یادش آمده بود و با من تماس گرفت و من هم به گروه ملحق شدم. سعید آقاخانی هم از بچه هایی بود که در هملت کار کرد. یوسف صیادی هم در سیمرغ حضور داشت و از همین طریق ساعت خوشی شد.
● تقدیر بی تقصیر نیست
مراقبت یکی از مهم ترین نکات برای موفقیت است، اما من خیلی ها را می شناسم که بیشتر مراقبت می کنند، کتاب های بیشتری می خوانند و… ولی اتفاقات خوبی برایشان نمی افتد. علت این موضوع را نمی دانم. اما برای بعضی ها اتفاقات خوبی می افتد و برای بعضی ها هم نه. مثلا خود من داشتم زندگی ام را می کردم که یکهو ساعت خوش پیش آمد و ما رفتیم جلو.
● مطالعه را دوست ندارم
زشت است بگویم، اما من مطالعه را اصلا دوست ندارم، همان طور که دوست ندارم کسی هنر را به من آموزش بدهد. من در این مورد تجربه کردن را ترجیح می دهم. البته علت این که مطالعه نمی کنم، این است که قبلا تاثیر کتاب ها را روی خودم دیده ام، مثل وقتی که سری کامل کتاب های کامو را خواندم. من زود تحت تاثیر قرار می گیرم و بنابراین از خواندن اجتناب می کنم. راه حل من نوشتن درباره چیزی است که باید درباره اش بخوانم. البته من دارم از همه یاد می گیرم، اما درس گرفتن را دوست ندارم. دانشگاه را هم به همین دلیل رها کردم.
● من و همسر بازیگرم
دغدغه های امروز من شبیه به آدمی است که زن دارد، ۱۶ سال است ازدواج کرده و کارگردان است. مهم ترین چیز هم در زندگی ام، کار است.
همسر من در اوایل زندگی مشترک تئاتر کار می کرد، اما یواش یواش بی خیال شد. البته الان گهگاه بازی می کند.
مثلا در فیلم صندلی خالی بازی کرد و نامزد دریافت جایزه بهترین بازیگر شد. کارش خیلی خوب است اما ظاهرا خیلی علاقه ندارد.
البته نگاه او جدی است و از دست من حرص و جوش می خورد.
● مدیری ظاهرا با زندگی حال نمی کند
بزرگ ترین ویژگی مهران مدیری به عقیده من هوش سرشاری است که دارد و توانایی جمع کردن آدم هایی که البته آنها جنم خوبی در بازیگری طنز دارند و امتحان شان را پس داده اند. او سال های سال در اوج بوده و مردم دوستش دارند و این چیز کمی نیست. البته او ظاهرا خیلی با زندگی حال نمی کند. من چون خیلی رفت و آمدی با مدیری ندارم، در این مورد نمی توانم اظهارنظر کنم.
● نه مظلومم، نه غمناک
من اصلا بلد نیستم جوک تعریف کنم. یعنی وقتی یک جوک خوب را برای بقیه بازگو می کنم، کلا طوری تعریفش می کنم که حتی یک نفر هم نمی خندد. این یکی از خصوصیات من است. اما فکر می کنم چهره ام به من کمک کرده تا کمی به عنوان یک بازیگر طنز، جا بیفتم. ضمن این که علاقه زیادی هم دارم. البته چهره ام یک کمی مظلوم است و این چیزی است که من از آن حسابی سوءاستفاده کرده ام. به خصوص در دوران دبیرستان که همه فکر می کردند بچه درس خوانی هستم. مرا می گذاشتند مبصر در حالی که من رهبر شلوغی ها و شیطنت ها بودم. البته وقتی که مدیر و ناظم می آمدند، دوباره من همان آدم مظلومه می شدم و اگر با کسی هم مشکل داشتم، کارش ساخته بود!

● پدرم به هنر علاقه ای ندارد
۱۷ سال پیش که ساعت خوش را بازی کردم، ۲۷ سالم بود. آن موقع در اکثر مصاحبه ها راجع به کودکی، خانواده و… حرف می زدم و آخرش کار به جایی رسیده بود که همه می دانستند که من قورمه سبزی دوست دارم. اما برای این که شما هم بدانید، ما یک خانواده ۶ نفره بودیم. چهار برادر و خواهر. این خانواده ربطی به هنر نداشت، اما از سال ۵۸ و ۵۹ کار هنر را شروع کردم، در حالی که سنی هم نداشتم.
