گفت‌و‌گوي با دکتر عجب شیری زاده اخترفيزيكدان ايراني

گفت‌و‌گوي با دکتر عجب شیری زاده اخترفيزيكدان ايراني ​

خورشيدشناس و استاد اخترفيزيك دانشگاه تبريز كه براي سيزدهمين رصد حرفه‌يي گرفت كلي خورشيد در 11 مردادماه گرفت كلي خورشيد رهسپار سيبري شده بود در تشريح دستاوردهاي اين سفر علمي عنوان كرد كه در جريان اين گرفت در راستاي تحقيقاتش در زمينه مطالعه امكان پيش‌بيني زلزله براساس امواج و نجوم، نخستين رصد راديويي خورشيد را انجام داده است






دكتر علي عجب شيري زاده، رييس مركز تحقيقات نجوم و اختر فيزيك مراغه با بيان اين كه از سال 1973 رصد و بررسي علمي خورشيدگرفتگي‌ها را پيگيري كرده است در گفت‌و‌گو با خبرنگار علمي خبرگزاري ايسنا در تشريح سفر علمي 13 روزه‌ اخيرش به قطب شمال كه با هدف رصد خورشيدگرفتگي 11 مردادماه جاري انجام شده است، اظهار كرد: نخستين مرحله آماده سازي براي رصد حرفه‌يي گرفت كلي خورشيد در روز اول آگوست 2008 (11 مرداد) بود به طوري كه پس از رسيدن به مسكو از طريق هواپيما به اولين ناحيه ورودي سيبري يعني شهر «بارنائول» رسيديم كه اختلاف ساعت اين شهر با مسكو سه ساعت بود.

رييس مركز تحقيقات نجوم و اختر فيزيك مراغه با بيان اين كه سفر اخير سيزدهمين سفر وي براي رصدحرفه‌يي كسوف و تاج خورشيد بوده است، ادامه داد: در اين مرحله از سفر طبق برنامه‌هاي تنظيمي قبلي گروه بين‌المللي حرفه‌يي نجوم در شهر بئيك(Byisk) مستقر شديم و تا روز وقوع گرفت كلي خورشيد به مدت يك هفته اقدام به آماده سازي تجهيزات رصد كرديم و بقيه گروه بين‌المللي هر كدام اين كار را طبق اهداف تعيين شده علمي رصد مرئي انجام دادند.


رصد راديويي گرفت خورشيد از قطب شمال

دكتر عجب‌شيري زاده با بيان اين كه در جريان اين گرفت، موفق به انجام نخستين رصد راديويي گرفت خورشيد در دنيا شده است، اظهاركرد: رصد راديويي گرفت خورشيد با دريافت امواج از اتمسفر زمين يك روز قبل از گرفت، روز گرفت كلي و يك روز بعد از گرفت براي دريافت داده‌هاي علمي از خورشيد بسيار مهم است؛ البته اين كار در يكي از گرفت‌هاي قبلي خورشيد انجام شده بود، كه از داده‌ها نتايج خوبي به دست آورديم و براي تاييد و كامل شدن آنها نياز به آزمايش دوباره بود. علاوه بر آن رصد گرفت كلي با تجهيزات استروسكوپي و مرئي يكي ديگراز فعاليت‌هايم در اين سفر بود.


رصد راديويي گرفت خورشيد با دريافت امواج از اتمسفرجهت پيش‌بيني زمين لرزه‌ها

به گفته وي يكي از اهداف اين رصد پيش‌بيني زمين لرزه‌ها نيز به شمار مي‌رود كه تاكنون در دنيا بر روي آن آزمايشات مختلفي صورت گرفته است كه در مركزتحقيقات نجوم و اختر فيزيك مراغه نيز تحقيقاتي در اين زمينه در حال انجام است.


دكتر عجب‌شيري زاده ادامه داد: پس انجام موفقيت آميز اين مرحله، اقدام به اعزام به دانشگاه «Gorn-Altaiysk» سيبري با ميني بوس به مدت پنج ساعت كرديم كه جنگل‌هاي فراواني نيز در آن منطقه وجود داشت.


وي با بيان اين‌كه پس از كسوف كارگاه بين‌المللي در همين زمينه برگزارشد، خاطرنشان كرد: در اين كنفرانس مقاله‌اي در گذشته درباره نتيجه گرفت كل خورشيد در مارس 2006 ارسال كرده بودم كه پس از پذيرفتن آن، در حضور شركت كنندگان سراسر كشوردر آن كارگاه ارائه كردم كه مورد استقبال قرار گرفت. در اين مقاله اقدام به مدل سازي تاج خورشيدي از طريق ميدان مغناطيسي كرده بوديم.


با حل مسايل علمي خورشيد مي‌توان تمامي ستاره‌ها را شناخت

وي گفت: خورشيد تنها ستاره‌اي است كه در نزديكترين فاصله در دسترس ما است و اگر مسايل علمي خورشيد كه شامل شناخت درون و برون آن است، حل شود، مي‌توان مسائل و سوالات مطرح در مورد تمامي ستاره‌ها را پاسخ داد.

