آب و خاک و گياه- رشته ماشين هاي کشاورزي

آب و خاک و گياه

​

بخش اول – گياه و عوامل مؤثر در رشد آن
فصل اول

فصل اول _ قسمت دوم
وظيفه برگ , رشد و نمو در گياهان , پوشش بذر و..

فصل اول _ قسمت سوم
کيفيت نور , کميت نور , طول مدت تابش و..

سؤالات مربوط به فصل اول

فصل اول _ قسمت چهارم
گياه و عوامل مؤثر در رشد آن و پاسخنامه

فصل دوم
آب ( اهميت و خواص ، روش هاي تأمين و انتقال)

فصل دوم ـ قسمت دوم
منابع اصلي تأمين آب کشاورزي , آب هاي سطحي و..

سؤالات فصل دوم و پاسخنامه

فصل سوم
اهميت خاک در رشد گياهان , نحوه به وجود آمدن خاک و..

فصل سوم – قسمت دوم
خاك هاي متوسط , خاك هاي سنگين و..

فصل سوم – قسمت سوم
ضرايب رطوبتي خاك , حركت آب در خاك , فرسايش خاك و..

سؤالات و پاسخنامه فصل سوم

فصل چهارم
آماده سازي زمين , مراحل توليد , آماده سازي زمين و..

فصل چهارم ـ قسمت دوم
فوايد تناوب , فوايد مکانيزاسيون کشاورزي و..

فصل چهارم ـ قسمت سوم
خاک ورزي کلشي يا مالچي , تعريف شخم , اهداف شخم و..

فصل چهارم ـ قسمت سوم
اصلاح و بهسازي خاک , اصلاح خاک هاي شني , اصلاح خاک هاي رسي و..

فصل چهارم ـ قسمت چهارم
روش هاي پخش کود , زمان مصرف کودهاي شيميايي و ..

سؤالات و پاسخ نامه فصل چهارم

فصل پنجم
روش هاي کاشت , روش درهم , روش رديفي و خطي و..

فصل پنجم ـ قسمت دوم
زمان کشت , کشت غده ها , نشاکاري و..

فصل پنجم ـ قسمت دوم
کشت کلم پيچ , خيار , سؤالات فصل پنجم و پاسخنامه

فصل ششم
داشت , آبياري , روش هاي تعيين تشنگي گياه و..

فصل ششم _ قسمت دوم
تنک کردن , وجين , خاک دادن پاي بوته و..

فصل ششم _ قسمت سوم
روش هاي کنترل علف هاي هرز , علف کش هاي عمومي و..

فصل ششم _ قسمت چهارم
بيماري هاي مهم گياهان زراعي و باغي , راه هاي پيشگيري از توسعه بيماري و..

فصل ششم _ قسمت پنجم
وسايل سمپاشي , هَرَس , سؤالات فصل ششم و پاسخنامه

فصل هفتم
برداشت , رسيدن محصول و سؤالات فصل هفتم

فصل هشتم
زراعي و باغي , سوالات فصل هشتم و پاسخنامه فصل هفت و هشت ​

 

پاسخ : آب و خاک و گياه- رشته ماشين هاي کشاورزي

بخش اول – گياه و عوامل مؤثر در رشد آن
فصل اول


گياه :
ارزش و اهميت غذايي محصولات زراعي و باغي
بدن انسان روزانه به مقدار معيني هيدروکربن، پروتئين ، چربي ، ويتامين و املاح نياز دارد بخش قابل توجهي از اين مواد بامصرف انواع گياهان زراعي و باغي تأمين مي شود.
در يک بررسي آماري، مشخص شد که تقريباًٌ دو سوم جمعيت دنيا به گونه اي دچار سوء تغذيه و آثار آن هستند. علت اصلي اين معضل، عدم مصرف انواع مواد غذايي و يا عدم تعادل بين مواد ضروري مورد نياز انسان در غذاي روزانه اوست. اين افراد به دليل فقر، مواد حاوي پروتئين و انواع سبزيجات و ميوه جات را کمتر استفاده مي کنند و نياز غذايي خود را با خوردن انواع غلات (گندم و برنج) تأمين مي نمايند. بخش عمده اندوخته غلات را هيدرات کربن و قسمتي از آن را پروتئين و مقدار کمي چربي و ويتامين تشکيل مي دهد. نيشکر و چغندر قند داراي مقدار زيادي مواد قندي هستند، ماش و نخود، عدس و لوبيا سرشار از پروتئين اند و سويا و بادام زميني و آفتابگردان مقار بسيار زيادي چربي دارند. در بين محصولات باغي، خشکبارها و انواع آجيل داراي بالاترين ارزش غذايي هستند، چون هم انرژي زايند و هم حاوي مقادير فراواني پروتئين، املاح و ويتامين مي باشند. بديهي است که تنها با پيشرفت علم و دانش کشاورزي مي توان مايحتاج غذايي جمعيت رو به افزايش انسان ها را تأمين نمود.

​

ارزش اقتصادي محصولات زراعي و باغي
توليد محصولات زراعي و باغي در هر کشور نقشي سرنوشت ساز و حياتي است. در کشورهايي که شرايط لازم براي کشاورزي وجود دارد، معمولاً محور سياست هاي اقتصادي دول بر توسعه کشاورزي استوار است . کشورهايي که به هر دليلي از امکانات کشاورزي برخوردار نيستند چاره اي جز وارد کردن انواع محصولات زراعي و باغي ندارند.
خوشبختانه در ايران به دليل وسعت زياد زمين هاي کشاورزي و تنوع آب و هوايي، امکان کاشت انواع محصولات زراعي، سبزيجات و ميوه جات فراهم است. ولي در حال حاضر به علت رشد روز افزون جمعيت، علي رغم افزايش ميزان توليدات زراعي و باغي، مجبوريم سالانه بخشي از غذاي مورد نياز خود را از خارج وارد کنيم. توليد محصولات زراعي و باغي زمينه اشتغال بخش عظيمي از جمعيت کشور را فراهم نموده است.
در مجموع توليدات، محصولات باغي (ميوه ها و سبزيجات و گياهان زينتي) در مقايسه زراعي از نظر اقتصادي و صدور به کشورهاي ديگر اهميت بيشتر دارد.
جدول 2-1 در صفحه 5 نشانگر توليد کننده هاي مهم محصولات باغي است. تلاش بر اين است که در توليد محصولات زراعي نيز از حد خودکفايي فراتر رويم ، و با به کارگيري روش هاي به نژادي و به زراعي و توليد بيشتر، امکان صادرات اين محصولات را نيز فراهم کنيم. در جداول زير نرخ خودکفايي چند محصول مهم ذکر شده است.

​

​

ساختار گياهان (اندام هاي گياه )
ريشه ، ساقه و برگ مهم ترين اجزاي گياهان محسوب مي شوند. در اين بخش به طور مختصر، با ساختمان هر يک از اين ا جزا و وظايف آن ها آشنا خواهيد شد.

​

ريشه :
اولين عضو يک گياه که از بذر کاشته شده خارج مي شود و با محيط اطراف خود (خاک) تمام برقرار مي کند، ريشه نام دارد.

وظائف ريشه عبارت است از :
نگه داشتن پيکر گياه در خاک، جذب آب و مواد معدني از خاک و انتقال آن به ساقه و ذخيره مواد غذايي.
ريشه معمولاً در جهت خاک و ثقل زمين رشد مي کند و يا به عبارتي داراي ژئوتروپيسم (زمين گرايي) مثبت است. به علاوه ريشه داراي هيدروتروپيسم (رطوبت گرايي) مثبت نيز هست. يعني به طرف رطوبت رشد و حرکت مي کند

​

انواع ريشه از نظر منشأ :
1 – ريشه اوليه :
ريشه اوليه از جوانه زدن بذر به وجود مي آيد و در خاک به صورت عمودي پايين مي رود.

2- ريشه فرعي :
از رشد ريشه اوليه انشعاباتي به وجود مي آيد که معمولاً به صورت افقي در خاک گسترش مي يابند. به اين انشعابات ريشه هاي فرعي مي گويند.

3- ريشه هاي نابجا:
به ريشه هايي که در جاهايي غير ازمحل ريشه اوليه به وجود مي آيند، ريشه هاي نابجا گفته مي شود. مثل ريشه هايي که بر روي قلمه ها( قلمه شمعداني) پديدار مي گردد. در ذرت و خرما ريشه هاي نگهدارنده از اولين گره هاي ساقه، توليد شده، در خاک رشد مي کنند و به استحکام گياه کمک مي نمايند.(شکل 3-1 صفحه 9)

​

انواع ريشه از نظر شکل ظاهري و نحوه توسعه :
ريشه راست :
اگر ريشه اوليه به عنوان ريشه اصلي عمل کرده، با کمترين انشعاب به طرف پايين برود به آن ريشه راست يا مستقيم مي گويند (ريشه پنبه ، لوبيا، گردو) ريشه هاي راست ممکن است بزرگ و ضخيم بشوند و به صورت غده درآيند. ريشه هاي غده اي (ذخيره اي) در خود مواد غذايي ذخيره مي کنند، مانند چغندر قند و هويج، ترب و تربچه، ريشه غده اي در برخي گياهان مانند کوکب به صورت مرکب مي باشد.


ريشه افشان :
وقتي که ريشه عمدتاً از ريشه هاي جانبي به وجود مي آيد و فاقد يک محور اصلي باشد و به صورت انشعابات کم قطر و پراکنده باشند ، به آن ريشه افشان مي گويند. مانند ريشه ذرت، گندم، برنج، چمن و ..


يقه (طوقه) :
محل اتصال ساقه به ريشه را طوقه (crown) مي نامند. از محل طوقه برخي از گياهان تيره غلات ( گندم و برنج و ...) هم چنين گوجه فرنگي و لوبيا ريشه هاي فراواني خارج مي شود که وظيفه ريشه هاي اصلي را به عهده دارند. شناخت اين محل براي نهال کاري و نشاکاري اهميت زيادي دارد. چنانچه طوقه گياه در خاک فرو رود ممکن است دچار پوسيدگي شود و اگر بالاتر از خاک واقع شود، قسمت هايي از ريشه که در معرض هوا قرار مي گيرد، از بين مي رود.


