فیزیوتراپی یکی از رشته های توانبخشی است و توانبخشی مجموعه اقداماتی است که برای یک فرد معلول یا بیمار انجام می دهد. تا تشخیص بتواند از نظر جسمی - روانی - اجتماعی حداکثر توانائی و استقلال خویش را بدست آورد.و زندگیش را به حد طبیعی نزدیک سازد کلمه فیزیوتراپی از دو بخش تشکیل شده است فیزیو به مفهوم عوامل فیزیکی و تراپی به معنای درمان است فیزیوتراپی در واقع همان طب فیزیکی است و بر خلاف رشته های دیگر طب که از داروها و مواد شیمیائی برای درمان بیمار استفاده می کند از عوامل فیزیکی و مکانیکی جهت درمان نیاز نیازمندان بهره می برند. فیزیوتراپی می تواند جهت توانبخشی و نجات بیماران به عنوان یکی از بازوهای توانمند تیم پزشکی وارد عمل شود و جامعه ما را از زمین گیر شدن و ناتوان شدن گروهی از جوانان و سالمندان که به دلیل تصادفات و حوادث ناگوار و کهولت سن مشکل پیدا می کنند رهایی بخشد. تعریف فیزیوتراپی فیزیوتراپی ، شاخه ای از پزشکی است که در آن برای توانبخشی بیماران از عوامل فیزیکی مثل گرما ، سرما ، الکتریسیته ، نور و عوامل مکانیکی و ورزش استفاده می شود. بسیاری از حوادث باعث می شوند كه اندام حركتی انسان از حركت بایستند گرچه این ایستایی موقت باشد اما آسیب های آن دراز مدت و در برخی اوقات بهبودی كامل حاصل نمی شود نباید از نظر دورداشت كه حركت برای بعضی از اندام ها مانند دست و پا همانند اكسیژن ضروری و حیاتی است كاری كه فیزیوتراپ انجام می دهد به جریان انداختن حركاتی است كه بنابر اتفاق دچار آسیب شده اند فیزوتراپ با انجام حركاتی كه مبنای علمی دارد و استفاده از ابزاری كه جریان حركت را تسهیل می نماید به خدمت رسانی می پردازد در واقع فیزیوتراپ فردی است با قابلیتهای فردی بالا چه از نظر جسمی، چه از نظر روحی. چرا؟ چون فیزیوتراپ كسی است كه توان دوبارهای را به شخص بیمار میبخشد.داشتن حوصله و عشق و علاقه به كار تنها راه ادامه تحصیل یا انتخاب این رشته است.فيزيوتراپي رشتهاي است كه با استفاده از عوامل فيزيكي (مثل گرما، سرما، نور، اشعه ليزر، الكتريسيته و…) و عوامل مكانيكي جهت كمك به درمان ناتواني فرد و بازگرداندن كار اعضاي بدن و هدايت بيمار براي استفاده از توانايي باقيمانده به او كمك ميكند. فيزيوتراپيست با استفاده از يك سري وسايل مثل ابزارهاي الكترونيكي و حركات ورزشي در جهت رفع معلوليت و افزايش كارآيي عضلات و اعصاب تلاش ميكند. رشته فيزيوتراپي داراي بخشهاي مختلفي است. در بخش الكتروتراپي فيزيوتراپيست با استفاده از عوامل فيزيكي مانند اشعه مادون قرمز و درمان بيماران ميپردازند. در بخش مكانوتراپي با استفاده از وسايل مكانيكي مانند قرقره و دستگاههاي بدنسازي به درمان بيماران ميپردازند، در بخش هيدروتراپي (آب درماني) با استفاده از خواص آب به درمان بيماريها ميپردازد. طول دوره كارشناسی در این رشته ۴ سال میباشد . استفاده از كره، نور، الكتریسیته، آب، لیزر و حركات مكانیكی ابزار یك فیزیوتراپ است. این رشته نحوه استفاده از این ابزار را برای بهبود بیمار آموزش میدهد. مقاطع تحصيلي و گرايشهاي رشته فيزيوتراپي : داراي سه مقطع تحصيلي كارشناسي پيوسته، كارشناسي ارشد ناپيوسته و دكتري است. در مقطع كارشناسي داراي گرايش نميباشد. مدت تحصيل در دوره كارشناسي ۴ سال و دوره كارشناسي ارشد ۲ سال ميباشد. امكان ادامه تحصيل در رشتههاي همجوار : فارغ التحصيلان اين رشته ميتوانند در رشتههايي مانند فيزيوتراپي، علوم تشريح، آناتومي، فيزيولوژي و … ادامه تحصيل دهند. فرصتهاي شغلي فارغ التحصيلان رشته