اگر بخواهیم زیاد درگیر مطالب تخصصی نشیم بزبان ساده باید گفت که گیاهان برای عمل فوتوسنتز علاوه بر نور احتیاج به دو عامل اکسیژن و CO2 دارند. که در طبیعت هنگامیکه هردو عامل در دسترس است رشد گیاهان رو مشاهده میکنیم. در اکواریوم این عوامل بصورت مصنوعی باید تامین بشن که نور و اکسیژن رو همگی در اکواریوم داریم و میمونه تامین CO2 که به میزان کم از تنفس ماهی ها و باکتری های موجود در اب و از هوای بیرون از اکواریوم تامین میشه ولی برای رشد مطلوب گیاهان خاصه در مواردی که نور زیادی داریم کافی نخواهد بود. ممکنه بعضی ها بگن ما بدون تزریق CO2 هم مشکلی نداریم و گیاهان ما رشد میکنن! بله درسته اگر نور اکواریوم زیاد نباشه و انتظار رشد بسیار سریع از گیاهتون نداشته باشید این میزان CO2 براتون کافی خواهد بود (2-3 پی پی ام). ولی اگر بخواهیم اکواریومی پر گیاه که پوشیده از انواع مختلف گیاهان (مخصوصا گیاهانی که نور زیاد برای رشد احتیاج دارند) در کف و گاهی در سطح اب داشته باشیم دیگر این میزان کافی نخواهد بود و چنین امکانی وجود ندارد مگر CO2 اضافی توسط ما وارد اب شود تا حد (10 الی 25 پی پی ام). (عکس مال من نیست و منبع ان در زیر عکس ذکر شده) خوب برای تامین این میزان CO2 اضافی باید چه کرد؟ شرکتهای متفاوتی کیت هایی برای این کار پیشنهاد کردن که عمومن آلمانی هستند. (امیدوارم بزودی مدل های چینی ببازار بیان!) کیت اولی که دوست دارم بررسی بشه کیت شرکت تترا هست که شامل یک کپسول CO2 و یک استوانه پلاستیکی و شلنگ سیلیکونی (همانند لوله های هوای اکواریوم) است. (فقط كاربران عضو مجاز به دیدن لینک ها هستند) استوانه پلاستیکی توسط دو مکنده لاستیکی به دیواره اکواریوم نصب میشه و محل اون از سطح اب اکواریوم باید حدود 10 سانتیمتر پائین تر واقع بشه. یک سرشلنگ سیلیکونی را به مجرای ورودی استوانه و سر دیگر انرا به کپسول متصل میکنیم حال دستگاه اماده است. با فشار دادن تکمه سر کپسول گاز را بارامی وارد استوانه میکنیم تا همه اب داخل ان خارج شده و پر از CO2 گردد. در قسمت بالای استوانه دری وجود دارد که با یک لایه پلاستیکی بسته شده چون پلی اتیلین نسبت به گاز CO2 نیمه تراوا است باعث میشود که کم کم گاز از این لایه بداخل اب تراوش کرده و در ان محلول شود و بعد از مدتی (تقریبا 12 ساعت) خواهید دید که تمام گاز سیلندر خارج شده و باز از اب پر شده است. اینجاست که شما باید دوباره سیلندر را از گاز پرکنید. فروشنده ادعا میکند که یک کپسول برای 6 ماه مصرف کافیست. مزایا: ارزان است (حدود بیست هزار تومان) کار با ان ساده است احتیاجی به خواندن کامل بروشور که بزبان فارسی هم نیست ندارید. معایب: سازنده انرا برای تانک های زیر یکصد لیتر پیشنهاد میکند. هر روز باید استوانه را پر کنید میزان CO2 وارد شده در اب را براحتی نمیتوان کم و زیاد کرد (با تغییر ارتفاع استوانه، ان هم بطور تجربی) در مخزن های بزرگ بجز زیاد شدن جلبک و خزه هیچ تغییری من ندیدم.