ساقه :
بخش هوايي گياه که از خاک خارج مي شود، ساقه ناميده مي شود. ساقه هوايي گياه حامل محور اصلي جوانه انتهايي ، جوانه هاي کناري، برگ ها و شاخه هاي فرعي، گل ها و ميوه هاست. ساقه بر خلاف ريشه ژئوتروپيسم منفي دارد و در نتيجه در جهت عکس ريشه رشد مي کند. وظائف ساقه به شرح زير است :
1- هدايت آب و مواد غذايي جذب شده توسط ريشه، برگ ها و انتقال و توزيع مواد غذايي ساخته شده در برگ ها به ساير قسمت هاي گياه.
2- نگهداري اندام هاي هوايي گياه
3- ساختن مواد غذايي در ساقه هاي جوان حاوي کلروفيل
4- ذخيره مواد غذايي


انواع ساقه :
1 – ساقه هاي هوايي
2 – ساقه هاي زيرزميني


1 – ساقه هاي هوايي :
ساقه هايي هستند که در خارج از زمين رشد مي کنند و از نور آفتاب بهره مند مي شوند. ساقه هاي هوايي به سه صورت ديده مي شوند :

الف – ساقه هوايي معمولي :
اين گونه ساقه ها به طور قايم قرار دارند و به شکل هاي مختلف مانند ساقه هوايي همراه با شاخه هاي منشعب (مثل پنبه و گردو) ساقه بدون انشعاب (مانند خرما) ساقه هاي تو خالي فاقد انشعاب( مانند غلات) و ساقه هاي گوشتي ( مانند کلم قمري و کاکتوس) ديده مي شوند.

ب - ساقه هوايي خزنده :
اين گونه ساقه ها استحکام زيادي ندارند و به همين علت روي سطح زمين مي خزند ( گوجه فرنگي – توت فرنگي – مو و سجافي )

​

ج – ساقه هوايي بالا رونده :
اين گونه ساقه ها حالت ساقه هاي خزنده دارند و بايد به وسيله اي مانند ستون، درخت و قيم تکيه دده و بالا روند ( مانند لوبيا – نخود فرنگي)

​

2 – ساقه هاي زيرزميني :
ساقه هاي زيرزميني درون خاک قرار دارند و فاقد سبزينه (کلروفيل) هستند. اين ساقه ها محل ذخيره مواد غذايي براي گياه هستند. ساقه هاي زيرزميني به چهار گروه ، ريزوم، غده، پياز حقيقي ( مطبق) و پياز توپر تقسيم مي شوند.

الف – ريزوزوم :
ساقه اي است که زير زمين يا نزديک سطح زمين به طور افقي مي رويد و داراي تعدادي گره، برگ هاي کوچک و جوانه است. گره هاي اين نوع ساقه مي توانند ريشه و هم شاخه و برگ توليد کنند، نعناع – زنبق از اين دسته گياهان هستند.

ب – غده :
ساقه تغيير شکل يافته کوتاه و ضخيمي است و بر روي آن گره هايي قرار دارد که به دليل وجود جوانه (چشمک) بر روي غده قابل تشخيص هستند. فرق غده با ريزوم در اين است که در غده شاخ و برگ از گره ها به وجود مي آيد و سپس شاخه جديد توليد ريشه مي کند. گياهان داراي غده، سيب زمين و کالاديوم (يک نوع گياه زينتي) مي باشند.

ج – پياز حقيقي :
پيازها ساقه هاي تغيير شکل يافته هستند. و داراي فلس، در قسمت تحتاني پيازها ريشه و در قسمت فوقاني از وسط برگ هاي گوشتي، برگ هاي معمولي گياه به وجود مي آيد. از نظر طرز قرار گرفتن فلس به دو صورت ديده مي شوند :

الف – فلس ها روي يکديگر قرار گرفته اند مثل پياز خوراکي – نرگس – لاله
ب – فلس ها روي هم قرار نگرفته اند و فلس خارجي خشک را ندارند. بلکه فلس ها به طور جداگانه به قسمت تحتاني پياز چسبيده اند . (مانند سوسن )



پياز توپر :
ساقه تغيير شکل يافته اي که قسمت داخلي آن پر است و يک يا چند جوانه بر روي قسمت انتهايي دارد. (گلايول – زعفران) تکثير گياه توسط تعدادي پيازچه توپر در قسمت تحتاني پياز توپر صورت مي گيرد.

​

برگ :
در اثر رشد و نمو جوانه هاي انتهايي و جانبي ساقه ، برگ توليد مي شود. رشد برگ در مقايسه با ساقه و ريشه محدود است. برگ از دو قسمت اصلي پهنک و دمبرگ تشکيل شده است. پهنک برگ داراي گلبرگ مي باشد. رگبرگ هاي موازي در گندم، پنجه اي در انگور، شاخه اي در (گيلاس) مي باشند.
پهنک برگ گياهان از نظر (شکل – باريک و گرد، بيضي و قلب مانند) ، (نوک (تيز ، گرد و پهن) ، حاشيه ( صاف ، دندانه اي ، مفرس ، کنگره اي ) متفاوت است.

​

در غلات قاعده پهنک پهن شده و قسمتي از ساقه يا تمام ساقه را مي پوشاند که در اين صورت به آن غلاف يا نيامبرگ مي گويند. در برخي از گياهان مانند گلسرخ و لوبيا دو زايده کوچک برگ مانند يا فلسي شکل در پايين دمبرگ قرار دارد که به آن ها گوشواره مي گويند.

​

 

پاسخ : آب و خاک و گياه- رشته ماشين هاي کشاورزي

فصل اول _ قسمت دوم
وظيفه برگ , رشد و نمو در گياهان , پوشش بذر و..


وظيفه برگ :
انجام عمل فتوسنتز تعرق، تعرق و تبادل گازها و تا حدي ذخيره مواد غذايي مي باشد. انواع برگ به دو دسته ساده و مرکب تقسيم مي شوند. در برگ هاي ساده پهنک تقسيم نشده در برگ هي مرکب به چند بخش مجزا بنام، برگچه تقسيم مي شود.

​

رشد و نمو در گياهان
فرايند رشد و نمو شامل همه رويدادهايي مي شود که به ساخته شدن يک جاندار کامل با همه اجزاي پيکرش مي انجامد. رشد و نمو هم جنبه کمي دارد و هم جنبه کيفي. رشد جنبه کيفي و نمو جنبه کمي اين فرايند را شامل مي شود. رشد شامل بزرگ شدن موجود زنده است که با افزايش مقدار سلول هاي بدن و يا با افزايش برگشت ناپذير ابعاد آن ها انجام مي شود. نمو شامل گذشتن از مراحل مختلف است که هر مرحله ويژگي هاي خاص خود را دارد و با مراحل ديگر از لحاظ کيفي متفاوت است.
شروع رشد هر گياه، از بذر شروع مي شود. بذر از سه بخش اصلي (گياهک ، غذاي ذخيره شده، پوشش برگ) تشکيل شده است. ساختمان بذر يک گياه تک لپه اي (ذرت) و يک گياه دو لپه اي (لوبيا) را نشان مي دهد.

​

پوشش بذر :
نقش حفاظت از پوسيدگي و محله موجودات ذره بيني را دارد.


مواد غذايي ذخيره شده :
غذاي مورد نياز گياهک را در ابتداي رشد تا زمان خروج از خاک تأمين مي کند.


گياهک :
گياه کوچک و اوليه است و يک محور دو قطبي دارد که بعد از رشد و خروج از بذر از يک طرف ساقه و از طرف ديگر ريشه گياه آينده را به وجود مي آورد.
دانه بذر بعد از قرار گرفتن در خاک، در اثر جذب آب متورم مي شود، همزمان با آن آنزيم هاي موجود در بذر فعال مي شوند و مواد غذايي ذخيره شده را براي گياهک به صورت قابل جذب درمي آورد. گياهک رشد کرده و ابتدا ريشه چه تشکيل مي گردد که پوشش بذر را شکافته و به درون خاک نفوذ مي کند. سپس ساقه به وجود مي آيد که در جهت مخالف ريشه چه رشد مي کند و از خاک خارج مي شود. ريشه چه و ساقه چه حاصل از جوانه زني بذر تا بوجود آمدن ريشه اصلي و استقرار آن در خاک و به وجود آمدن برگ هاف غذاي مورد نياز خود را از مواد ذخيره شده تأمين مي کند.
پس از آن گياه مستقل شده و با عمل فتوسنتز و جذب مواد معدني و آب از خاک خواهد ساخت. مراحل رويش بذر يک گياه دو لپه اي و مراحل رويش بذر يک گياه تک لپه اي را نشان مي دهد. آهنگ رشد در ابتدا آرام و به تدريج سريع تر مي گردد و پس از رسيدن گياه به حد نهايي خود، متوقف مي شود.

​

رشد گياه توسط 2 عامل:
1- فتوسنتز (توسط برگها)
2- جذب آب و مواد معدني (توسط ريشه ها) بعد از جوانه زدن بذر انجام مي شود. عناصر مورد نياز گياه ( مثل ازت – فسفر – پتاسيم – کلسيم – گوگرد ... ) همراه با آب از طريق ريشه ها، به ويژه تارهاي کشنده جوان، جذب گياه مي شوند.


عوامل مؤثر در رشد و نمو گياهان
عوامل مؤثر رشد و نمو گياهان :
دروني (ارثي ):
اين عامل موجب مي شود که دانه گندم، همواره گندم توليد مي کند نه برنج)

بيروني (محيطي):
(اين عامل تعيين مي کند که آيا اين گياه قوي يا ضعيف ، سبز يا زرد رنگ خواهد شد)


عوامل محيطي (عوامل بيروني)
عواملي هستند که در صورت کنترل آن ها طبق نياز گياه، امکان رشد بيشتر و دستيابي به حداکثر توانايي هاي ارثي را فراهم مي کند. اگر ساليان متمادي وقت و هزينه صرف کنيم و گياهان را از نظر عوامل ارثي اصلاح کنيم ولي عوامل محيطي لازم براي رشد آن ها را فراهم نکنيم، رسيدن به حداکثر ، غيرممکن خواهد بود.
عوامل محيطي در رشد و نمو گياهان به صورت مستقيم و غيرمستقيم تأثير دارند از جمله:
1- ايجاد تغيير در اندام ها و ساختمان گياه
2- تغيير در سرعت فعل و انفعالات بيوشيميايي مثل فرايندهاي تنفس و فتوسنتز
3- تنظيم مراحل مختلف رش گياه نظير زمان گل دادن يا رسيدن محصول.
هوا – آب – خاک – نور – حرارت – باد عوامل اصلي محيطي و مؤثر در رشد و نمو گياهان مي باشند.


