سرمای روزگاران كهن بازگشت به گذشته در زمان ممكن نیست، به همین خاطر نمیتوان دماسنجی را به روزهای آغازین جهان ببریم و دمای آن موقع را اندازهگیری كنیم. اما اخترشناسان بهترین كار ممكن در این زمینه را انجام دادند. در واقع آنها با استفاده از تكنیكی غیر مستقیم توانستند دریابند كه دمای جهان در روزهای آغازینش یعنی ۱۱ میلیون سال پیش چقدر بوده است. یافتههای اخیر دانشمندان نشان میدهد جهان در آن وقت بسیار سرد بود و دمایش به ۹ درجه كلوین یا ۲۶۴ درجه سانتیگراد زیر صفر میرسید. البته این مقدار در مقایسه با دمای متداول امروز جهان كه اندكی كمتر از سه درجه كلوین یا ۲۷۰ درجه سانتیگراد زیر صفر است، گرمتر به نظر میرسد. برخی از سردترین اجرام در جهان ابرهای گازی هستند كه فضای بین ستارهها و كهكشانها را پر میكنند. اما با این حال این اجرام هنوز از صفر مطلق یا ۲۷۳.۱۵ درجه سانتیگراد زیر صفر، گرمترند. اندك گرمای این اجرام به این خاطر است كه توسط پسماندههای تشعشعهای جهان در لحظات آغازین، گرم شدهاند. این تشعشعها موسوم به پس زمینه مایكروویو كیهانی (CMB) توسط پلاسمای داغی ساطع شده بود كه جهان را در حدود ۳۸۰ هزار سال پس از انفجار بزرگ (Big Bang) فراگرفته بود. در واقع خود انفجار بزرگ در ۷/۱۳ میلیارد سال پیش رخ داده است. اما رفته رفته با انبساط جهان، امواج الكترو مغناطیسی كه این تشعشعها دربرمیگیرند كش آمدند و تبدیل به امواجی شدند با طول موجهای بلندتر و انرژیهای كمتر. با توجه به این تغییرات دمای آن تشعشعها نیز كاهش یافت و این روند تا جایی ادامه یافت كه دمای امروز آنها به ۷/۲ درجه كلوین رسیده است. به تازگی گروهی از دانشمندان به رهبری راگوناتان سری آناند (R.Srianand) از مركز بین دانشگاهی اخترشناسی و اختر فیزیك در هند، توانستند دمای پس زمینه مایكروویو كیهانی را در ۱۱میلیارد سال پیش یعنی زمانی كه عمر جهان یك پنجم عمر فعلی آن بود، اندازهگیری كنند. یافتههای اخیر این گروه نشان میدهد كه دمای آن روزگار جهان با عدم قطعیتی به اندازه ۷/۰ درجه باید ۱۵/۹ میبود. پاتریك پتی جین (P.Petitjean)، یكی از اعضای این گروه از انستیتو اخترفیزیك در پاریس در این باره میگوید: «عددی كه ما به دست آوردیم با مقدار ۳/۹ درجه كلوین پیشبینی شده در سناریوی انفجار بزرگ توافق بسیار خوبی دارد.» در واقع دانشمندان با استفاده از روش بسیار غیر مستقیم و نامتعارفی به این عدد دست یافتند. آنچه آنها به راستی اندازهگیری كردند، دمای گاز مونواكسید كربنی در كهكشانی با فاصله ۱۱ میلیارد سال نوری از زمین بود. دانشمندان این گاز را بر اساس چگونگی حائل شدنش در برابر نورناشی از جرمی موسوم به كواسار (اختر نما) شناسایی كردند كه در فاصلهای حتی از این هم دورتر قرار دارد. كواسارها كهكشانهای درخشانی هستند كه سیاهچاله موجود در مركز آنها در حال بلعیدن دور و برش است. این گروه با استفاده از آرایه تلسكوپ بسیار بزرگ (VLT) در شیلی، طول موجهایی را اندازهگیری كردند كه مونواكسید كربن نور این كواسار را در آنها جذب میكند. این طول موجها بسته به دمای گاز كهكشان كه پنداشته میشود ناشی از پسزمینه مایكروویو كیهانی باشد، تغییر میكنند. چارلز بنت (C.Bennett)، دانشمند ارشد ماموریت كاوشگر ناهمسانگردی مایكروویو ویلكینسن (WMAP) كه پسزمینه مایكروویو كیهانی را اندازهگیری میكند، در این باره گفت: «چنین اندازهگیریهایی برای آزمایش پیشبینیهای دانشمندان بسیار مهم است.» بنت در ادامه افزود: «دیدن نتایج سازگار و نامتناقضی كه از روشهای گوناگون به دست آمده است، بسیار دلچسب و عالی است.» نتایج تحقیقات اخیر دانشمندان مركز بین دانشگاهی اخترشناسی و اختر فیزیك در ژورنال Astronomy & Astrophysics منتشر شد.