(دوستان اگر در مخازن کوچک تجربه ای دارند خواهش میکنم اضافه کنند.) اگر بدلیلی اتصال لوله سیلیکونی به کپسول و یا سیلندر شل شود یا از اب بندی خارج شود کل CO2 داخل استوانه خالی خواهد شد. کپسول حاوی CO2 را نمیتوان جدا کرد و بدلیل کوتاهی شلنگ ضمیمه بصورت اویزان از اکواریوم باقی خواهد ماند. مگر اینکه شلنگ بلند استفاده کنید. نکته: تلاطم سطحی اب در میزان CO2 اضافه شده به اب بسیار موثر است. یعنی هرچه تلاطم سطحی بیشتر بشه میزان هدر رفتن CO2 در اب اکواریوم بیشتر خواهد بود. این رابطه میزان تلاطم و کم شدن CO2 محلول در اب درست برعکس اکسیژن گیری اب خواهد بود. مزایا: ارزان است عقیده دارند برای مخازن کوچک با نور کم مناسب است خودتان درستش میکنید و حس ابتکار را در شما تقویت میکند. سرتان را گرم میکند باعث میشود که بدنبال وسیله بهتری باشید! معایب: در مخازن بزرگ کار بردی ندارد امکان عدم کار کرد ان به دلایل فنی مثل اب بندی نبودن لوله ها و ... زیاد است کنترلی بر میزان خروج CO2 وجود ندارد بد منظره است امکان ازدیاد خزه و جلبک را افزایش میدهد. در بیشتر موارد داشتن و نداشتن ان تاثیر چندانی ندارد خوب حالا میرسیم به بحث خریدن کیت کامل تزریق CO2 و وسایل مورد نیاز برای ان. من خودم از کیت کامل CO2 سرا استفاده میکنم و انرا برایتان شرح میدهم ولی با تغییرات بسیار جرئی در شکل این اجزا تمام شرکت های سازنده کم و بیش از همین سیستم استفاده میکنند. موارد اختلاف را هم شرح خواهم داد. اجزائ کیت کامل عبارتند از: کپسول حاوی CO2 رگولاتور همراه با شیر سوزنی (Needle valve) شیر یکطرفه شلنگ های سیلیکونی (با دو مقطع باریک و دیگری کلفت) شمارشگر حباب سیلندر اختلاط سه راهی همراه یا شیر تنظیم مخروط نشانگر میزان CO2 معرف شیمیایی شیر پنوماتیک یا نیوماتیک Solenoid Valve * دستگاه برقی اندازه گیری پی اچ و شیر برقی مربوط به ان* * در بعضی از کیت ها موجود نیست و باید جداگانه خریداری شود. طریق نصب و راه اندازی: کپسول CO2 باید طوری قرار گیرد که همواره بصورت عمودی قرار بگیرد. (در کیت سرا چون کپسول ایستایی ندارد باید انرا با پایه ای که ضمیمه است به دیوار یا پایه اکواریوم نصب کرد) رگولاتور همراه با واشر ان به کپسول پیچ کرده و محکم میکنیم از خروجی رگولاتور شلنگ سیلیکونی باریک را متصل کرده و در مسیر ان یک شیر یکطرفه (از همان هایی که برای پمپ هوا استفاده میکنیم (ضمیمه است) قرار میدهیم. سیلندر شمارشگر حباب و اختلاط را درون اکواریوم قرار داده و سعی میکنیم ده تا پانزده سانت از سطح اب پائین تر باشد. (در بعضی از مدل ها ایندو از هم مجزا هستند در کیت سرا هردو یکی اند) سر دیگر شلنگ سیلیکونی (باریک) را که از کپسول میاید به ورودی این سیلندر متصل میکنیم. یک سر شلنگ کلفت تر را به خروجی دیگر سیلندر متصل میکنیم و سر دیگر را از اکواریوم بیرون میاوریم. شکل زیر قسمت 6 این سر ازاد به یکی از سر های سه راهی با شیر تنظیم ضمیمه که بسیار باریک است متصل میشود. شکل زیر قسمت 7 با این فرض که شما فيلـتر اکسترنال دارید دو راه دیگر این سه راهی در وسط شلنگ خروجی فيلـتر قرار میگیرد.