هوا :
سه گاز عمده تشکيل دهنده هوا (نيتروژن – اکسيژن – گاز کربنيک) مي باشند که رشد گياه مؤثرند.
نيتروژن (ازت) موجود با اينکه 78 درصد حجم هوا را تشکيل مي دهد ولي به طور مستقيم به وسيله گياه قابل جذب و استفاده نيست. وفقط بعضي از گياهان مانند (شبدر، يونجه ، ماش ، خود و باقلا و ...) مي توانند به کمک باکتري هاي موجود در گره هاي ريشه خود اين گاز را از هوا جذب کرده و به صورت ازت قابل جذب گياه تبديل نمايند. لازم است که با استفاده از انواع کودهاي شيميايي نيتروژندار نياز گياهان به اين عنصر از طريق خاک فراهم شود.


اکسيژن O2 :
21 درصد حجم هوا را تشکيل مي دهد و براي تنفس گياه ضروري است. با کم شدن اکسيژن تنفس گياه مشکل مي شود در نتيجه رشد و نمو گياه مختل مي شود و محصول از نظر کيفي و کمي کاهش مي يابد.


گاز کربنيک co2 :
اين گاز 3 درصد حجم هوا را تشکيل مي دهد. مهمترين گاز در رشد گياهان محسوب مي شود. خلاصه عمل فتوسنتز که با وجود co2 انجام مي شود:

​

در ضمن گاز co2 حرارت انعکاس يافته از سطح زمين را جذب و هواي اطراف کره زمين را گرم مي نمايد در نتيجه در رسيدن محصول و افزايش آن مؤثر مي باشد.
آب : اهميت آب در توليد محصولات زراعي و باغي غير قابل انکار است. در حدود 80 درصد ساختمان گياه از آب تشکيل شده است.(آب از نظر مقدار بيش از ساير مواد مورد احتياج گياهان است) در بذرهاي خشک 3 درصد و در بافت هاي چ وبي در حال خراب 40 درصد و در ميوه هاي آبدار مثل هندوانه 95 درصد ديده مي شود.


علل نقش و اهميت آب در رشد و نمو گياهان :
1- آب جزء عمده و تشکيل دهنده پروتوپلاسم سلول هاست.
2- آب به عنوان يک حلال است که عناصر معدني در آن محلول شده، از طريق ريشه وارد گياه مي شوند.
3- آب نقش انتقالي مواد غذايي در داخل گياه را دارد
4- آب نقش در فرآيند فتوسنتز دارد.
5- آب چون باعث تورم سلول هاي در حال رشد مي شود به اين ترتيب شکل و ساختمان آن ها را تأمين مي کند
6- بيش از هر ماده ديگري آب توسط گياه جذب و دفع مي شود ( به صورت بخار آب)
7 – آب در تنظيم حرارت گياه، تبخير و تعرق دخالت دارد.
جذب آب توسط ريشه هاي مويين گياه که ويژه اين کار هستند صورت مي گيرد.
اگر بين جذب آب و تبخير تعادل برقرار باشد، تمام اعمال حياتي گياه به طور طبيعي انجام مي گيرد و گرنه در رشد و نمو گياه اختلال به وجود مي آيد.
رطوبت مورد نياز گياه نبايد از حد معيني (ظرفيت زراعي) پايين تر بيايد. اين رطوبت يا از طريق نزولات جوي و يا با انجام آبياري در اختيار گياه قرار مي گيرد. در صورتي که در يک منطقه تمام رطوبت مورد نياز گياه از نزولات جوي تأمين شود گياهان به صورت ديم کشت مي شوند. تقسيم بندي گياهان از نظر آب مورد نياز براي رشد متعادل سه گروه مي باشد:
- هيدروفيت ها گياهاني هستند که به آب زيادي نيازدارند و لزوماً در خاک اشباع شده از آب مي توانند به حيات خود ادامه دهند مثل نيلوفر آبي
- مزوفيت ها :
نياز به آب متوسط دارند مثل نخل زميني
- گزروفيت ها :
با آب کم مي توانند رشد و نمو کننده مثل کاکتوس


خاک :
گياه در خاک رشد مي کند. خاک تأمين کننده مواد غذايي مورد نياز گياه و تأمين کننده هواي لازم براي تنفس ريشه مي باشد. محل ذخيزه آب و محل استقرار خاک است و از اين رو در رشد و نمود گياهان اهميت بسزايي دارد.
با شناسايي مواد غذايي مورد نياز گياهان وشرايط فيزيکي شيميايي خاک ها، مي توان گياه مناسب هر نوع خاک را انتخاب کرد. مثلاً يونجه در خاک هاي آهکي رشد و نمو مي کند و سيب زميني در اين خاک ها محصول خوبي نمي دهد و يا چاي در خاک هاي اسيدي قادر به رشد است .


نور :
نور از امواج الکترو مغناطيسي ست که داراي انژري ست. سه ويژگي نور که در رشد و نمو گياهان نقش دارد (کيفيت ، کميت ، طول مدت تابش) مي باشن ​

 

پاسخ : آب و خاک و گياه- رشته ماشين هاي کشاورزي

فصل اول _ قسمت سوم
کيفيت نور , کميت نور , طول مدت تابش و..


کيفيت نور :
نورهاي مختلف کارهاي متفاوتي در گياه انجام مي دهند. مثلاً در گياه نور سبز تنها قادر به فتوسنتز نيست و در حالي که در نور قرمز و آبي حداکثر عمل فتوسنتز صورت مي گيرد.
گياهان براي گل دادن نياز به نور قرمز و مادون قرمز دارند و نور ما فوق بنفش باعث کوتاهي ساقه و ضخيم شدن برگ ها مي شود.


کميت نور :
شدت نور عبارت است از مقدار امواج نوراني که در واحد زمان به واحد سطح مي رسد. شدت نور روي فتوسنتز اثر مي گذارد. گياهان مختلف براي عمل فتوسنتز به شدت نورهاي مختلف نياز دارند. بر اين اساس، گياهان به چهاردسته گياهان سايه دوست، گياهان آفتاب دوست، گياهان سايه آفتاب دوست و گياهان غيرحساس تقسيم مي شوند.
يکي از اهداف حرس درختان ميوه، تأمين نور بيشتر و انجام فتوسنتز بيشتر، در نتيجه افزايش رشد گياه و ازدياد محصول است.


طول مدت تابش :
طول مدت تابش يا طول روز، بر روي رشد و گل دهي گياهان اثر مستقيم دارد. عکس العمل گياه نسبت به مدت تابش متوالي نور را «فتوپريوديسم» مي گويند . گياهان برا يگلدهي به طول روزهاي مختلفي نياز دارند و از اين جهت سه گروه هستند. گياهان روز کوتاه، گياهان روز بلند، گياهان بي تفاوت تقسيم مي شوند.
به طور کلي به آن دست از اعمال گياهي که نور نقش اصلي را در آن دارد، واکنش هاي پرتو شيميايي مي گويند. مثل فتوسنتز، فتوپروديسم، فتو تروپيسم ( نورگرايي). فتوتروپيسم عبارت است از گرايش و خم شدن گياه به سوي نور، ساقه فتوتروپيسم مثبت ( جذب به طرف نور) و ريشه ، فتوتروپيسم منفي دارد.


حرارت :
در حقيقت تمام فعاليت هاي حياتي گياه و فعل و انفعالات شيميايي درون آن، تابع ميزان دماي خاصي مي باشد. به طور کلي ، در اکثر گياهان، حرارت هاي پايين، رشد گياه را به تأخير مي اندازد و دوره رشد را طولاني مي سازد. در اثر طولاني شدن دوره رشد، ممکن است زمان رسيدن دانه، با نامساعد شدن شرايط آب و هوايي همزمان گرديده، در نتيجه ميزان محصول کاهش مي يابد.
حرارت هاي زياد موجب پژمردگي و خشک شدن برگ ها و حتي مرگ گياه مي شود. چنانچه حرارت هاي بالا در مرحله گل دادن اتفاق بيفتد باعث مرگ دانه و يا افتادن ميوه مي شود. در ضمن ، افزايش حرارت ميزان تبخير را افزايش داده، فتوسنتز کاهش و تنفس افزايش مي يابد. حرارت در طعم و مزه و رنگ و شکل ميوه و زودرسي آن نيز تأثير دارد. حرارت سرعت فعاليت هاي بيولوژيکي گياه را کنترل مي کند. فعاليت هاي بيولوژيکي گياه، بين 50-0 درجه سانتي گراد انجام مي شود. در دماي پايين تر از صفر درجه، آب خاک منجمد شده، جذب آب متوقف مي گردد و در دماي 50 درجه گياه از بين مي رود. براي اينکه گياه حرارت هاي کمتر و بيشتر از اين محدوده را تحمل کند، تغييراتي در سلول هاي آن ايجاد شده و گياه به خواب مي رود. گياهاني که چنين مکانيسمي را ندارند، از بين خواهند رفت. براي هر گياه (يک دماي مي نيمم و يک دماي ماکزيمم و يک دماي مناسب رشد (اپتيمم) وجود دارد.
به طور مثال دماي حداقل براي نخود فرنگي 4 درجه سانتي گراد است.
دماي مناسب اپتيمم، دامنه دمايي است که در آن فتوسنتز ماکزيمم و تنفس متعادل مي باشد.


گياهان زراعي و باغي را بر اساس حرارت اپتيمم بر دو دسته تقسيم مي کنند:
گياهان سرما دوست (فصل سرد): گياهاني هستند که دامنه حرارتي آن ها پايين است. اين گياهان در مقابل سرما مقاومند و به خوبي رشد مي کنند مانند گندم، جو، نخود، سيب زميني ، اسفناج ، کلم و ...


گياهان گرما دوست (فصل گرما) :
اين گياهان دامنه حرارتي نسبتاً بالايي دارند و به سرما حساسند، مانند ذرت ، برنج، آفتابگردان ، گوجه فرنگي خيار، فلفل ، هندوانه و ...
دمايي که درآن تمام فعاليت هاي گياه متوقف مي شود «صفر گياه» ناميده مي شود. در گياهان مختلف نيز متفاوت است است. صفر گياه در تعيين موقع کاشت گياهان دخالت دارد و بايد در زمان کاشت ميزان درجه حرارت محيط از صفر گياه بالاتر باشد.
به مجموعه حرارتي که گياه از زمان جوانه زدن تا رسيدن کامل محصول به آن نياز دارد «نياز حرارتي گياه» مي گويند . با استفاده از اين نياز دمايي، مي توان تاريخ برداشت محصولات را پيش بيني نمود.


