دریاهای ماه

دریاهای ماه :




​

بزرگترین وشاخصترین عوارض ماه که حتی با چشم غیر مسلح هم پیدا هستند ، نواحی وسیع ، خاکستری و صاف سطح ماه اند که به آنها دریا( mare) می گوییم . بسیاری از مردم وقتی با چشم غیر مسلح قرص کامل ماه را تماشا می کنند ، از تصور شکلهای مختلفی که از دریاهای ماه به خیال می رسد ، لذت می برند . نخستین منجمانی که با تلسکوپ ماه را نشانه رفتند ، تصور می کردند که این مناطق شبیه دریاها و اقیانوس های زمین اند. در سال 1651 گیام باتیستا ریچیولی ، اخترشناس ایتالیایی ، آنها را با اسامی جالب و عجیبی نامگذاری کرد: مثل دریای آرامش یا اقیانوس طوفان ها . البته اخترشناسان خیلی زود دریافتند که در ماه آب وجود ندارد ، اما همچنان نام ها باقی ماندند . در حقیقت دریاها جریانهای قدیمی گدازه اند که طی 8/3 تا 1/3 میلیارد سال پیش مناطق کم ارتفاع ماه را پوشانده اند ، سپس منجمد شده و به صورت دشتهای هموار و تیره ای شکل گرفته اند .
چین خوردگی های ماه :
شاید بارها در حین رصد ماه ، با نگاه تیزبین و دقیق خود در میان دریاهای ماه عارضه هایی به شکل خطوطی برآمده . کم ارتفاع که به طور مارپیچی سطح دریاهای ماه را در برگرفته اند دیده باشید . این برآمدگی ها در واقع همان چین خوردگی های ماه هستند که اگر به صورت منفرد باشند در اصطلاح به آنها درسوم (dorsum) گفته می شود و اگر به صورت مجموعه ای چندتایی باشند آن را درسه (dorsa) می نامند . بیشتر چین خوردگی های ماه ارتفاع زیادی ندارند ، به طوری که میانگین ارتفاع آنها در حدود چند ده متر با ساختار موجی و مارپیچی ، با چند کیلومتر پهنا و به طول حداکثر چند صد کیلومتر است. همین ارتفاع کم موجب می شود که برای رصد آنها به ناچار فقط در نخستین ساعتهای طلوع یا آخرین ساعتهای غروب خورشید در آن منطقه است به سراغ آنها برویم . طوری که زاویه بسیار مایل و کم پرتوهای خورشید ، در حالی که محیط اطراف آن در تاریکی نسبی قرار دارد ، سبب روشنایی برآمدگی چین خوردگی ها شود تا خود را به ما نشان دهند. در این حالت حتی با دوربین های دوچشمی متوسط یا تلسکوپ های کوچک نیز قابل مشاهده هستند . اما عجیب اینکه وقتی خورشید بر فراز آنها ارتفاع می گیرد ، حتی با قویترین ابزارها هم قابل تشخیص نیستند .
چین خوردگی ها دو دسته هستند : چین های پهن که معمولا به صورت مدور و منحنی وار با ارتفاع کم و با شیب بسیار ملایم ( 3درجه ) از سطح دریا ارتفاع می گیرند ، و دوم ، چین های باریک با زاویه های شیب بیشتر ( حدود 15 درجه ) که بیشتر به دلیل موازی بودن با سایر چین ها و روی یکدیگر قرار گرفتنشان ، موجب می شوند به هنگام مشاهده و تفکیک آنها از یکدیگر دچار خطا شویم ! به علاوه رنگ چین خوردگی ها به طور یکنواخت همرنگ محیط اطرافشان ، به ویژه به رنگ سطح دریای میزبانشان است .
در توضیح چگونگی پدید آمدن این نوع چین خوردگی ها در سطح دریاها بایست گفت هنگامی که ماده لاوا ( ماده مذاب ) دریاها در حال نشست در بستر ماه بود ، درحالی که ماده مذاب منبسط شد و به تدریج در حال سرد شدن و منقبض شدن بود ، به دلیل تنگنای فضای محیط ، مواد سطحی در هم مچاله شد و برآمدگی های ناشی از چین خوردگی ها به وجود آمدند و در طی زمان به صورت تدریجی این برآمدگی ها قالب خود را پیدا کردند !
حالا بیایید نگاهی کنیم به مجموعه ای از چین خوردگی های ماه . در اینجا می خواهیم شما را با یکی از نواحی بکر چین خوردگی های ماه آشنا کنیم. طوری که در میدان دید متوسط ابزار رصدی ، بتوانید به یکباره تعدادی از آنها را در کنار هم مشاهده کنید . این بار به سراغ دریای آرامش می رویم . اگر با ابزارهای خود به حاشیه جنوبی این دریا نگاه کنید یک سلسله چین خوردگی را خواهید دید که به صورت پیوسته و مارپیچ گرداگرد سواحل شرقی و جنوبی و غربی دریا کشیده شده اند . شاید خوش نام ترین و برجسته ترین چین خوردگی در این ناحیه ، درسه اسمیرنوف( smirnov) باشد . شبیه یک رشته نوار مارپیچی برجسته در 100 کیلومتری حاشیه شرقی دریای آرامش با 150 کیلومتر طول و 15 کیلومتر عرض که از غرب دهانه پوسیدونیوس ( posidonius) در شمال شرق دریا شروع و تا نزدیکی سواحل جنوبی دریا کشیده شده است . در ادامه نیز چین خوردگی درسه لیستر از سطح دریا بر می خیزد که با 300 کیلومتر طول ، رکورد طولانیترین و بزرگترین چین خوردگی ماه را از آن خود کرده است . در نزدیکی سواحل غربی دریای آرامش هم تعدادی چین خوردگی دیگر را می توانید ببینید

__________________