تئوری گشایشها در شطرنج

مبحث شروع بازی
معمولا هر بازی شطرنج به سه مرحله شروع، وسط و پایان بازی تقسیم می شود. البته این تقسیم بندی یک امر نسبی است چون در واقع سه مرحله ی بالا ارتباط تنگاتنگی با یکدیگر دارند به طوری که در بسیاری از موارد نمی توان به آسانی مشخص ساخت که گشایش کی تمام می شود و وسط بازی از کجا آغاز شده است. لازم به ذکر است که در برخی موارد ممکن است سرنوشت نبرد در « وسط بازی » معلوم شود و کار به مرحله پایان بازی نکشد و گاهی هم محتمل است بر اثر تعویض بیشتر سوارها پیکار مستقیما" از مرحله اول گشایش به « پایان بازی » برسد و در این میان مرحله وسط بازی خود به خود حذف می شود.
برای پی بردن به روند نبرد در بازی شطرنج لازم است مبانی گشایش ها دقیقا" فرا گرفته شود و قواعد عمومی مراحل وسط و پایان بازی به خوبی آموخته شود. هدفی که هر شطرنجباز در طول پیکار باید دائما در نظر داشته باشد آن است که « همکاری موزونی » بین سوارها و پیاده های خود بوجود بیاورد، این همکاری را حفظ کند و بهبود بخشد.
تئوری شطرنج گشایشهای بسیاری را شامل می شود و هر گشایش به نوبه خود تعداد زیادی شاخه های اصلی و فرعی دارد. در چند دهه اخیر بیشتر استادان شطرنج به این امر گرایش دارند که شمار محدودی از گشایشها را انتخاب کنند و در آنها شاخه یا راه بخصوصی را بر گزینند.
بر خلاف قرن گذشته که گامبی شاه و گامبی اوانس حربه اصلی بزرگان شطرنج بشمار می رفت، امروزه گشایش های مزبور به ندرت بازی می شوند.به طور کلی در گشایشهای باز دیگر حملات تند و زود هنگام همانند آنچه که در عصر شطرنج رمانتیک بود، طرفدار چندانی ندارد. زیرا هنر جدیدی به نام « دفاع »، توسعه، تکامل و عمومیت یافته است که به طرز بسیار مؤثری این حملات را بی اثر می سازد.
از مطالع و بررسی بازی هایی که بعد از جنگ جهانی دوم در مسابقات بزرگ انجام شده است می توان ویژگیهای چشمگیر گشایش های نوین را به شرح زیر خلاصه کرد:
1- جدال پرجنب و جوش در مرکز
2- قابلیت تحرک پیاده ها
3- گسترش هدفمند سوارها و پیاده ها باتوجه به مرحله وسط بازی و بعضا" پایان بازی.
4- انتخاب شاخه هایی که در بردارنده دشواریهایی برای حریف باشد.بعنوان مثال رفتن به قلعه در جناح مخالف و هجوم به پناهگاه شاه رقیب با کمک پیاده ها.
رها کردن تاکتیک های غیر فعال که هدف آن برقراری تساوی وضعیت در مرحله گشایش است و چستجو و انتخاب بازی متقابل فعال.


طبقه بندی گشایشها

در عصر حاضر برای طبقه بندی انواع گشایشها روشهای مختلفی توسط مؤلفین اروپایی بکار می رود که از آن میان دو روش زیر اخیرا مورد قبول اکثر استادان و استفاده نشریات شطرنج قرار گرفته است. این دو روش عبارتند از:
1- روش اینفورماتور(INFORMATOR):که در سال 1966 میلادی توسط اساتید یوگوسلاوی سابق به رهبری الکساندر ماتانویچ ابداع شده است و سپس با جلب موافقت فدراسیون جهانی شطرنج (فیده) در آن تغییراتی داده شده، قطعیت و عمومیت یافته است.
2- روش نیک (NIC):که در نشریه ای به همین نام و بعضی دیگر از مجلات بکار برده می شود.این روش عمومیت روش اینفورماتور را ندارد.
این دو روش بسیار گسترده و پیچیده بوده و برای نو آموزان روشهای مناسبی نیستند.در ذیل روشهای ساده تری می آید که در بیشتر کتابهای شطرنج نیز مشابه آن وجود دارد.

اول - گشایشهای باز:
شامل تمام بازیهایی است که در حرکت نخست E4 بازی می کند و سیاه هم با E5 چواب می دهد.در این گشایشها اکثرا شاهد نبرد شدید دو طرف برای کسب برتری در مرکز میدان کارزار هستیم و حرمت باید با یک تهدید آنی همراه باشد.مثل: حمله به یک پیاده ی حریف، آچمز کردن یک سوار، رفع آچمزی، حمله متقابل و ... در عین حال نکات زیر حائز اهمیت است:
1- هجوم به نقطه ضعف اردوگاه حریف (خانهF7 سیاه و F2 سفید)
2- باز کردن ستونهای مرکزی
3- عموما تهیه مقدمات برای حمله به جناح شاه
به طور کلی جدال دو بازیکن در گشایش های باز را می توان به رویارویی دو شمشیر باز تشبیه کرد که متناوبا به حمله و دفاع می پردازند.
از جمله معروفترین اساتیدی که امروزه شطرنج را با گشایشهای باز شروع می کنند می توان به گری کاسپاروف قهرمان اسبق شطرنج جهان و مبدع انجمن شطرنجبازان حرفه ای از روسیه و ویسواناتان آناند قهرمان حال حاضر شطرنج جهان نام برد.
در قسمتهای بعدی نمونه هایی از بازی های انجام شده بین اساتید معروف جهان شطرنج با روش گشایش های باز همراه با معرفی شاخه های معروف این سری از گشایشها برای علاقمندان خواهد آمد.
در صورتیکه سؤالی برای علاقمندان پیش آمده، در همین تاپیک بنویسید تا پاسخ ارائه گردد.
باتشکر از توجه شما - ASHIL2 ​