در کوچه بچه ها را جمع می کردم و نمایش اجرا می کردم. همیشه هم اجراها مربوط به زمانی بود که پدرم نبود. او موافق کار من نیست. پدر من کارمند دفتر ترمینال اتوبوسرانی بود و هنوز هم علاقه ای به کار من ندارد. یک بار پدرم وسط یک اجرای خانگی سر رسید و همه میهمانان را ریخت بیرون!
● روی بچه نداری توافق داریم!
من و همسرم بچه های مردم را دوست داریم، اما تصمیمی برای پدر و مادر شدن نگرفته ایم
● مردم با اسم کوچک صدایم می کنند
من ماشین ندارم و رانندگی نمی کنم و همین باعث می شود که خیلی بیشتر با مردم باشم و از حرف های آنها استفاده کنم. نمی دانم دلیلش چیست، اما مردم به راحتی درباره مشکلات شان با من صحبت می کنند. حتی مرا با اسم کوچک –رضا– صدا می کنند. مردم به من اطمینان می کنند، اما اشتباه شان همین جاست! (خنده)
● هیچ وقت از پا نمی افتم
بازیگری تنها راهی است که می توانم از آن راحت زندگی کنم و بهترین راهی است که می توانم به زندگی زیاد فکر نکنم. بنابراین اگر یکی، دو کار نه چندان خوب در بین کارهایم اتفاق افتاد، نباید همه چیز را کنار بگذارم و افسرده بشوم. باید به دنبال راه فرار باشم و آن را جبران کنم. در این مورد نمی توانم زیاد توضیح بدهم، چون احتیاج به صراحتی دارد که الان همراهم نیست.
● بازیگری، ۱۵ سال است و بعد…
پول را دوست دارم؟ بله. البته الان دیگر نه. خیلی از کارهایی را که دوست داشتم انجام داده ام و حالا در نقطه صفرم. به نظر من درباره ثروت بازیگرها یا کارگردان ها قضاوت درستی نمی شود. چون کار ما مقطعی است. مثلا خود من امسال فقط در کار خودم بازی کردم، چون اولین فیلمم هم بوده، قرارداد خیلی خوبی نبستم. فرض کنید من تا آخر سال دو کار دیگر هم بکنم. فرض کنید این موفقیت ها تا پنج سال دیگر هم ادامه داشته باشد، خب، بعد از این چه می شود؟ خیلی از بازیگرانی که سه دهه پیش بیشترین دستمزد را می گرفته اند، بروید ببینید شرایط زندگی شان چطور است. بازیگری یک مقطع ۱۰ تا ۱۵ ساله دارد. هرکسی را ببینید که مسن است و قبلا شرایط خوبی داشته، الان این وضعیت را ندارد.
من باور نمی کنم که بازیگری برای حضور در یک سریال، ماهی ۵۰ میلیون تومان دستمزد می گیرد. همیشه این ارقام غیرموثق است و بالا و پایین گفته می شود. البته هرچه قدر هم که این دستمزد بالا باشد، باز هم قرار است از این پول در طول عمر استفاده شود که با توجه به این که بازیگرها عموما دوراندیشی اقتصادی ندارند، بعد از پنج، شش سال این پول تمام می شود.

● کار دوم
نه تنها من که همه بچه ها دنبال این هستند که کنار این کار، یک کار دومی انجام بدهند. وقتی دور هم جمع می شویم، از هم سوال می کنیم چه شد آن کار؟ آن رستورانی که قرار بود بزنی، به کجا رسید؟ ولی هیچ وقت این حرف ها به جایی نمی رسد. خود من تنبلی مفرطی دارم و فکر اقتصادی خوب هم ندارم. خیلی ها زدند به یک کاری و آن چیزی را هم که داشتند، از دست دادند. در کل شرایط خیلی جالب نیست. حتی اگر خبر سراسری اعلام کند فلانی ۱۰۰ میلیون و دیگری ۵۰ میلیون گرفته، اما آن بازیگر ۱۰۰ میلیونی بنده خدا چهار سال است کار نکرده و از همه ما بدبخت تر است!
● عکس من در عکاسی
آن عکاسی ای که عکس مرا به عنوان تابلو استفاده می کند، یک دوست است که بده بستان مالی خاصی بین مان برقرار نیست.
