___________________________________ قرقاول دورگهٔ بالغ، لهستان قرقاوُل (Pheasant) یکی از پرندگان است. قرقاول پرندهای است که به خاطر داشتن دم بلند و راه رفتن باشکوهش از سایر ماکیان متمایز میشود. این پرنده یکی از عجیبترین پرندگان جهان است. در ۲ یا۳ هفته اول زندگی یک جفت پنجه روی هر بال این پرنده وجود دارد. قرقاولها روی درختان زندگی میکنند و انواع بالغ از برگهای درختان، حشرات، تمشک، دانهها و میوههای جنگلی تغذیه میکنند و افزایش و کاهش میوههای جنگلی و حشرات در جمعیت این پرنده موثر است. پس از خوردن یک غذای کامل، وزن آنها آنقدر سنگین میشود، که پرواز برایشان بسیار دشوار میشود. قرقاول را در زبان انگلیسی Pheasant ودر زبان فرانسوی Faisan ودر زبان عربی « الفزان» و « طائر التدرج » گویند، این پرنده در زبان فارسی اسامی متعددی داشته وعلاوه بر قرقاول كه متداول ترین نام پرنده می باشد به آن تورنگ، تیرنگ، تذرو ، تذرج و خروس صحرایی نیز می گویند. این پرنده هنگام احساس خطر معمولاً پرواز نمی کند ، بلکه به سرعت می دود و پنهان می شود. پروازش پرتوان و آغاز آن پرسر و صداست. در ارتفاع کم پرواز می کند و مدت پروازش معمولاً کوتاه است. زیستگاه زیستگاه این پرنده در جنگلهای مرطوب، بوتهزارهای تمشک و درختان پهنبرگ یا خزانکنندهاست که در زیر بوتههای آنها آشیانه میکند. قرقاولها وابستگی زیادی به جنگلهای و بوتهزارها دارند آنها معمولا در جنگلها استراحت و در نقاط باز و کمدرخت و کشتزارها به تغذیه میپردازند. جنس نرو ماده جنس نرو ماده این پرنده کاملا با هم تفاوت دارندو رنگ پر آنها برحسب زیرگونه جنس و سن تغییر میکند. نرهای بالغ پروبال رنگین و پر زرق و برق و دمی دراز تر و سر و گردن آنها به رنگ سبز تیره براق است. در قرقاولهای ماده رنگ پرها نخودی تیره با لکههای قهوهای زیاد به رنگ محیط اطراف است که باعث میشود در دوران طولانی خوابیدن روی تخمها و زمان پرورش جوجهها از دید دشمنان پنهان بماند. در جنس نر سروگردن غالبا به قرقاولهای نابالغ از لحاظ دم شبیه به کبک و دارای دمهای کوتاه هستند و از این لحاظ بایستی آنها را با کبکها حتی زمانی که همراه قرقاولهای بالغ دیده میشوند تشخیص داد. این پرنده سالانه ۱۲تخم در اواسط اردیبهشت ماه به جا میگذارد و مدت نشستن روی تخمها نیز حدود ۲۰ روز است. شكل ظاهری قرقاول قرقاول نظیر مرغ وخروس وانواع بوقلمون جزو ماكیان تقسیم بندی شده و به این ترتیب از نظر مشخصات ظاهری وفیزیولوژیكی كم وبیش تمام خصوصیات گروه ماكیان را دارند. قد پرنده به اندازه مرغ وخروس معمولی بوده ولی پرهای دم در قرقاول رشد بسیار زیادی كرده، به طوری كه در برخی از نژادها، طول دم به5/1 متر می رسد وبدین گونه درازای پرنده از سر تا دم به دو متر هم می رسد. ارتفاع قرقاول ها از 50 تا 100 سانتی متر است. بلندی پرهای دم را در هنگام پرواز می توان به خوبی تشخیص داد زیرا كه در این موقع دم وضعیت خاص ومشخصی را به خود می گیرد. وزن قرقاول های بالغ بین دو تا سه كیلوگرم است وتنها در یكی از نژادها كه به غول قرقاول یا آرگوس معروف است وزن پرنده به پنج تا شش كیلوگرم می رسد. رنگ پر وبال پرنده در نرها رنگین ودر مادهها خاكستری مایل به قهوه ای است. سر پرنده كوچك بوده ودارای منقاری كوتاه وخمیده می باشد. سوراخ بینی ظریف بوده وبه وسیله پرهای رنگین پوشیده شده است. پاها لخت بوده ، اما بلندی ولختی پاهای طاووس را ندارد. تاریخچه پرورش قرقاول جانورشناسان معتقدند كه زیست گاه اولیه قرقاول مشرق زمین ومخصوصاً قفقاز وسواحل دریای خزر است واین موضوع از قدیم مورد تأیید دانشمندان بوده است به طوری كه شاردن معروف در جلد دوم سفرنامه خود می نویسد: « آن چه كه در دهانه رودخانه ایونی در مجاورت دریای سیاه كاملاً مطابق نوشته های مورخین باستان یافتم، قرقاول های شكیل وعظیم آن است كه از حیث لطافت در سرتاسر آفاق بی نظیر است وبه نظر من چنان پرندگانی با چنین گوشت مطبوع وذائقه نواز در هیچ جای جهان پیدا نمی شود...». صرفنظر از نوشته شاردن توجه به نام Faisan نشان می دهد كه از كلمه Phase فاز مشتق شده كه نام رودخانه ای است كه از كوه های قفقاز سرچشمه می گیرد و امروزه به نام محلی فاكزFachs نامیده می