باد :
باد با معايب و محاسن زير، يکي از عوامل مهم در رشد و نمو گياه محسوب مي گردد.
1 – با انتقال حرارت اطراف برگ، باعث کاهش حرارت گياه مي شود
2 – با انتقال ذرات مغذي خاک باعث کاهش حاصلخيزي خاک مي شود.
3 – باعث اختلاط گازها و انتقال آن ها مي شود. در غير اين صورت تراکم گازها و بخار آب در يک نقطه به حدي مي رسد که حيات در آن ناممکن خواهد شد.
4 – موجب تسهيل عمل لقاح (با انتقال دانه هاي گرده ) مي شود.
5 – به دليل افزايش سرعت تبخير آب، باعث پژمردگي گياه مي شود.


روش هاي ازدياد گياهان زراعي باغي
يکي از مراحل اساسي افزايش توليد، يافتن نباتات برتر و پرمحصول تر است. بدين لحاظ، به موازات ايجاد گياهان پرمحصول تر، روش هاي تکثير مختلفي نيز براي ازدياد آن ها ابداع شده است. به طور کلي ازدياد گياهان به دو روش تکثير جنسي و تکثير غيرجنسي صورت گيرد.


تکثير جنسي :
تکثير جنسي از تلاقي سلول جنسي نر (گرده) و سلول جنسي ماده ( سلول تخم) انجام مي شود.
شيوه تکثير جنسي، ازدياد گياهان به وسيله بذر (در گياهان گلدار) و به وسيله هاگ (براي گياهان بي گل) است اين گياهان يک ساله، دو ساله يا چند ساله مي باشند. در اين نوع تکثير، گياه جديدي بوجود مي آيد که در عين حال که ساختمان ژنتيکي عمدتاً شبيه والدينش مي باشد، در بعضي از صفات ممکن است با آن ها تفاوت داشته باشد.


مزاياي تکثير به وسيله بذر عبارتند از :
1 – ارزان بودن نسبت به تکثير غيرجنسي
2 – انبار بذر به مدت طولاني
3 – تکثير با بذر احتمال انتقال بيماري ويروسي را کاهش مي دهد (معمولاً با بذر انتقال بيماري ويروسي صورت نمي گيرد)


معايت تکثيربا بذر :
1 – در تکثير با بذر، بعضي از صفات گياه جديد با گياهي که بذر از آن به دست آمده متفاوت است.
2 – در اين روش گاهي مرغوبيت از بين مي رود.
3 – در بعضي از گياهان که به وسيله بذر تکثير مي شوند مدت زمان لازم براي بالغ شدن گياه طولاني است. (مثلاً درخت گلابي حاصل از بذر، براي گلدهي و ميوه، هفت سال وقت نياز دارد)


معايب تکثيربا بذر :
1 – در تکثير با بذر، بعضي از صفات گياه جديد با گياهي که بذر از آن به دست آمده متفاوت است.
2 – در اين روش گاهي مرغوبيت از بين مي رود.
3 – در بعضي از گياهان که به وسيله بذر تکثير مي شوند مدت زمان لازم براي بالغ شدن گياه طولاني است. (مثلاً درخت گلابي حاصل از بذر، براي گلدهي و ميوه، هفت سال وقت نياز دارد)


تکثير غيرجنسي (رويشي)
ازدياد گياهان، با استفاده از ساير اندام هاي گياه ( ساقه ، ريشه، جوانه) به غير از بذر را تکثير غيرجنسي مي گويند. تکثير غيرجنسي در گياهان زينتي و گياهان باغي ( انواع گل ها و ميوه ها) کاربرد دارد.
مزيت تکثير غيرجنسي اين است که گياه به وجود آمده کاملاً شبيه گياه اصلي بوده، تمام صفات آن را داراست.


موارد استفاده از تکثير غيرجنسي عبارت است از :
1 – گياهاني که قادر به توليد بذر نيستند. مثل موز
2 – در گياهاني که بذر سالم توليد مي کنند ولي نهال به دست آمده از بذر آن ها ضعيف است و مدتي طول مي کشد تا بزرگ شده و گل و محصول توليد کند. مانند توت فرنگي
3 – گياهاني که بذر آن ها بسيار سخت سبز مي شود.
4 – به منظور ويروس زدايي از يک گياه ناسالم (توليد گياه سالم از يک گياه آلوده به ويروس) رايج ترين روش هاي تکثير غيرجنسي، پيوند زدن، خوابانيدن و قلمه زدن مي باشد.

1 – پيوند زدن :
پيوند زدن عبارت است از متصل کردن دو قسمت گياهي به نحوي که آن دو قسمت در محل اتصال ، با هم يکي شده به عنوان گياه مستقل به رشد ادامه دهند قسمتي که در بالاي محل پيوند قرار مي گيرد «پيوندک» و قسمت زيرين که ريشه را تشکيل مي دهد «پايه » خوانده مي شود. هر گاه پيوندک، از يک شاخه حاوي چند جوانه تشکيل شده باد به آن «پيوند شاخه» مي گويند و هر گاه تنها از يک جوانه همراه با اندکي پوست و چوب تشکيل شده باشد آن را «پيوند جوانه» مي نامند.
بهترين زمان براي پيوند شاخه، اواخر زمستان و اوايل بهار و براي پيوند جوانه، اواسط بهار تا اواخر تابستان که پايه پوست مي دهد مي باشد.

فراهم بودن شرايط زير براي موفقيت در انجام پيوند ضروري است :
1 –وجود قرابت و تجانس بين پايه و پيوندک
2 – نوع گياه با نوع پيوندي که صورت مي گيرد مناسب باشد
3 – شرايط محيطي (دما و محيط) مناسب باشد.
در اين بخش از انواع پيوندها پيوند شکمي توضيح داده مي شود.

پيوند شکمي :
يکي از انواع پيوند جوانه ، پيوند شکمي است، که بيشتر از ساير انواع پيوند جوانه، کاربرد دارد. روش انجام اين پيوند :
1 – روي ساقه گياه برش عمودي به طول 5/2 سانتي متر زده سپس در بالا و عمود بر اين برش، يک برش افقي به اندازه يک سوم قطر ساقه در پوست ايجاد مي نمائيم ( شکل t)
2 – براي گرفتن پيوندک از گياه مورد نظر، برشي 5/1 سانتي متري، زير يکي از جوانه ها مي زنيم، سپس برش مور بي بالاي جوانه ايجاد مي کنيم که از پوست و قسمتي از چوب بگذرد و جوانه همراه با مقداري پوست و چوب برداشته شود.
3 – جوانه را از بالا، وارد شکافِ ( t شکل) ايجاد شده، در پوست پايه کرده و به سوي پايين مي بريم تا جفت شوند.
4 – با نخ پلاستيکي آن را مي بنديم ( خيلي محکم نمي بنديم که به پوست پايه صدمه بزند)
5 – بعد از 2 روز پايه را در 7-5 سانتي متري بالاي محل پيوند و پس از 10 روز در بالاي محل پيوند قطع مي کنيم. ​

 

پاسخ : آب و خاک و گياه- رشته ماشين هاي کشاورزي

سؤالات مربوط به فصل اول


1 – ميزان پروتئين درصد گرم قسمت خوراکي کدام محصول زير بيشتر است؟
1) گردو
2) بادام
3) گندم
4) گردو

2 – ميزان کربوهيدرات درصدگرم قسمت خوراکي کدام محصول زير بيشتر است؟
1 ) کشمش
2) خرما
3) بادام
4) گردو

3 – ميزان آب درصد گرم قسمت خوراکي کدام محصول بيشتر است؟
1) طالبي
2) سيب
3) هلو
4 ) گوجه فرنگي

4- توليد کدام محصول يا محصولات توسط آمريکا صورت نمي گيرد؟
1) خرما
2) خرما – چاي
3) چاي
4) زيتون 0 کشمش

5 – وظايف ريشه کدام است؟
1) نگه داشتن پيکر گياه در خاک
2)جذب آب و مواد معدني از خاک
3) ذخيره مواد غذايي
4) همه موارد فوق صحيح است

6 – ريشه گياهان حاوي کدام خاصيت يا خاصيت ها مي باشد؟
1) ژئوتروپيسم منفي
2) ژئوتروپيسم و هيدروتروپيسم
3) هيدروتروپيسم
4) هيچکدام

7 – کدام يک از ريشه هاي زير در صورت بزرگ شدن و ضخيم شدن به صورت غده در مي آيند؟
1) ريشه راست
2) ريشه هاي نابجا
3) ريشه افشان
4) همه موارد فوق

8 – محل اتصال ساقه به ريشه .......ناميده مي شود:
1) يقه
2) طوقه
3) هردو مورد 1و2 صحيح است
4) هيچکدام

9 – ساقه هاي هوايي معمولاً به چند نوع ديده مي شوند؟
1) دو نوع ساقه هوايي معمولي و ساقه هوايي خزنده
2) دو نوع ساقه هوايي خزنده و بالارونده
3) سه نوع ساقه هاي هوايي معمولي – خزنده – بالا رونده
4) چهار نوع ساقه هاي هوايي معمولي – خزنده – بالارونده – چسبنده

10 – ساقه هوايي در گوجه رنگي ، توت فرنگي، مو چگونه است ؟
1) ساقه هوايي بالارونده
2) ساقه هوايي خزنده
3)ساقه هاي هوايي بالا رونده
4) ساقه هاي هوايي خزنده

11 - .... براي گياه به عنوان محل ذخيره غذايي اهميت دارد.( منبع غذايي براي انسان و حيوان محسوب مي شود)
1) ساقه هاي زيرزميني
2) ساقه هاي هوايي
3) ساقه هاي هوايي بالارونده
4) ساقه هاي هوايي خزنده

12 – از انواع پيازها، گلايول کدام نوع پياز را دارا مي باشد؟
1) پياز معمولي
2) پياز فلس دار
3) پياز معمولي و فلس دار
4) پياز توپر

13 – کدام يک جزء وظائف برگ نمي باشد ؟
1) ساخت مواد غذايي
2) عمل فتوسنتز تعريق
3) تعرق
4) تا حدي ذخيره مواد غذايي

14 – در مورد رشد و نمودر گياهان کدام مورد صحيح نمي باشد؟
1) رشد همان نمو است
2) رشد جنبه کمي دارد
3) نمو جنبه کيفي دارد
4) هيچکدام

15 – بذر هر گياه از چند بخش تشکيل شده است؟
1) گياهک
2) غذاي ذخيره شده
3) پوشش بذر
4) موارد 1و2 صحيح است

16 – کدام مورد صحيح نيست :
1) رشد گياه توسط دو عامل فتوسنتز (به وسيله برگ انجام مي شود) و جذب آب و مواد معدني به وسيله رشد بعد از جوانه زدن بذر انجام مي شود.
2) عناصر معدني مورد نياز گياه همراه با آب از طريق ريشه ها به خصوص تارهاي کشنده جوان جذب گياه مي شود.
3) سلول هاي گياهي از مواد معدني و آب جذب شده توسط ريشه ها، مواد لازم براي رشد گياه را مي سازند.
4)در رشد و نمو گياهان فقط عوامل محيطي دخالت دارند.

