بهار در اعماق درياها

بهار فصل تخم‌ريزي بيشتر موجودات اعماق درياست. اما سوالي كه براي «جان‌كوپلي»، ‌زيست‌شناس دريا به‌وجود آمده اين است كه چرا با اين‌كه موجودات در اعماق دريا نيازي به نور خورشيد ندارند، ‌همان روش معمول بين جانداران ديگر را در تخم‌ريزي دارند و در فصل بهار تخم‌ريزي مي‌كنند.
وقتي «چارلز داروين» براي اولين بار قدم به جزاير گالاپاكوس گذاشت، در هر چند دقيقه پنج نوع جديد از موجودات را كشف كرد. به همين علت آن دوره،‌دوره طلايي كشفيات نام گرفت و امروز تقريبا همه زيست‌شناسان آرزوي آن دوران را مي‌كنند. اما براي آن دسته از دانشمندان و محققاني كه در مورد اعماق دريا مطالعه مي‌كنند، هنوز هم همان دوران طلايي است. در جزاير سرسبز اعماق دريا، حيوانات عجيب از مواد غذايي شيميايي تغذيه مي‌كنند.
زنجيره‌هاي غذايي در اعماق دريا از فتوسنتز تشكيل نمي‌شوند، بلكه از روش ديگري به نام كموسنتز‌(شيمي سنتز) ساخته مي‌شوند. بنابر همين روش، موجودات اعماق دريا نبايد عكس‌العملي به تغيير فصول و يا حوادث ناگوار كه سطح زمين را از بين مي‌برند، نشان دهند.
«جيمز كامرون» كارگردان مشهور هاليوود كه فيلم مستند «بيگانگان اعماق دريا» را در مورد اعماق دريا ساخته است،‌ مي‌گويد: «ميلياردها سال است كه مهماني در اعماق تاريك اقيانوس‌ها ادامه دارد. اگر فردا خورشيد نابود شود، موجودات اعماق دريا هيچ تغييري را حس نخواهند كرد و هيچ عكس‌العملي نشان نخواهندداد.»
اما اين گماني بيش نيست؛ امروز گروهي از زيست‌شناسان روابطي خاص بين جزاير اعماق دريا و نور خورشيد يافته‌اند. فاصله خورشيد با اعماق اقيانوس‌ها بسيار زياد است. در اعماق اين اقيانوس‌ها غذا هميشه براي زندگي وجوددارد، اما با اين حال هنوز هم موجودات اين نواحي تغيير فصول را حس مي‌كنند و به آن‌ها عكس‌العمل نشان مي‌دهند.
چرخه‌هاي سالانه اين موجودات نشان مي‌دهد كه ارتباط جزاير اعماق اقيانوس‌ها با خورشيد بيش از هر مكان ديگري است و همين ثابت مي‌كند كه هيچ جاي دنيا از تغييرات جوي و تصادفات سيارك‌ها با زمين در امان نيستند.
در اواخر دهه 1970،‌ وقتي زيست‌شناسان براي اولين بار، بوته‌زارها، ‌كرم‌هاي دريايي و گستره‌هاي صدف‌هاي خوراكي را در اعماق دريا ديدند،‌ هنوز باور نمي‌كردند كه بتوان در اعماق دريا، زندگي را يافت. در كتاب‌هاي درسي آمده است كه: «زندگي در همه جا وابسته به نور خورشيد است.»
گياهان از انرژي خورشيد استفاده مي‌كنند و با عمل فتوسنتز غذا مي‌سازند. حيوانات از اين گياهان تغذيه مي‌كنند و خودشان نيز خورده مي‌شوند. اما نور خورشيد در اعماق اقيانوس‌ها بسيار كم است. حتي كمتر از نور خورشيد در سياره نپتون.
بنابراين گمان مي‌رود كه زندگي در اعماق اين آب‌ها، بستگي به غذاهايي كه از سطح دريا به ته دريا ريخته مي‌شوند، داشته باشد. هرچه به عمق دريا پيش مي‌رويم، غذا كمتر مي‌شود، چون غذاي ريخته شده به درياها، در راه خورده مي‌شود و براي اعماق زياد چيزي باقي نمي‌ماند.