فيزيوتراپي : فارغ التحصيلان ميتوانند در بيمارستانها، سازمان بهزيستي ،هلال احمر، كلينيكهاي توانبخشي و سازمانهاي مربوط به توانبخشي مشغول به كار شوند. همچنين فارغ التحصيلان ميتوانند مطب و مراكز توانبخشي خصوصي تأسيس كنند. علاقهمندي شرط مهمي براي موفقيت و ادامه تحصيل در اين رشته ميباشد. به دليل ارتباط نزديك و تنگاتنگ با بيماران و معلولان، داشتن صبر و حوصله و همچنين عشق و علاقه به اين كار مهم ميباشد. اهداف فیزیوتراپی فیزیوتراپیست با به حداقل رساندن عوارض بیماریها و درمان بیماریها و نیز از بین بردن عوامل محدود کننده و ناتوان کننده در جهت مستقل نمودن بیمار در طول زندگی تلاش و به طور خلاصه هدف فیزیوتراپی مستقل نمودن بیمار در طول زندگی می باشد. موارد کاربرد فیزیوتراپی با توجه به هدف فیزیوتراپی که عنوان شد می توان کاربرد آن را به راحتی بیان کرد به این صورت که هرگاه عوامل محدود کننده و ناتوان کننده باشد با از بین بردن آن بیمار را در رسیدن به هدف توانبخشی کمک کرد ولی به طور اختصار جهت آشنایی بیشتر به موارد زیر اشاره می کنیم : فیزیوتراپی در بیماران ارتوپدی از جمله موارد ارتوپدی که می توان در آنها با فیزیوتراپی مفید واقع بود عبارتند از : شکستگی استخوان ها و دررفتگی مفاصل ، تعویض مفاصل (ارتروپلاستی ها) ، اختلالات اسکلتی عضلانی مثل : کمردرد و گرفتگی عضلات ، ایجاد تغییرات فرسایشی در مفاصل مثل آرتروز : زانو ، شانه ، ران و ستون فقرات و غیره ، اختلال در ستون فقرات : اسکلیوز ، کیفوز و اختلال ناحیه گردن مثل : تورتیکولیو نیز ضایعات بافت نرم مثل پیچ خوردگی ، پارگی لیگامانها ، پارگی مینیسک ها ، فتق دیسک بین مهره ای ، کندرو مالاسی ، کشیدگی تاندون عضلات ، پارگی تاندون عضلات و اختلالات مادرزادی مانند دررفتگی مفصل ران ، تشکیل نشدن کامل مهره ها ، کف پای صاف ، پا چنبری ، پا پرانتزی ، پا ضربدری ، دنده گردنی ، لغزش مهره های ناحیه کمر و … و در مورد قطع اندامها به دلیل تصادفات ، جنگ ها و بیماری ها و … و نیز مواردی همچون خشکی مفصل شانه ، آتروفی سودک ، ضایعه گلف البو و ضایعه تنیس البو و جراحی های دست و … می توان از فیزیوتراپی استفاده کرد. فیزیوتراپی در بیماریهای روماتولوژیبیماری های مفاصل و بافت نرم را اصطلاحا بیماری های روماتولوژی می نامند و فیزیوتراپی در بیماران روماتولوژی میتواند جهت کاهش درد و کاهش تورم و التهاب و نیز جلوگیری از پیشرفت عوارض بیماری و بدست آوردن حداکثر کارایی دوباره از مفصل مفید واقع شود و از جمله این بیماری ها عبارتند از : پولی میوزیت (التهابی است که در عضلات ایجاد می شود) ، در ماتومیوزیت (تارهای عضلانی و پوست ملتهب می شود) ، اسپوندیلیت انکیلیوزان (التهاب ستون فقرات و بافت های مجاور آن) آرتریت روماتوئید (التهاب مفاصل ، رباط و کپسول مفصلی) و بیماری هایی مثل آرتروز زانو ، ران و ستون فقرات ، و اختلافات دیگر مثل بورسیت ، کپسولیت ، تندونیت ، تنوسینویت ، آرتریتها و آرتروزها ، سندرم بهجت و غیره. فیزیوتراپی در بیماریهای اعصاب با توجه به اینکه در بیماران اعصاب ، عضلات بیمار گرفتار می شوند. فیزیوتراپی جهت تقویت عضله و راه اندازی بیمار موثر می باشد و از جمله این بیماری ها عبارتند از : بیماری های عفونی مغز یا سیستم عصبی مثل آبسه مغزی ، سرخجه ، سیفلیس ، مننژیت ، فلج اطفال و غیره. و بیماری های عروق مغز مثل سکته مغزی ، تومورهای سیستم عصبی مثل تومور مغز ، تومور مخچه ، تومورهای نخاع و ضایعات دیگر همچون : ضایعات نخاع ، ضایعات اعصاب