● بازی من به کارهای مدیری نمی خورد
بزرگ ترین ویژگی ساعت خوش تنوع نقش هایش بود. مثلا نادر سلیمانی، نصرالله رادش، ارژنگ امیرفضلی، من، رامین ناصرنصیر، رضا شفیعی جم، خود مهران مدیری، حمید لولایی و… هرکدام یک جور بودند و یک جور بازی می کردیم. مثلا ارژنگ نقش های فانتزی را دوست داشت و داوود اسدی خدابیامرز، طنزهای جدی را بازی می کرد که معنای فلسفی داشت. من و سعید آقاخانی کار رئال دوست داشتیم که همین حالا هم همان سلیقه را داریم. علت این که من بعدا با مهران مدیری کاری انجام ندادم، همین است. چون با وجودی که دوست داشتم، اما کاراکتر بازی ام به نقش های او نمی خورد و به من نمی چسبد. من واقعا دوست داشته ام که با مدیری کار کنم، اما نشده. از خدایم است که مدیری در یکی از کارهای من بازی کند، اما از نقش هایی که رد می کند، مطمئن می شوم که حتما با من کار نخواهد کرد.
● اولین برخورد با رامبد
اولین تجربه کارگردانی من «سیب خنده» بود که برای گروه کودک شبکه اول انجام دادم. رامبد جوان در همان زمان داشت کار «خانواده سبز» را با همان دفتر با مرحوم شکیبایی و بقیه انجام می داد. ما در آن سال ها با هم آشنا شدیم و سال بعد هم در «سرزمین سبز» با هم کار کردیم. رامبد آدم خوب، درست و البته رکی است. در این خصوصیت اخیر، من کاملا برخلاف او هستم.
● من خودم را بازی می کنم
به نظر من بزرگ ترین بخش کار هر کارگردان، انتخاب بازیگر است و اگر انتخاب بازیگر درست باشد، ۷۰ درصد کار حل شده است. من خیلی در پیش تولید کار به این موضوع دقت می کنم. این که سوال می کنید چرا من نقش آدم های آسمان جُل را بازی می کنم، به این دلیل است که شما باور نخواهید کرد که من یک آدم پولدار هستم. این را قبلا امتحان کرده ام. در فیلم کلاهی برای باران، قرار بود نقش آدم پولداری را بازی کنم که به دزدی علاقه داشت، اما در نهایت باز اتفاق دیگری افتاد و اتفاقا راه درست را رفتیم. حالا هر بازیگری وقتی در نقش فرو می رود، بهتر است نقش را از وجودش بگیرد. من فکر می کنم این سربه هوایی، جدی نگرفتن کارها و شوخی کردن با همه چیزهای اطراف در من هست و از آن استفاده می کنم. من به خودم آموزش داده ام که این طور باشم تا اتفاقات جدی دنیا رویم تاثیر نگذارد.
● وقتی متن ورود آقایان ممنوع را خواندم…
اولین بار که فیلمنامه ورود آقایان ممنوع را خواندم، سه سال پیش بود. این فیلم قرار بود در دفتر آقای منوچهر محمدی توسط خانم مرضیه برومند ساخته شود و من هم همین نقش آقای جبلی را داشتم. همان وقت من فکر می کردم برای این متن یک اتفاقی می افتد. آن زمان نشد ولی سری بعد که رامبد جوان کارگردان شد، دیدم شرایط همان طور خوب است و متن هم بهتر شده. پیشنهاد خوبی بود، قبول کردم و واقعا راضی ام. برای خود من موفقیت فیلم بیشتر از حد انتظار بود.

● دستمزد من نصف مبلغ اعلام شده است
مبلغی که در تلویزیون به عنوان دستمزد بازیگران اعلام شد، برای من خیلی خوب بود؛ چون دستمزدم را بالا برد! البته دستمزد من در حد نصف چیزی بود که اعلام شده بود. همان طور که می دانید دستمزدها مبنای خاصی ندارد و بالا و پایین می شود. یک موقع هست که دوست داری با یک کارگردان کار کنی و نصف قیمت می گیری و برعکس. یک موقع فقط برای پول کار می کنی. بازیگر نقش مقابل و شرایط مختلف در این زمینه موثر است.

پردیس زندگی من