17 – عوامل مؤثر در رشد و نمو گياهان ....
1) فقط عوامل ارثي (عوامل دروني) مؤثرند
2)فقط عوامل محيطي (عوامل بيروني) مؤثرند
3) هر دو مورد 1و2 صحيح است
4) در رشد و نمو گياهان فقط عوامل محيطي دخالت دارند

18 – عوامل محيطي چگونه بر رشد و نمو گياهان تأثير دارند؟
1) ايجاد تغيير در اندام ها و ساختمان گياه
2) تغيير در سرعت فرايندهاي تنفس و فتوسنتز
3) تنظيم مراحل مختلف رشد گياه مانند زمان گل دادن
4) همه موارد فوق صحيح است

19 – کدام جمله از جملات زير صحيح نمي باشد؟
1 – نيتروژن – اکسيژن – گاز کربنيک سه گاز عمده تشکيل دهنده هوا هستند که در رشد گياه مؤثرند.
2 – نيتروژن به طور مستقيم به وسيله گياه قابل جذب است
3 – گاز اکسيژن براي تنفس گياه ضروري است
4 – گاز co2 در رسيدن محصول و افزايش آن <ثر است

20 – مهمترين گاز در رشد گياهان کدام است؟
1) گاز کربنيک (co2)
2) نيتروژن (ازت يا N2)
3) اکسيژن (o¬2)
4) همه موارد فوق صحيح است

21 – گياهان از نظر مقدار آب مورد نياز براي رشد متعادل به چند گروه تقسيم مي شوند؟
1) هيدروفيت ها ( آب فراوان)
2) مزوفيت ها ( آب متوسط)
3) گزروفيت ها (آب کم )
4) هر سه مورد صحيح است

22 – کدام گياه در خاک هاي آهکي و کدام گياه در خاک هاي اسيدي به خوبي رشد مي کند؟(به ترتيب)
1) سيب زميني – چاي (اولي در خاک آهکي و دومي در خاک اسيدي)
2) يونجه در خاک آهکي و يونجه در خاک آهکي
3) سيب زميني در خاک اسيدي و يونجه در خاک آهکي
4) همه موارد فوق صحيح است

23 – يکي از اهداف هرس درختان ميوه و تنک کردن محصول زراعي تأمين .... بيشتر
1) تأمين آب بيشتر و رشد بيشتر گياه
2) تأمين هواي بيشتر و ازدياد محصول
3) تأمين نور بيشتر و انجام فتوسنتز
4) تأمين همه موارد ذکر شده

24 – کدام يک از واکنش هاي نامبرده در زير، واکنش هاي پرتو شيميايي هستند؟
1) فتوسنتز
3) فتوتروپيسم
2) فتوپريوديسم
4) همه موارد فوق

25 – نورگرايي در ساقه و ريشه چگونه است؟
1) هر دوفتوتروپيسم مثبت هستند
2) هر دو فتوتروپيسم منفي هستند
3) ساقه فتوتروپيسم مثبت و ريشه فتوتروپيسم منفي است
4) ساقه فتوتروپيسم منفي و ريشه فتوتروپيسم مثبت است

26 – فعاليت بيولوژيکي گياه در کدام درجه حرارت انجام مي شود؟
1 ) 50- 0
3) 30-0
2) زيرصفردرجه
4) بالاي 30

27 – دماي حداقل براي جوانه زدن نخود فرنگي چند درجه است؟
1) 0 درجه
3) 20 درجه
2) 10 درجه
4) 4 درجه

28 – دماي مناسب اپتيمم دامنه دمايي است که در آن :
1 ) فتوسنتز متوسط و تنفس ماکزيمم باشد
2) فتوسنتز ماکزيمم و تنفس متعادل باشد
3) فتوسنتز ماکزيمم و تنفس حداقل باشد
4) فتوسنتز متوسط و تنفس حداقل باشد

29 – کدام يک از تعاريف ذکر شده صحيح نمي باشد :
1) دمايي که در آن، تمامي فعاليت هاي گياه متوقف مي شود «صفر گياه» ناميده مي شود.
2) صفر گياه در تعيين موقع کاشت دخالت دارد. بايد در زمان کاشت ميزان درجه حرارت محيط از صفر گياه بالاتر باشد
3) به مجموعه حرارتي که گياه از زمانه جوانه زدن تا رسيدن کامل محصول به آن نياز دارد، نياز حرارتي گياه مي گويند.
4) با استفاده از صفر گياه مي توان تاريخ برداشت محصولات را پيش بيني نمود.

30 – درباره تکثير جنس کدام مورد درست است؟
1) معمولاً از طريق تلاقي سلول جنسي نر و سلول جنسي ماده انجام مي شود
2) شيوه تکثير جنسي ازدياد گياهان توسط بذر ( براي گياهان (گلدار) و به وسيله هاک ( براي گياهان بدون گل) است
3) گياه جديد بوجود آمده در اين نوع تکثير، ساختمان ژنتيکي عمدتاً شبيه والدين دارد.
4) همه موارد فوق صحيح است

31 – روش تکثير غيرجنسي در کدام گياهان صورت مي گيرد؟
1) گياهان زينتي و گياهان باغي
2) گياهان داراي گل
3) گياهان داراي هاگ
4) همه موارد فوق صحيح است

32 – تکثير گياهاني مانند موز – گلابي – توت فرنگي به ترتيب چگونه است؟
1) اولي توسط تکثير غيرجنسي و دومي و سومي توسط تکثير جنسي
2) اولي و سومي توسط تکثير غيرجنسي و دومي توسط تکثير جنسي
3) هر سه مورد توسط تکثير غيرجنسي
4) هر سه مورد توسط تکثير جنسي

33 – بهترين زمان براي پيوند شاخه، کدام زمان است؟
1) اواسط پاييز و اوايل زمستان
2) اواخر پاييز
3) اواسط زمستان
4) اواخر زمستان و اوايل بهار

34 – بهترين زمان براي انجام پيوند جوانه کدام زمان است؟
1) اواسط بهار تا اواخر تابستان
2) اواسط زمستان
3) اواخر پاييز
4) اواخر زمستان و اوايل بهار

35 – مزيت ازديا گياهان به روش خوابانيدن در چيست؟
1) گياه مادر، مواد قندي ، هورمون ها، آب و مواد غذايي شاخه خوابيده شده را تا موقع ايجاد ريشه، تأمين مي کند.
2) در اين روش ارزان تر مي باشد
3) در اين روش انتقال بيماري هاي ويروسي معمولاٌ صورت نمي گيرد
4) اين روش ارزان تر مي باشد

36 – معايب توليد گياهان توسط خوابانيدن چيست؟
1) تنها معدودي گياه توليد مي شود
2) هزينه کارگر آن زياد است
3)مساحت زيادي از زمين براي مدت طولاني اشغال مي شود
4) همه موارد فوق صحيح است

37 – از رقم هاي گندم تعدادي را نام ببريد:
1) شعله ، روشن
2) اسيد، البرز
3) موارد 1و2 صحيح است

38 – از رقم هاي مهم سيب کدام مورد صحيح است؟
1) لبنان
2) گلاب
3) قرمز
4) زرد

39 – در مورد غلات و حبوبات کدام مورد صحيح است؟
1) غلات از نظر نشاسته غني و از لحاظ پروتئين نسبتاً فقير است. مانند گندم – جو و رزن و ..
2) حبوبات از تيره بقولات اند و از نظر پروتئين غني هستند. لوبيا – نخود و ماش و ...
3) غلات و حبوبات نقش اصلي در تغذيه انسان و حيوانات اهلي دارند
4) همه موارد ذکر شده صحيح است

40 – چند نمونه گياه ذکر شده چه طول عمري دارند : (يک ساله يا دو ساله يا سه ساله) :
الف) انواع غلات و حبوبات
ب) چغندر، پياز، هويج
ج) يونجه و تاج الملوک
1- الف ) يکساله ب ) دو ساله ج ) سه سال
2 – الف ) دو ساله ب ) سه ساله ج ) يک ساله
3 – الف ) سه ساله ب) دو ساله ج) سه ساله

41 – چرا گياهان و جنسي را به اين نام مي خوانند؟
1) بوته هاي اين گياهان به فضاهاي بيشتري احتياج دارند
2) اين گياهان به فاصله و به صورت رديفي کاشته مي شوند
3) علف هاي هرز فاصله بين رديف ها را با وسايل مکانيکي وجين مي کنند
4) همه موارد فوق صحيح است.