شکل زیر قسمت 7 اگر فيلـتر اکسترنال ندارید و میخواهید از این روش استفاده کنید مجبور به بکار گیری یک پاور هد و تبدیل شلنگ ویا یک فيلـتر دست ساز هستید. (اگر شرح خواستید بپرسید دقیقن توضیح میدهم) در بخش شماره 8 شکل بالا طریقه راه اندازی معرف میزان CO2 در اکواریوم است که شرح انرا جداگانه خواهم داد. حال دستگاه نصب شده است (کیت مختصر) برای راه اندازی چه باید کرد؟ (فقط كاربران عضو مجاز به دیدن لینک ها هستند) کپسول CO2رو باز میکنیم (شیر قرمز در کادر زرد رنگ)در حالیکه شیر خروجی کاملن بسته است (شیر زرد در کادر بنفش) با باز کردن این شیر فشار سنج اولی میزان CO2داخل سیلندر رو نشون میده (داخل کادر ابی). در حالیکه عقربه فشار سنج دوم ممکنه از صفر تا منطقه قرمز رو نشون بده (داخل کادر قرمز). حالا با تنظیم شیر سوزنی (داخل کادر مشکی) عقربه رو روی قسمت نرمال تنظیم میکنیم که به رنگ سبز برروی سطح نمایشگر (داخل کادر قرمز) مشخص شده. کار شیر سوزنی اینه که فشار خروجی از سیلندر رو یکنواخت میکنه که با خالی شدن تدریجی سیلندر و افت فشار داخل اون فشار خروجی ما ثابت بمونه. حال شروع میکنیم به اهستگی شیر خروجی (شیر زرد در کادر بنفش) رو باز میکنیم و صبر میکنیم تا گاز باهستگی داخل لوله شده وبه استوانه داخل اب برسه. توجه: فيلـتر اکسترنال خاموش است. در داخل استوانه اولین حباب رو خواهید دید که از پائین ازاد میشه و بطرف بالای استوانه رفته و محبوس میشه. فاصله زمانی این حباب تا حباب بعدی توسط باز یا بسته کردن تدریجی این شیر صورت میگیره و میزان مناسب تعداد حباب رو به ازرای یک حباب در دقیقه به ازای هر 10 لیتر اب اکواریوم تنظیم کنید. یعنی برای یک اکواریوم 200 لیتری باید بیست حباب در دقیقه (هر سه ثانیه یک حباب) خارج شود. این تنظیم رو میتونید برای شروع کمتر از میزان مورد نظر شروع کنید تا روز بعد. چون این تنظیم در بیشتر موارد بهم میخورد. حال فيلـتر اکسترنال رو روشن میکنیم و با تنظیم پیچ سه راهی، میزان اب خروجی به استوانه را انقدر تغییر میدهیم که همواره در استوانه جریان اب بتواند حباب ها را به حباب های ریز تقسیم کرده و از مجرای تحتانی استوانه خارج کند. کار تمام شد. نکته: تا تمام تنظیم ها بطور کامل ثابت شوند قدری زمان لازم است. بهتر است فردای کار اندازی دوباره فيلـتر اکسترنال رو خاموش کنید و مجددا شیر سوزنی و تعداد حباب ها رو کنترل کنید عقربه حتمن باید روی محل سبز باشد و تعداد حباب ها اگر بهم خورده بود انرا مجدد تنظیم کنید فقط مانده کنترل میزان CO2 در اب. این کار رو یا با کیت های مخصوص این کار انجام میدید (فقط كاربران عضو مجاز به دیدن لینک ها هستند) یا خود کیت دارای یک هرم است که از اب اکواریوم پر میشه وداخل ان 3 الی 4 قطره از معرف مخصوصی که ضمیمه است رو اضافه میکنید و داخل تانک می چسبونید. تغییر رنگ اب داخل هرم میزان CO2 در اب رو به شما نشون میده. که در صورت تغییر رنگ اون از ابی