شود ودر گرجستان امروزی جاری است كه در قدیم به آن كلشید می گفته اند وپیداست كه نام علمی قرقاول معمولی Ph.Colchicus از نام آن گرفته شده است. مارسیال Martial دانشمند وشاعر یونانی در نوشته های خود ذكر می كند كه قرقاول برای اولین بار از قاره آسیا به یونان برده وسپس از آن جا به سایر كشورهای دیگر منتقل شده است. مورخ مذكور می نویسد كه آرگونوت Argonaute قهرمان افسانه ای یونان در سفرهایی كه با كشتی معروف وتاریخی خود Argo به نقاط مختلف جهان كرد، موفق شد قرقاول را به همراه حیوانات شگفت آور دیگری به عنوان هدیه برای مردم یونان بیاورد. امروزه نیز با این كه قرقاول به تمام نقاط دنیا برده شده است ولی پرنده مذكور تنها در مناطق مرطوب ومعتدل وپوشیده از بوته و درخت وجنگل به زاد و ولد پرداخته وبه آسانی پرورش می یابد. بعد از یونانی ها، رومی ها جزو اولین ملل اروپایی بودند كه به مطالعه این پرنده پرداختند. در قرون وسطی قرقاول به كشور فرانسه راه یافت وفرانسویان در آغاز بدان خروس لیموژCoq de limoge می گفتند. در اوایل پرورش قرقاول در فرانسه ومتعاقب آن در انگلستان فقط به خاطر استفاده از گوشت لذیذ پرنده بوده است وبه این ترتیب به زیبایی پرنده توجه چندانی مبذول نمی شد. علت این امر نیز بیشتر به خاطر علاقمندی شاهان وسرداران آن زمان به خوردن غذاهای خوشمزه و به اصطلاح عادت آنان به پرخوری وشكم پرستی بوده است. آثار موجود نشان می دهد كه در اوایل قرن چهاردهم خوردن گوشت قرقاول در فرانسه واروپا متداول گردید واین علاقمندی به حدی شدید بود كه شاهان ترجیح می دادند، پرنده را پس از طبخ با همان پرهای الوان ودم بلند و پاها ، بر سر سفره به معرض تماشای مدعوین قرار دهند. شارل هفتم یكی از طرفداران جدی گوشت قرقاول بود ودستور می داد كه در تمام میهمانی های رسمی فقط از گوشت پرنده مزبور استفاده شود. در هرحال پیشرفت پرورش قرقاول در اروپا مدیون فعالیت های شاهانی نظیر: هنری چهارم ، لویی سیزدهم ومخصوصاً لویی چهاردهم وپانزدهم می باشد. گذشته از مصرف گوشت، علاقمندی بسیاری از امپراتوران وسرداران اروپا به شكار وشركت در مراسم مزبور موجب می گردید كه عده ای از افراد به پرورش چنین پرندگانی مأموریت می یافتند وبه این ترتیب در ازدیاد طبیعی پرندگان و حیوانات شكاری كوشش واهتمام لازم به عمل می آمد. به طور كلی باید در نظر داشت كه تا قبل از سال 1861 میلادی حداكثر تلاش مأمورین مذكور وهم چنین پرورش دهندگان بر این بود كه از راه طبیعی به ازدیاد قرقاول ها بپردازند و به این ترتیب هیچ گاه اقدامی به منظور پرورش دستی پرنده مزبور به عمل نمی آمد، ولی از آن به بعد به خاطر این كه زاد وولد وتكثیر قرقاول ها تحت كنترل قرار گرفت و بشر موفق گردید در پرورش این حیوان دخالتی بیشتر نماید، كم و بیش نگهداری قرقاول در نزد پرورش دهندگان رواج یافت وفعالیت مزبور نیز به كارهای دیگر دامپروری افزوده شد. اولین كشوری كه در این راه قدم پیش گذارد انگلستان بود، پرورش دهندگان انگلیسی به خاطر این كه به تقاضای خریداران داخلی وخارجی این پرنده جواب مثبت بدهند سعی كردند مراكز نسبتاً بزرگی برای پرورش دستی قرقاول تهیه نمایند وكم وبیش از راه وروش های علمی وصحیح برای پرورش این پرنده پیروی نمایند. نژادهای قرقاول به طور كلی نژادهای متعدد قرقاول در دو دسته قرار گرفته اند : گروه اول، قرقاول های دم دراز هستند كه در این گروه پرهای دم طویل بوده واز چند ردیف تشكیل یافته است. تعدادی از قرقاول های دسته مذكور حتی قادر هستند پرهای دم را تا اندازه ای به شكل چتر درآورند ولی هیچ گاه این قدرت به اندازه پرها وچتر طاووس نمی باشد. در این دسته بسیاری از قرقاول های عادی و اهلی كه امروزه پرورش داده می شوند وهم چنین تعدادی از قرقاول هایی كه شكار خوبی برای شكارچیان به شمار می روند قرار دارند و روی هم رفته پراكندگی آن ها در دنیا نسبت به دسته دیگر بیشتر است. نژادهای گروه دم دراز در دنیا پراكندگی بیشتری دارند. گروه دوم، قرقاول های دم كوتاه هستند كه تعداد آن ها كم واكثراً در نواحی مرتفع به خصوص در ارتفاعات هیمالیا وچین زندگی می نمایند. نژادهای گروه مزبور متعدد نبوده واز جمله باید قرقاول جنس لوفورا Lophura را نام برد .