استاد دانشگاه تبريز درباره رصد خورشيد اظهار كرد: خورشيد چه از زمين وچه از فضا تنها امكان رصد سطح خارجي آن وجود دارد و داخل آن به علت كدري گاز درون امكان رصد ندارد.


وي با بيان اين كه جو خورشيد از سه قسمت تشكيل شده است، خاطرنشان كرد: از سطح خورشيد حدود 500 كيلومتر مربوط به فتوسفر است يعني سطحي كه ما از زمين آن را مي‌بينيم، بعد از آن لايه‌اي به ارتفاع حدود 10 هزار كيلومتر موسوم به کروموسفر قرار دارد كه در حالت عادي، فتوسفر امكان ديدن آن را نمي‌دهد مگر اين كه كسوف رخ دهد تا كروموسفر را بتوان رصد كرد و در نهايت قسمت بالاتر كه تا 20 برابر در بين سيارات كشيده مي‌شود، تاج خورشيد گفته مي‌شود.

وي افزود: تاج خورشيدي بسته به فاصله به سه قسمت تاج داخلي، مياني و خارجي تقسيم مي‌شود و زماني كه كسوف رخ مي‌دهد، پلاسما تاج به صورت خطوط ميدان مغناطيسي شكل گرفته است كه نيازمند مدل است و اين ميدان درون خورشيد است كه ما امكان مشاهده آن را نداريم؛ بنابر اين اگر بتوان مدل‌هايي براي تاج ساخت، در واقع آن‌ها به درون منعكس شده و در نهايت شناخت ما نيز از درون افزايش مي‌يابد.

عضو آكادمي نجوم فرانسه با بيان اين كه دانشمندان به طور 24 ساعته از فضا خورشيد را رصد مي‌كنند، اظهار كرد: تلسكوپ‌ها از سال 96 به 5/1 ميليون كيلومتري فاصله زمين منتقل شده‌اند و از آنجا تاج خورشيد را 24 ساعته به صورت مصنوعي يعني كرونوگراف (ماسك گذاشته شده درجلوي فتوسفر) بررسي مي‌كنند تا تاج خورشيد هميشه مشاهده شود.

رييس مركز تحقيقات نجوم و اختر فيزيك مراغه افزود: تاريكي اين ماسك طوري است كه تاج داخلي و مياني خورشيد را در بر مي‌گيرد و قسمت داخلي و مياني تاج خورشيد مهمترين قسمت‌هاي تاج خورشيد به شمار مي‌رود كه نمي‌توان از فضا آن را مشاهده كرد، اما زماني كه به طور كامل قرص خورشيد توسط قرص ماه گرفته مي‌شود، اين قسمت را مي‌توان از طريق رصدهاي زميني به خوبي مشاهده كرد.



مشاركت ايراني در ساخت تلسكوپ ماهواره بررسي خورشيد

عضو كميسيون شماره 36 اتحاد بين‌المللي نجوم با اشاره به اين كه از سال 96 تاكنون ماهواره‌هاي بسياري براي شناخت بيشتر خورشيد به مناطق مختلف پرتاب شده‌اند ، تصريح كرد: از جمله اين طرح‌ها پروژه ماهواره خورشيدشناسي «كروناس - فوتون» است كه يكي از تلسكوپ‌هاي مربوط به اين پروژه نجومي بين‌المللي با همكاري ايران ساخته شده كه براي پرتاب آن همچنان در انتظار موافقت روسيه هستيم. قرار است از داده‌هاي اين ماهواره در مركز اخترفيزيك مراغه استفاه كنيم.

رييس مركز تحقيقات نجوم و اختر فيزيك مراغه افزود: همكاري اصلي ايران در اين پروژه در ساخت تلسكوپي موسوم به HAT است كه براي مطالعه لايه «كروموسفر» (ناحيه رنگي) خورشيد در طول موج «اچ -آلفا» به كار مي‌رود. اين تلسكوپ كه با همكاري ايران و موسسه اختر فيزيك فرانسه طراحي شده حدود 10 كيلوگرم وزن داشته و ابعاد آن 40×10×10 سانتي‌متر است .

استاد عجب شيري زاده در گفت‌و‌گو با ايسنا خاطرنشان كرد: اين تلسكوپ كوچك مجهز به فيلتر H آلفا (مخصوص رصد ناحيه كروموسفر خورشيد) و آشكارساز CCD (كه هر پيكسل آن حدود 10 كيلومتر از سطح خورشيد را مي‌پوشاند) قرار است روي يكي از بال‌هاي يك ماهواره روسي قرار گرفته و با رصد روزانه 8 ساعت خورشيد و نصب آنتني به قطر 8 متري يا 12 متر در مراغه، از آن داده دريافت كنيم و مذاكرات اوليه بين ايران و انستيتو لبدف و آژانس فضايي روسيه انجام شده كه اگر مشكلات فيمابين حل شود، اين پروژه اجرا خواهد شد