به سمت سبز پر رنگ و سبز کم رنگ بترتیب CO2 کم، CO2 مناسب و CO2 زیاد از حد رو نشون میده. و با دیدن اون شما باید تعداد حباب هارو کم و زیاد کنید. این کیتی که من توضیح دادم حدود دویست هزارتومان (بر پدر پیری و فراموشی لعنت) قیمتش هست ولی میخوام در قسمت بعدی طرز تهیه این دستگاه رو بدون اینکه چنین پولی بدید رو براتون شرح بدم. تامین و ساخت دستگاه تزریق CO2 بدون خرید کیت کامل برای سرهم کردن این کیت بدون خرید ان بصورت کامل اولین قدم تهیه کپسول CO2 است که فکر میکنم کپسول CO2 بدلیل هزینه گمرکی و وزن بالای ان در قیمت وارد کردن این کیت و بالاخره قیمت تمام شده تاثیر زیادی داشته باشه و چون این کپسول برای اکواریوم طراحی شده بازهم در قیمت بالاتر موثر خواهد بود. فروشندگان کپسول CO2 دو دسته اند فروشگاهای لوازم اتش نشانی و فروشندگان کپسول های جوشکاری. من از هردو صنف پرسیدم و با انصاف تر اتش نشانان بودند! کپسولی که در عکس قبلی من دیدید رو من بعد از خالی شدن کپسول سرا خریدم تا برای شارژ مجدد ان وقت داشته باشم. این کپسول که حاوی دو کیلو CO2 است رو من به قیمت 20.000 تومان خریدم. (کپسول یک کیلویی ارزانتر است) پس بیاد داشته باشید که حدود دوازده الی بیست هزار تومان هزینه کپسول باید بکنید. هر کپسول بعد از خالی شدن با دو الی سه هزار تومان شارژ میشود. مرحله بعدی تهیه رگولاتور است که میتوان انرا بدون شیر سوزنی گرفت و شیر سوزنی را خودتان بسازید که من پیشنهاد میکنم انرا کامل بخرید. قیمت رگولاتور کمی ناامید کننده است ولی یک باید است و نمیتوان از ان چشم پوشی کرد. قیمت در بازار (من در خیابان امام قیمت کردم) بسته به کشور سازنده از 45 تا 75 هزار تومان متغیر است. فکر میکنم ارزانتر هم یافت شود. نکات مهم: 1. درخرید این تجهیزات اصلا به زیبایی توجه نکنید چون این وسایل اصلا در معرض دید نیستند.2. حتما رگولاتور مخصوص CO2 بخرید 3. سرپیچ کپسول های CO2 استاندارد است و به رگولاتور ان از هر مارکی میخورد 4. به فروشنده کپسول اتشنشانی بگوئید که کپسول شیر فلکه دار میخواهم. بیشتر کپسول های انها اهرمی هستند و با یک فشار خالی میشوند و بدرد کار ما نمیخورند. 5. یکی از بورس های فروش کپسول اتش نشانی در پیچ شمیران واقع است (خیابان شریعتی را از پیچ شمیران بالا بروید پشت سرهم مغازه های متعددی میبینید) دوستان اگر جای دیگری سراغ دارند ادرس بگذارند. بستن رگولاتور به کپسول بسیار ساده است ولی اگر توضیح بخواهید بفرمائید کجا نامفهوم است تا توضیح دهم. کپسول های اتش نشانی برعکس کپسول های کیت CO2 خود ایستا هستند و کافیست رگولاتور را روی سر پیچ قرار دهیذ(واشر لاستیکی مخصوص سر جایش باشد که مثل او رینگ است)و بپیچانید دست اخر کمی با اچار انرا سفت کتید تا نشتی ندهد. خوب دیگر خرج عمده ما تمام است و فقط میماند مقداری لوله هوا و یک شیر یکطرفه از همان هایی که برای پمپ هوا میخریم که جمعن حدود هزار تومان خواهد شد. برای ساخت سیلندر شمارشگر حباب من یک طرح خودتان بسازید رو