42 – خصوصيات گياهان وجيني و غير وجيني کدام است؟
1) گياهان وجيني با فاصله کاشته مي شوند – بوته هاي آن ها را با فاصله مي کارند – علف هاي هرز ما بين آن ها را وجين مي کنند
2) گياهان غيروجيني به صورت نزديک هم کشت مي شوند. بوته آن ها حجم زيادي ندارند. نيازي به وجين کردن ندارند
3) موارد 1و2 صحيح است

43 – درجه حرارت مطلوب براي گياهان سرما دوست و گرمادوست به ترتيب کدام است؟
1) (32-16) و (38-30) درجه سانتي گراد
2) (16-8)و(25-20) درجه سانتي گراد
3) (5-0) و (32-16) درجه سانتي گراد
4) هيچکدام

44 – کدام يک از گياهان نامبرده در زير، گياهان بي تفاوت (نسبت به طول روز حساس نيستند) محسوب مي شوند؟
1) گوجه فرنگي – ذرت
2) چغندر – گندم
3) شبدر – شلغم
4) لوبيا

45 – کدام يک از گياهان ذکر شده نسبت به نور حساس نيست:
1) سرخس
2) غلات
3)غلات
4) حسن يوسف

46 – توت فرنگي – موز – انار به ترتيب چگونه ميوه هايي هستند؟
1) همگي ميوه هاي سردسيري هستند
2) توت فرنگي سردسيري – موز گرمسيري و انار نيمه گرمسيري است
3) توت فرنگي و انار سردسيري و موز گرمسيري است
4) همگي ميوه هاي گرمسيري هستند

47 – درختان غيرمثمر :
1 – درختان و درختچه هايي که ميوه آن ها خوراکي نيست و به منظور تزئين و يا در صنعت کاربرد دارند
2 – درختان هميشه سبز درختان غيرمثمر هستند
3 – درختان خزان دار درختان غيرمثمر هستند

48 – سبزي ها :
1 – به صورت خام يا پخته مصرف مي شوند.
2 – ممکن است به صورت تازه يا خشک نشده يا کنسرو شده استفاده شوند
3 – سبزي ها گياهاني هستند که ريشه يا غده يا ساقه يا دمبرگ يا گل يا ميوه آن ها به مصرف خوراکي مي رسد
4 - همه موارد صحيح است

49 – چند نمونه از سبزي هايي که ساقه و برگ آن ها خوراکي است کدام است؟
1) اسفناج – کاهو
3) شاهي – کرفس
2) جعفري – ريواس
4) همه موارد فوق درست است

50- در علم گياه شناسي همه سبزيجات جزء دسته ......هستند به استثناء قارچ که از ...است:
1)بازداندگان – ريسه داران
2) نهان دانگان – ريسه داران
3) بازدانگان – هاگ داران
4) نهان دانگا – هاگ داران

51 – کداميک از سبزيجات تک لپه اي و کدام دو لپه اي است
1 – انواع کلم – چغندر – لبويي دو لپه اي هستند
2- پياز – سير – موسير – ذرت، بلال و... سبزيجات تک لپه اي هستند
3 – هر دو صحيح است
4 – هيچکدام

52 – خصوصيات دو لپه اي چگونه است ؟
1) بذر آن ها داراي دو لپه است
2 ) هنگام سبز شدن توليد دو برگ اوليه مي کنند
3) تعداد هر يک از اجزاي گل در آن ها چهار يا پنج مضربي از اين اعداد است
4) همه موارد صحيح است

53 – اکثر گياهان زراعي و باغي جزء اين گروهند


54- .......درختاني هميشه سبز، زينتي – سوزني برگ هستند:
1) نهاندانگان
2) بازدانگان

55 – خرزهره ، شمشاد از انواع گياهان خشن زينتي به شکل .....هستند و از نوع .....
1) جاي خالي اول درخت و جاي خالي دوم خزان دار
2) جاي خالي اول خزنده و جاي خالي دوم هميشه سبز
3) جاي خالي اول درختچه و جاي خالي دوم هميشه سبز
4) همه موارد ذکر شده درست است

56 – نام چند گل و برگ ذکر شده است. تعيين کنيد هر کدام يک ساله – دو ساله – چند ساله هستند؟
1.گل اطلسي –2. گل آهار –3. گل ختمي –4. گل انگشتانه – 5.گل داوودي –6. برگ بيدي
1) شماره 1و2 يک ساله – شماره 3و4 دو ساله و شماره 5و6 چند ساله هستند
2) شماره 1و2 دو ساله – شماره 3و4 يکساله و شماره 5و6 چند ساله هستند
3) شماره 5و6 يک ساله و شماره 1و2 دو ساله و شماره 3و4 چند ساله هستند ​

 

پاسخ : آب و خاک و گياه- رشته ماشين هاي کشاورزي

فصل اول _ قسمت چهارم
گياه و عوامل مؤثر در رشد آن و پاسخنامه


خوابانيدن :
يکي از روش هاي ازدياد گياهان، خوابانيدن است که در آن ساقه را در حالي کهبه گياه مادري متصل است در خاک مرطوب قرار مي دهند تا ريشه دار شود و پس از آن که ريشه کافي توليد کرد آن را از گياه مادر جدا مي کنند تا به عنوان گياه مستقل به رشد خود ادامه دهد.

​

قلمه :
قلمه قسمتي از ساقه ، يا ريشه که از گياه مادري جدا شده، در شرايط مساعد ريشه زايي قرار مي گيرد.

قلمه ساقه :
اين روش معمولي ترين روش قلمه زني است . در اين روش قسمتي از ساقه را که داراي جوانه جانبي يا انتهايي است از گياه مادري جدا ساخته، براي ريشه زايي در محيطي مساعد قرار مي دهند تا پس از ايجاد ريشه، به صورت گياه مستقلي رشد کند. مانند شمعداني ، برگ نو، افرا ، بيد.

قلمه ساقه :
اين روش معمولي ترين روش قلمه زني است. در اين روش قسمتي از ساقه را که داراي جوانه جانبي يا انتهايي است از گياه مادري جدا ساخته، براي ريشه زايي در محيطي مساعد قرار مي دهند تا پس از ايجاد ريشه، به صورت گياه مستقلي رشد کند. مانند شمعداني، برگ نو، افرا ، بيد.

قلمه برگ :
در اين روش پهنک برگ را گاه با دمبرگ و گاه بدون آن، از گياه مادر جدا کرده، آن را در محيط مناسب قرار مي دهند. بعد از کشت از پهنک و دمبرگ يا از هردوي آن ها جوانه هاي اتفاقي ساقه و برگ و ريشه ايجاد مي شود. مثل سانسيور يا بنفشه افريقايي.

​

نام گذاري علمي گياهان
براي آن که افراد متخصص گفته ها و نوشته هاي يکديگر را درک نمايند گياهان را به روش علمي به نام سيستم «طبقه بندي علمي» نام گذاري مي کنند. بنيان گذار اين سيستم طبقه بندي لينه در قرن هجدهم است. در اين روش گياهان را بر اساس خصوصيات تکامل و ژنتيکي به ترتيب در هفت طبقه زير قرار مي دهند.
سلسله ، بخش يا شاخه، رده يا طبقه ، راسته يا زيررده، تيره، جنس و گونه به طور کلي، گياهان به دو دسته پرسلولي و تک سلولي تقسيم مي شوند. گياهان پرسلولي به چهار بخش يا شاخه و هر شاخه به چند رده و هر رده به چند زير رده و ... طبقه بندي مي شوند.
در گياه شناسي هر راسته به چند تيره و هر تيره به تقسيمات جزيي تري به نام جنس و هر جنس به تقسيمات کوچک تري به نام گونه تقسيم مي گردد. گونه نيز به واحدهاي کوچک تري تقسيم مي شوند که به آن واريته مي گويند. در طبقه بندي گياهان زراعي و با غي گونه به واحدهاي کوچک تري به نام «رقم» يا «کوليتوار» تقسيم مي شوند که شامل انواع يک گياه مي شود.
در طبقه بندي علمي هر گياه را با اسم گونه و جنس آن مشخص مي سازند به اين سيستم ناميدن، «دو اسمي» گفته مي شود. مثلاً اسم علمي گندم معمولي «گندم نانوايي» Trticum aestivum است. Aestivum مشخص کننده گونه و Trticum مشخص کننده جنس گندم مي باشد. سيب معمولي Malus Domestica است که مالوس نام جنس و دامستيک نام گونه سيب است. از رقم هاي مهم سيب، رقم گلاب مي باشد.
نام واريته با کلمه Var و نام رقم يا کولتيوار با CV بعد از نام جنس و گونه نوشته مي شود مانند Triticum aestivam CV. Roshan


گروه بندي گياهان زراعي و باغي
از آن جائي که گياهان زراعي و باغي بسيار متنوع اند، لذا آن ها را مي توان به صورت هاي مختلفي از نظر توليد و موارد مصرف، طول عمر گياه، فصل رشد، عمليات زراعي، حرارت مطلوب طول روز و شدت نور، گروه بندي نمود.

​

گروه بندي گياهان زراعي براساس هدف توليد و موارد مصرف
غلات :
دانه اين گياهان غني از نشاسته و فقير از لحاظ پروتئين است. کشت اين گياهان به منظور توليد دانه صورت مي گيرد. مانند گندم، جو، ذرت – برنج يولاف، ارزن محصول اين گياهان براي انسان و حيوانات اهلي به مصرف مي رسد.


حبوبات :
حبوبات از نظر پروتئين غني هستند. توسط انسان و دام مصرف مي شوند. مانند لوبيا – نخود – ماش و نخود فرنگي و ....

گياهان علوفه اي :
اين گياهان از تيره هاي مختلف هستند و در تغذيه دام کشت مي گردند.
(به صورت تازه، خشک يا سيلو شده) مانند ذرت علوفه، يونجه ، شبدر ، يولاف و ...

گياهان روغني :
از دانه توليد شده توسط اين گياهان روغن گرفته مي شود. مانند پنبه – کتاب – بادام – زميني – آفتابگردان و ذرت

گياهان ليفي :
اين گياهان که از تيره هاي مختلفي هستند، الياف آن ها تبديل به نخ شده و در نساجي براي پارچه بافي و توليد ديگر محصولات صنعتي استفاده مي شود. مانند پنبه، کتان، کنف ، شاهدانه و ...

گياهان قندي :
اين گياهان براي تهيه قند از عصاره شيرين آن ها کشت مي شوند. مثل چغندر قند و نيشکر

گياهان دارويي :
مانند خشخاش ، گاو زبان که براي تهيه انواع دارو کشت مي شوند.

گياهان تدخيني :
مانند توتون – تنباکو و ... که در تهيه انواع دخانيات کاربرد دارند

گياهان ادويه اي :
مانند زعفران و دارچين

گروه بندي گياهان زراعي بر اساس طول عمر
گياهان يکساله :
گياهاني هستند که از جوانه زدن تا گل دهي و توليد و پخش کردن بذر را در يک فصل رشد انجام مي دهند مانند انواع غلات و حبوبات

گياهان دو ساله :
اين گياهان در سال اول رشد رويشي دارند و به صورت گياه بدون ساقه گل دهنده روي زمين گسترده مي شوند. سال رشد بعدي، گياه شاخه گل دهنده توليد کرده، پس از توليد بذر از بين مي رود. مانند چغندر ، پياز ، هويج و انگشتانه

گياهان چند ساله :
از اين گياهان مي توان چند جين محصول برداشت نمود. مثل يونجه، تاج الملکوک گياهان چند ساله (علفي يا چوبي) هستند.