و اعصاب محیطی و غیره. فیزیوتراپی در اطفال قریب به ۱۰% از کودکانی که به دنیا می آیند دچار نوعی از معلولیت می باشند که با فیزیوتراپی به موقع می توان در معلولیت موجود اقدامات موثری را انجام داد و از جمله این معلولیتها عبارتند از : فلج مغزی ، فلج اطفال ، فلج زایمانی (ارب پالزی) ، تور تیکولی (کودکانی که با گردن کج به دنیا می آیند) ، اختلال در مچ پا (مثل کف پای صاف ، و پا چنبری و غیره). فیزیوتراپی در بیماریهای زنان فیزیوتراپی در بیماری های زنان را با هدف کاهش درد و از بین بردن برخی عفونتها و چسبندگی ها که در بافتهای مختلف دستگاه تناسلی ایجاد می شود و نیز تقویت عضلات ناحیه شکم و اطراف لگن انجام داد و از جمله این موارد عبارتند از : کمر درد که منشا آن بیماری های زنان است ، ضعف عضلات ناحیه شکم و لگن و بیمار های التهابی و در برخی از جراحی های دستگاه تناسلی زنان و غیره. فیزیوتراپی در اعمال جراحی حال عمومی بیماران و جلوگیری از ایجاد و کنترل و حفظ دامنه حرکات مفاصل اطراف محل عمل برای از بین بردن درد و جسبندگی و محدودیت حرکتی می توان از فیزیوتراپی استفاده کرد و از جمله موارد آن عبارتند از : سوختگیها و در برخی اعمال جراحی در ناحیه فک و صورت و غیره. فیزیوتراپی در بیماریهای پوستی در بیماریهای پوستی می توان با کاهش درد به بهبودی سریع و بهتر صدمات پوستی کمک کرد و از جمله این بیماریهای پوستی عبارتند از : سوختگی پوست و زنا و آکنه و لوپوس و در اعمال جراحی پلاستیک و اعمالی که برای زیبایی انجام می شود با کنترل چسبندگی محل عمل و غیره. فیزیوتراپی در بیماران بستری در بخشهای بیمارستان با توجه به اینکه وقتی بیماران عزیز در بیمارستان بستری می شوند از هر گونه حرکت عاجزند که به دنبال آن خشکی مفاصل و ضعف عضلات و نیز تجمع ترشحات درریه آنها و نیز بیماریهای زخم بستر آنها را تهدید می کند و برای پیشگیری از بوجود آوردن این مشکلات لازم است بعد از تجویز پزشک هر روز حداقل یک نوبت فیزیوتراپیست با انجام حرکات فعال و غیرفعال و نیز تمرینات تنفسی و همچنین با ارائه راهنمایی های لازم از به وجود آوردن گرفتاری بیشتر پیشگیری می کند و زمینه لازم برای توانبخشی بیمار را فراهم می کند. فیزیوتراپی در بیماریهای قلبی و تنفسی فیزیوتراپی در بیماران تنفسی شامل اصلاح الگوی تنفسی تقویت عضلات سیستم تنفسی و تخلیه ترشحات داخل ریه و مجاری تنفسی و همچنین تحریک رفلکس سرفه و آموزش روشهای تنفسی و تمرینات تنفسی می باشد و همچنین آموزش وضعیت های خاص برای تخلیه ترشحات از ریه می باشد و برای درمانی در بیمارستان قلبی شامل : بهبودی وضعیت بیمار و نیز افزایش کارایی سیستم قلبی عروقی که از جمله موارد قلبی ِ تنفسی عبارتند از : جراحی در ناحیه قفسه سینه ، ضعف در عضلات سیستم تنفسی ، شکستگی دنده ها ، بیماریهای تنفسی مثل پنومونی یا ذات الریه ، آمبولی ریه ، آبسه ریه ، برونشکتازی ، آتلکتازی ، برونشیت مزمن ، آمفیزم و آسم و سرطان عناصر تنفسی و غیره . و نیز بیماری هایی همچون ایسکمی قلبی ، ترومبوفلبیت ، واریس و غیره. فیزیوتراپی در سالمندان با توجه به اینکه سالمندان عزیز با بالا رفتن سن و کاهش فعالیت روزانه دچار ضعف و ناتوانی می شوند لازم است زیر نظر فیزیوتراپیست ماهر به حرکت ورزشی ادامه داده و از بروز مشکلات پیشگیری نمایند. در پایان اشاره به این نکته ضروری است که یکی از دلایل ثمر بخش بودن درمان بیماران در کشور های پیشرفته وجود ارتباط تنگاتنگ بین پزشک معالج از قبیل : جراح ارتوپد ، جراح اعصاب ، داخل