در اینترنت پیدا کردم که عکس ان بصورت زیر است: بله به همین سادگی! ولی من برای این عمل طرح اسانتری دارم فقط کافیست بتوانید یک سرسوزن پزشکی را به انتهای شلنگ CO2 بچسبانید. انوقت در مراحل راه اندازی سرسوزن را بصورت ازاد داخل اب قرار میدهید و انقدر تنظیم میکنید تا تعداد حباب ثابت شود انگاه سر سوزن را بدون اینکه دیده شود و از پشت به ابر فيلـتر برقی خود در داخل مخزن فرو کنید بهتر است هر چقدر که میتوانید انرا به روتور نزدیکتر قرار دهید که فيلـتر حباب CO2 را بداخل کشیده و انرا پودر کند. تزریق CO2 در اب اکواریوم (4) با توجه به اینکه گیاهان در شب خود CO2 تولید میکنند پس نیازی به تزریق این گاز در هنگام شب وجود ندارد پس برای اینکار میتوان خروج انرا مسدود کرد. با توجه به تنظیم حساس و وقت گیرCO2 برحسب تعداد حباب ان در دقیقه بهتر است بجای بستن شیر خروجی کپسول و باز کردن مجدد ان از یک شیر نیو ماتیک بعد از خروجی و سر راه شلنگ سیلیکونی بهره بگیریم. بعضی از کیت ها خود شامل این شیر که بنام solenoid valve معروف است هستند (داخل کادر قرمز) ولی اگر ما بخواهیم انرا اضافه کنیم باید یک شیر پنوماتیک تهیه کنیم که Normally Close باشد یعنی در حالت عادی بسته باشد و فقط با جریان برق وصل شود. حال میتوان این شیر را به یک تایمر برقی متصل کرد که درست همزمان با خاموشی ما جریان را قطع و هنگام روشن کردن لامپها انرا وصل نماید شیرنیوماتیک را حدود چهار تا ده هزارتومان میتوان تهیه کرد ولی باید نمونه شلنگ سیلیکونی به فروشنده ارائه شود تا با نصب سر شلنگ مناسب انرا بتوان به شیر برقی متصل کرد. در کیت های کامل این شیر برقی با یک پی اچ pH سنج الکترونیکی با هم فروخته میشن که بسیار طرز کار جالب و در عین حال ساده ای داره. همونطور که میدونید اضافه کردن CO2 در اب باعث تولید اسید کربنیک و در نهایت اسیدی کردن اب اکواریوم میشه. (کسانی که میخوان اب رو اسیدی کنن بهوش باشن که یکی از راههای بی خطرش همین راهه) با تنظیم پی اچ pHمتر روی عدد دلخواه (مثلا 6.5) و قرار دادن میله دستگاه در داخل اب و اتصال شیر نیوماتیک به خروجی دستگاه باعث میشید که هر گاه پی اچ pHبه میزان مورد نظر رسید دستگاه بطور اتوماتیک تزریق CO2 رو به اکواریوم قطع کنه. من با دانش کنونی فکر میکنم صرفه اقتصادی در خرید این کیت کنترل CO2 مخصوص اکواریوم بصورت کامل است (حدس میزنم مبلغی حدود 200 الی 300 هزارتومان داشته باشد.) از مزایای این کیت ها داشتن محلولهای بافر و تست و شاهد است که دیگر احتیاج به تهیه جداگانه انها نیست. من پی اچpH متر الکترونیک رو از بازار قیمت کردم و با مشخصاتی که من میخواستم چیزی حدود یک میلیون تومان قیمت دارد!! تازه فروشنده مطمئن نبود که این دستگاه بتواند در پی اچ مشخص جریانی را قطع یا وصل کند و میگفت فقط میداند که در صورت برون رفت از میزان تعیین شده دستگاه شروع به بوق زدن میکند! بفرض اینکه بتوان مدار بوق انرا با شیر پنوماتیک یکی کرد بازهم قیمت تمام شده بسیار بالاست.