گياهان زراعي باغي که براساس عمليات داشت گروه بندي مي شوند:
گياهان وجيني :
گياهاني هستند که آن ها را با فاصله و به صورت رديفي کشت مي کنند، چون بوته هاي آن ها به فضاي بيشتري احتياج دارند. مانند سيب زميني ، ذرت، کلم و کاهو

گياهان غيروجيني :
بوته اين گياهان حجم زيادي ندارد و بنابراين، به صورت متراکم و نزديک به هم کشت مي شوند و نيازي به وجين کردن ندارند مانند : گندم، جو ، تره، شاهي ، تربچه .

گروه بندي گياهان زراعي باغي براساس فصل رشد
گياهان پاييز :
اين گياهان در هواي خنک و مرطوب بهتر رشد نموده و مقاومت زيادي در برابر خشکي ندارند. مانند گندم و جو پاييزه، جعفري ، نخود فرنگي و ...

گياهان بهاره :
گياهاني هستند که نسبت به سرما حساس اند و براي گل دهي به دوره سرما احيتاج ندارند. مانند ذرت، نيشکر ، گوجه فرنگي و ...
گروه بندي گياهان زراعي باغي بر اساس حرارت مطلوب

گياهان سرمادوست:
از هواي گرم خسارت مي بينند مثل گندم، جو ، کتان ، ....

گياهان گرمادوست:
اين گياهان براثر يخبندان از بين مي روند. مانند پنبه، ذرت، نيشکر و ...

گروه بندي گياهان زراعي باغي بر اساس طول روز
گياهان روز بلند :
اين گياهان 18 -14 ساعت روزانه نياز به نور دارند. اين شرايط در اواسط بهار تا اواسط تابستان به وجود مي آيد. گياهان زراعي اغلب اشان روز بلند هستند مثل چغندر، گندم، شبدر و ...

گياهان روز کوتاه:
اين گياهان براي گل دهي به روز کوتاه و شب بلند احتياج دارند. روشنايي مناسب براي اين گياهان 12-10 ساعت است. بيش از 12 ساعت طول روز براي اين گياهان مضر است و گل کردن آنها به تأخير مي افتد مثل لوبيا.

گياهان بي تفاوت :
اين گياهان به طول روز حساس نيستند و در هر طول روزي گل مي دهند مثل گوجه فرنگي ، ذرت

گروه بندي گياهان زراعي باغي بر اساس شدت نور :
هر چه شدت نور بيشتر باشد فتوسنتز بيشتر مي شود و در نتيجه محصول بيشتر توليد مي گردد . گياهان زراعي غالباً به نور زياد احتياج دارند. طبق اين نياز گياهان به چهار دسته تقسيم مي شوند:
گياهان سايه دوست مثل سرخس، فيکوس
گياهان آفتاب دوست مثل غلات، حبوبات
گياهان سايه آفتاب دوست مثل حسن يوسف – سيکلامن
گياهان غيرحساس، مانند ماگنوليا

​

 

پاسخ : آب و خاک و گياه- رشته ماشين هاي کشاورزي

فصل دوم
آب ( اهميت و خواص ، روش هاي تأمين و انتقال)


آب ( اهميت و خواص، روش هاي تأمين و انتقال)
مقدمه :
آب مايه حيات بخش است. آب ، فراوانترين ترکيب روي زمين است و حدود دو سوم کره زمين را تشکيل مي دهد ولي با اين وجود منابع آن محدود است و مصارف آن به جهت آشاميدني و کشاورزي بالاست. حدود يک چهارم کل آب ها قابل استفاده و بقيه آب ها شور و غيرقابل استفاده اند.


اهميت آب در رشد گياهان :
آب در رشد گياهان به انحاي زير تأثير دارد:
1 – تأمين رطوبت خاک براي رشد گياه و انجام واکنش هاي تنفسي
2 – محلول کردن و رقيق کردن نمک هاي موجود در خاک به منظور جذب
3 – از بين بردن لايه هاي سخت که بر اثر تماس وسايل کشاورزي در زمين به وجود مي آيد
4 – جذب حرارت خاک
5 – رطوبت لازمه را براي واکنش هاي زيستي موجودات ذره بيني خاک تأمين مي نمايد.


ساختمان مولکولي آب :
مولکول آب (H2o) از دو اتم هيدروژن و يک اتم اکسيژن که با زاويه 105 درجه به يکديگر چسبيده اند، تشکيل شده است.
پيوند بين اکسيژن و هيدروژن کووالانسي و مولکول آب دو قطبي است.
يعني انتهاي اکسيژني مولکولي آب، داراي بيشتر بار منفي و انتهاي هيدروژني آن داراي بار مثبت بيشتري است.


خواص فيزيکي آب :
1 – رنگ آب :
آب خالص بي رنگ است اما در حجم زياد آبي رنگ. مواد جامد معق در آب باعث تغيير رنگ آب مي شوند. املاح آهن آب را قرمز و املاح منگنز آن را سياه مي کنند.

2 – بو و مزه آب :
آب آشاميدني بايد بدون بو و مزه باشد ولي آب هاي کشاورزي ممکن است بو و مزه خاصي داشته باشند.

3 – مواد جامد و معلق در آب :
اين مواد شامل مواد آلي و بقاياي گياهان و ذرات خاک و گل و لاي است. رودخانه هاي در حال طغيان و سيلابي، معمولاً مقدار زيادي مواد معلق با خود دارند و ميزان مواد جامد و معلق و نوع آن ها در آبياري از اهميت خاصي برخوردار است. مواد بسيار ريز و کلوئيدي سيلاب ها باعث حاصل خيزي اراضي مي شوند.
مواد معلق و جامد در آب آبياري به مرور زمان در نهرها و کانال ها رسوب نموده ، مشکلاتي را در امر آبياري و انتقال ايجاد مي کنند.

4 – خاصيت اسمزي :
اگر يک محلول غليظ را با پرده نيمه تراوا از آب خالص جدا کنيم خواهيم ديد که سطح آب در محلول غليظ افزايش مي يابد ( عبور آب از طريق پرده نيمه تراوا را اسمز مي نامند)

​

فشار اسمزي به مقدار فشاري که بايد به محلول وارد نمود تا از ورود آب خالص جلوگيري کند، گفته مي شود.
از ديگر خواص فيزيکي آب، نقطه انجماد، نقطه جوش، وزن مخصوص و کشش سطحي و ... هستند که ويژگي هاي خاص به آب مي دهند.


خواص شيميايي آب


1 – حلاليت :
به علت دو قطبي بودن مولکول آب و وجود پيوند هيدروژني در آن اين خاصيت ايجاد مي شود.

2 – قابليت هدايت الکتريکي (Ec) :
آب خالص، قابليت هدايت الکتريکي ندارد ولي با حل املاح و تجزيه شدن آن ها به يون هاي مثبت (کاتيون) و منفي ( آنيون)، آب جريان الکتريکي را از خود عبور خواهد داد.
هر قدر ميزان املاح افزايش يابد ميزان هدايت الکتريکي نيز افزايش خواهد يافت. هدايت الکتريکي، معرف ميزان املاح موجود در آب است.

3 – PH يا واکنش آب :
منظور از واکنش، اسيدي بودن يا قليايي بودن آن است. اگر يون H+
غلظت بيشتري از يون OH- داشته باشد، آب اسيدي است. در حالت عکس اين موضوع، آب حالت بازي دارد. آب خنثي يعني غلظت OH - , H+ در آن مساوي است. دامنه تغييرات PH آب آبياري بين 8-5/6 است.

سختي آب :
سختي آب مربوط به حضور يون هاي کلسيم، منيزيم ، آهن است. کربنات کلسيم در آب حل نمي شود اما آب باران که داراي مقداري دي اکسيد کربن است مي تواند سنگ هاي آهکي را در خود حل کند. در اين واکنش، کربنات کلسيم تشکيل مي شود که انحلال پذير است.

این عکس کوچک شده است، برای اینکه بصورت بزرگ شده ببینید، روی این قسمت کلیک کنید، اندازه اصلی عکس 79x530 می باشد.
​

اين واکنش برگشت پذير است و اگر آب را بجوشانيم، کربنات کلسيم نامحلول از نو ظاهر مي شود و اين همان رسوب سفيد رنگي است که در جداره داخلي کتري و سماور مشاهده مي شود.
اگر سختي آب مربوط به وجود يون هاي کلسيم و منيزيم به صورت نمک انحلال پذير کربنات هيدروژن (Hco3 -) باشد آن را «سختي موقتي» مي نامند. اين نوع سختي با جوشانيدن آب برطرف مي شود. در آب آبياري اگر يون هاي کلسيم و منيزيم نسبت به سدم زياد باشد خطر قليايي شدن آب کاهش مي يابد. در نتيجه اين کاتيون ها بر خواص فيزيکي و شيميايي خاک تأثير به سزايي دارد. در اصطلاح مي گويند آب سخت زمين را نرم و آب غيرسخت را سخت مي کند.


کيفيت آب آبياري :
آب آبياري از هر منبعي که تأمين شود مقداري ناخالصي دارد. اين ناخالصي ها به شکل مواد محلول و يا مواد معلق در آب مي باشند. نمک هاي محلول در آب، بر رشد گياهان اثر مي گذارند و خصوصيات خاک را تغيير مي دهند و خصوصيات خاک را تغيير مي دهند و مواد آلوده کننده آب، تعادل حياتي و بيولوژيکي خاک را برهم مي زنند. مواد جامد معلق بر تأسيسات آبياري و انتقال آب اثر مي گذارند.


گروه بندي گياهان زراعي باغي بر اساس هدف توليد و موارد مصرف
گياهان باغي از نظر نحوه مصرف به سه دسته کلي ميوه، سبزي و زميني تقسيم بندي مي شوند.

ميوه :
ميوه از نظر باغباني قسمت گوشتي و خوراکي يک گياه چند ساله است که در ايجاد آن قسمت هاي مختلف گل دخالت مستقيم دارد. به گياهان چند ساله چوبي که ميوه آن در تغذيه انسان مورد استفاده قرار مي گيرد، «درختان مثمر» گفته مي شود. ميوه ها از نظر نياز حرارتي به سه دسته تقسيم مي شوند :

1- ميوه هاي گرمسيري :
اين ميوه ها از درختان و بوته هاي هميشه سبز توليد مي شوند مثل خرما، موز – نارگيل

2- ميوه هاي نيمه گرمسيري :
اين ميوه ها از درختان هميشه سبز و يا درختان خزانه دار توليد مي شوند.