بنابراين قانون، در عمق دو كيلومتري درياها نبايد غذايي براي زندگي وجود داشته باشد اما زندگي در اعماق آب‌ها، ‌همه اين قوانين را شكسته است و اين به خاطر وجود هيدروسولفيد و متان در آب‌هاي طغيان‌كرده است. در اعماق اقيانوس‌ها، ميكروب‌ها از انرژي شيميايي تركيب هيدروسولفيد و متان استفاده مي‌كنند و كربن كافي (غيرطبيعي) را به كربن طبيعي تبديل مي‌كنند.
دقيقا همان‌طور كه گياهان در عمل فتوسنتز با كمك نور خورشيد چنين اعمالي را انجام مي‌دهند. ميكروب‌هاي كموسنتز، پايه و اساس زنجيره غذايي در اعماق درياها هستند و گاهي نيز با حيوان هم‌زيستي مي‌كنند.
ميكروب‌هاي كموسنتزي، ‌محدود به دريچه‌هاي فعال خط‌الراس دريا نمي‌شوند. آن‌ها گاه در سراشيبي‌هاي قاره‌اي، جاهايي كه آب‌هاي سرد از زمين بيرون مي‌آيند نيز، ‌ديده مي‌شوند.
تحقيقات درباره زندگي كموسنتزي، تازه آغاز شده است. خط‌الراس مركزي اقيانوس حدود 70هزار كيلومتر اطراف سياره را تشكيل مي‌دهد.
در اين مناطق، هنوز هم دريچه‌هاي آبي‌ـ‌حرارتي فراواني وجود دارند كه كشف نشده‌اند و بي‌شك در هر يك از اين دريچه‌ها،‌ هزاران موجود زنده از گونه‌هاي جديد و كشف نشده زندگي مي‌كنند. چند ماه پيش،‌ محققان در اعماق اقيانوس قطب شمال، براي اولين بار زندگي يافتند و اين تازه شروع كار بود.
در سال 2003 در خليج مكزيك دريچه‌هاي سرد جديد ديگري نيز يافت شد. جالب اين است كه تاكنون بيش از 600نوع موجود جديد در اين دريچه‌ها يافت شده‌اند. وقتي زيست‌شناسان شروع به مطالعه روش‌هاي توليدمثل اين موجودات يافت شده كردند،‌انتظار نداشتند‌آن‌ها از روند فصلي در توليدمثل پيروي كنند.
تعداد زيادي از جانداران اعماق دريا به‌طور فصلي توليدمثل مي‌كنند. توليدمثل آن‌ها ارتباط نزديكي به پلانكتون‌هاي مرده كه از گل‌هاي جلبكي كه در هر بهار به عمق دريا ريخته مي‌شوند، ‌دارند. پس از مطالعه اين دريچه‌ها، ثابت شده است كه در اعماق دريا،‌ در همه سال غذاي زيادي از روش كموسنتز ساخته مي‌شود و موجودات اين نواحي هميشه غذا دارند.
در دهه 1990 وقتي «سوزان ليزين» و همكارانش از موسسه تحقيقاتي خليج آكواريوم ‌متوجه شدند كه بافت تخمدانهاي خرچنگ‌هاي اعماق دريا ماهانه تغيير مي‌كند،‌ براي اولين بار اين تصور قوت گرفت كه توليدمثل اين جانداران با تغيير فصل رابطه نزديكي دارد.
پس از اين كشف، «جينا پرويچ» و همكارانش از دانشگاه دلاور درلوس، در سال 2003 ثابت كردند كه خرچنگ‌هاي نواحي شرقي اقيانوس آرام، در فصل بهار تخم‌ريزي مي‌كنند. اين كشفيات احتمال وجود رابطه‌اي نزديك بين زندگي در اعماق اقيانوس‌ها‌ با نور خورشيد را زياد كرده است.