اعصاب ، متخصص روماتولوژی ، متخصص قلب و عروق و متخصص ریه و جراح و … با سایر کادر درمان همچون تیم توانبخشی (فیزیوتراپیست) می باشد بنابرین اگر روزی بتوانیم بین پزشک معالج و فیزیوتراپیست ارتباط تنگاتنگ درمانی را بیش از پیش تقویت کنیم فیزیوتراپی می تواند گام بلندی را در درمان فیزیکی بیماران سکته مغزی ، فلج اندام ها ، آرتروز زانو ، ضایعات مفاصل و ستون فقرات و عوارض شکستگی ، ضایعات نخاعی ، بیماران قلبی و عروقی و ریوی و … بردارد. مهمترین روشهای درمانی در فیزیوتراپی عبارتند از : الف) امواج مادون قرمز و ماوراء بنفش ۱) الکتروتراپی توسط دستگاههای گوناگون الکتریکی درد بیمار کاهش یافته و پروسه ترمیم بافتها را سرعت می بخشد در این روش از موارد زیر استفاده می شود ب) تحریکات الکتریکی پوستی ج) امواج مافوق صوت د) میدانهای الکتریکی و مغناطیسی هـ) لیزر ۲) حرکت درمانی حرکت دادن قسمتهای مختلف بدن بوسیله خود بیمار یا متخصص فیزیوتراپی حرکت درمانی نامیده می شود این روش درمانی مورد استعمال وسیعی برای معالجه ضایعاتی بدن دارد خصوصاْ مدت زمانی که بیمار بستری است بایستی حرکت را شروع نمود تا از خشک شدن مفصل و سفت شدن مفصلهای جلوگیری نمود. ۳) ماساژ یکی از قدیمی ترین روشهای درمانی است که توسط متخصص فیزیوتراپی به کمک دست یا از طریق دستگاه ماساژ الکتریکی صورت می گیرد ۴) آبدرمانی یا هیدروتراپی در این روش از آب به شکل استخر یا حوضچه های آب گرم یا آب معدنی و …….. استفاده می شود. موارد کاربرد فیزیوتراپی : ۱) بیماریهای استخوان - مفاصل - عضلات ۲) بیماریهای روماتیسمی ۳) بیماریهای اعصاب ۴) ضایعات ورزشی ۵) جراحی ها ۶) بیماریهای قلب و عروق ۷) بیماریهای تنفسی ۸) بیماریهای زنان و زایمان ۹) بیماریهای پوستی ۱۰) بیماریهای کودکان ۱۱) سوختگیها ۱۲) معلولان جسمی و حرکتی هدف کلی : برای درمان بیماران با روشهای فیزیکی یک متخصص فیزیوتراپی ابتدا با قسمتهای مختلف بدن آشنا شده سپس سایر موارد فیزیکی درمان و تک تک روشهای آن را مثل الکتروتراپی - ترموتراپی ورزش درمانی و روشهای درمانهای دستی (موبیلیزاسیون) را فرا می گیرد. بدین منظور واحدهای درسی دانشجویان به گونه ای تنظیم شده که ابتدا هر دانشجو با ساختمان طبیعی بدن و نحو کار دستگاهی مختلف آشنا شود (واحد آناتومی و فیزیولوژی ) سپس بیماریهای مختلف ارتوپدی -اعصاب - تنفسی و روماتیسمی و غیره را فرا میگیرد همزمان با آنها واحدهای در رابط با نحوه حرکت بخشهای مختلف بدن (کینزیولوژی - بیومکانیک ) و روشهای الکتروتراپی و حرکت درمانی و تکنیکهای خاص آن ارائه می شود هدف از این دوره تربیت افراد ایست متعهد و متخصص که پس از طی یک دوره کارشناسی فیزیوتراپی بتواند بر اساس تشخیص پزشکی درمان فیزیکی را بعهده بگیرند. عرصه های آموزشی : دوره کارشناسی فیزیوتراپی ۴ سال و نظام آموزشی آن مطابق آئین نامه آموزشی دانشگاهها و موسسه های آموزش عالی مصوب شورای عالی برنامه ریزی است دروس به صورت عملی -نظری - نظری عملی و کارآموزی عرضه می شود . دانشجو برای فارغ التحصیلی لازم است در ترم آخر در یکی از زمینه های فیزیوتراپی مطالبی را به صورت تحقیق و یا گردآوری با راهنمائی اساتید این رشته تهیه نموده و آن را به عنوان رساله خویش جهت استفاده دانشجویان و سایر متخصصین این رشته ارائه نماید و سپس در امتحان جامع فیزیوتراپی را با موفقیت بگذراند. تعداد کل واحدهای درسی ۱۳۵ واحد : ▪ دروس عمومی : ۲۰ واحد ▪ دروس پایه : ۴۷ واحد ▪ دروس تخصصی : ۴۴ واحد ▪ کارآموزی درعرصه : ۲۴ واحد