الف – درختان هميشه سبز :
نسبت به سرما حساس هستند مثل انواع مرکبات و ازگيل

ب – درختان خزان دار :
در مناطقي که زمستان ملايم دارند کاشته مي شوند مثل انار، پسته – خرمالو

3 – ميوه هاي سردسيري :
در مناطقي که زمستان هاي سخت دارند به راحتي رشد مي کنند. انواع اين ميوه ها :


- ميوه هاي دانه دار :
گلابي – سيب ، به ، زالزالک و ...

- ميوه هاي هسته دار :
گيلاس – بادام ، هلو

- ميوه هاي خشکباري :
فندق - بادام - گردو

ميوه هاي ريزدانه :
زغال اخته – تمشک – توت فرنگي و ...

سبزي :
گياهاني هستند که تمام يا بخشي ازآن ها مانند ريشه، غده، ساقه ، دمبرگ ، گل ، ميوه يا دانه آنها به صورت خام يا پخته و يا به صورت تازه، خشک شده يا کنسرو شده مورد استفاده انسان قرار مي گيرد. علم مربوط به کشت اين گياهان را «سبزي کاري» مي گويند.


گروه بندي سبزيجات
الف – گروه بندي سبزيجات بر اساس قست هاي قابل مصرف : (4 دسته)
1 – سبزي هايي که قسمت زيرزمين آنها مورد استفاده قرار مي گيرد مثل چغندر لبويي، پياز، تربچه ، شغلم و ...
2 – سبزي هايي که ساقه و برگ آنها مورد استفاده تغذيه اي قرار مي گيرد مثل مارچوبي – ريواس – کرفس و ...
3 – سبزي هايي که ميوه يا دانه آنها مورد استفاده قرار مي گيرد مثل نخود فرنگي – لوبيا سبز – فلفل سبز و ...
4 – سبزي هايي که گل آنها مورد استفاده خوراکي قرار مي گيرد مثل گل کلم – آرتيشو

ب – گروه بندي سبزي ها بر اساس علم گياه شناسي :
در تقسيمات گياهي سبزيجات جز نهان دانگان به شمار مي روند ( به استثناري قارچ که از ريسه داران است) و به دو گروه بزرگ تک لپه اي ها و دو لپه اي ها تقسيم مي شوند.

سبزيجات دو لپه اي :
مانند انواع کلم ، چغندر لبويي

سبزيجات تک لپه اي :
مانند پياز ، سير ، موسير و ...


گياهان زينتي :
اين گياهان براي تزيين محل کار و منزل به کار مي روند شامل دسته هاي زيراند :

1 . گياهان خشبي زينتي :
شامل انواع درختان، درختچه و گياهان خزنده هستند – هميشه سبزند و يا خزان دار هستند.

2. گياهان علفي زينتي :
اين گياهان ساقه غيرچوبي دارند، گل يا برگ آن جنبه تزييني دارد. به دليل اثرات مثبت گياهان زينتي بر روحيه انسان، در تمامي خانه ها اين گياهان کاشت و نگهداري مي شوند. تقسيم بندي گل ها و برگ هاي زينتي از نظر دوره زندگي و محل نگهداري يک روش به شرح زير است :


انواع گل ها و برگ هاي زينتي از نظر دوره زندگي :
يک ساله مثل گل اطلسي ، دو ساله مثل گل ختمي ، چند ساله مثل گل اختر – برگ بيدي

انواع گل ها و برگ هاي تزئيني از نظر محل رويش و نگهداري :


گلخانه اي يا آپارتماني :
اين گياهان به مراقبت خاصي نيازمند هستند. مثل فيکوس، حسن يوسف و ديفن باخيا از انواع برگ هاي زينتي آپارتماني هستند و آزاليا و سينرر و .... از انواع گل هاي آپارتماني هستند.

باغچه اي :
گل ها و برگ هاي سبزي هستند که در باغچه کشت مي شوند مثل بنفشه ، ميمون چمن و ... ​

 

پاسخ : آب و خاک و گياه- رشته ماشين هاي کشاورزي

فصل دوم ـ قسمت دوم
منابع اصلي تأمين آب کشاورزي , آب هاي سطحي و..


منابع اصلي تأمين آب کشاورزي
آب هاي سطحي و آب هاي زيرزميني منابع اصلي تأمين آب کشاورزي است.


آب هاي سطحي :
آب هاي موجود در جريان رودخانه ها به سه دسته تقسيم مي شوند :
1 – رودخانه هاي دايم :
در اين رودخانه ها در تمام ايام سال آب جريان دارد. منتهي در فصل بارندگي ، مقدار جريان آب به حداکثر و در پاييز به حداقل خود مي رسد. رودهاي کرج، زاينده رود، سفيد روز کارون و سرباز از جمله رودخانه هاي دايم هستند. اين رودخانه ها زمين هاي مسير اطراف خود را آبياري مي نمايند. بر روي اغلب رودخانه هاي سدهاي مخزني بزرگي ساخته شده و يا در دست ساختمان مي باشند. و از اين طريق آب کشاورزي زمين هاي قابل کشت فراهم مي شود . آب رودخانه هاي دايمي را مي توان به محل ديگر که امکان استفاده بيشتر از آن وجود دارد، انتقال داد. به طور مثال انتقال آب جاجرود با احداث سه انحرافي ورامين و ... نمونه هايي از اين روش تأمين آب هستند.


2 – رودخانه فصلي (نيمه دايم ) :
در اين رودخانه ها فقط چند ماه از سال جريان آب برقرار است.(شروع جريان آب اين رودخانه ها با شروع بارندگي زمستانه و قطع آب در پايان تير ماه به علت ذوب برف هاي قلل مرتفع مي باشد)
آب اين رودخانه ها در کشت هاي بهاره معمولاً مورد استفاده قرار مي گيرند.


3 – رودخانه هاي موقت :
اين رودخانه ها در اثر بارندگي هاي شديد جريان مي يابند و پس از آن قطع مي شود. اين رودخانه ها در مناطق خشک و نيمه خشک مشاهده مي شوند. امروزه با احداث کانال هايي عمود بر جهت جريان اين گونه رودخانه ها و هدايت سيلاب ها به درون آنها، از هدر رفتن چنين آب هايي جلوگيري به عمل مي آيد.


آب هاي زيرزميني
آب هاي زيرزميني آب هايي هستند که در اثر نفوذ در سفره هاي سطحي و يا عمق ذخيره شده، به صورت چشمه، و يا با حفر قناوت و چاه، از زمين استخراج مي شوند و مورد مصرف کشاورزي قرار مي گيرند.


1- چشمه :
وقتي که آب زيرزميني به سطح زمين برسد و جرياني کم و بيش مداوم داشته باشد، چشمه تشکيل مي گردد. از 9841 چشمه شناخته شده در ايران، سالانه حدود 7/8 ميليارد متر مکعب آب بهره برداري مي شود.


2- قنات:
يکي از دست آوردهاي مهم انسان در بهره برداري از آب هاي زيرزميني قنات است. قنات عبارت از يک مجراي افقي زيرزميني که با شيب خيلي کم در زمين به طور افقي خود مي گردد تا به يک يا چند سفره آب زيرزميني برخورد نمايد. آب اين سفره ها، در جهت شيب کف قنات تحت تأثير نيروي ثقل زمين جريان يافته، پس از طي تمام طول کانال، از زمين خارج مي شود. قنات بايد به طور مرتب لايروبي و مرمت شود تا به طور مداوم آبدهي داشته باشد.


3- چاه :
چاه سوراخي است که در داخل زمين تا رسيدن به سفره هاي آب زيرزميني حفر مي گردد. انواع چاه عبارتند از :


چاه سطحي يا کم عمق :
معمولاً با دست و در زمين هاي آبرفتي حفره مي شوند.


چاه نيمه عميق :
عمقي کمتر از 30 متر دارد و آب آنها توسط پمپ هايي که در سطح زمين است استخراج مي شود.


چاه عميق :
عمقي بيش از 30 متر دارد و با ماشين هاي حفاري حفر مي شود. آب اين چاه ها توسط پمپ استخراج مي شود.


انتقال و توزيع آب
يکي از مهم ترين مسائل در کشاورزي انتقال آب (آبرساني) مي باشد. معمولاً آبي که از رودخانه ها و مخازن سدها به دست مي آيد نسبت به آبي که از منابع زيرزميني تأمين مي شود مسافت بيشتري را مي پيمايد. به اين منظور آبراهه هايي با ابعاد مختلف طراحي و ساخته مي شوند. طول اين آبراهه گاهي به 150 کيلومتر مي رسد. انواع آبراهه ها عبارتند:


1- آبراه هاي روباز :
به اين آبراهه ها، کانال گفته مي شود. کانال ها در زمين حفر مي شوند. خاک هاي حاصل از حفاري ، براي تشکيل خاکريز کنار کانال، مورد استفاده قرار مي گيرد. کانال ها معمولاً در بالاترين قسمت زمين ساخته مي شود تا آب بتواند از طريق آن ها به سهولت وارد مرعه شود. به اين کانال معمولآً «کانال اصلي» گفته مي شود. کانال اصلي در مسير خود تا رسيدن به مزرعه به شاخه هايي منشعب مي شود که بسته به ابعاد آن به ترتيب «کانال درجه 1» «کانال درجه 2» «نهر يا جوي آب » و «جو بچه هاي مزرعه» ناميده مي شود.

​

2- خطوط لوله :
در برخي مناطق به جاي آبراهه روباز از لوله استفاده مي شود. به اين صورت تلفات آب کاهش يافته، زمين کم تري اشغال مي شود، هزينه احداث لوله بسيار زياد است. جنس لوله ها ممکن است از فلز – سيمان – پلاستيک – پلي اتيلن و ... باشد.

تجهيزات و تأسياست انتقال آب
1 – دريچه تنظيم :
دريچه اي است که در مسير جريان آب قرار مي گيرد و مقدار عبور آب از آن در حد دلخواه تنظيم مي شود.

​

2 – مقسم :
ساختمان هايي هستند که در کانال ، به منظور تقسيم آب به دو يا چند قسمت معين ساخته مي شوند.

​

3- آبگير :
براي انحراف آب از کانال آب رساني به کانال هاي کوچک تر و يا به نوار کشت (کرت) ساخته مي شود. ممکن است دهانه آبگير به دريچه کنترل مجهز باشد.

​

4- آب بند :
مانعي است که در نهرها براي بالا آوردن سطح آب ساخته مي شود. آب بندها از کاه و کلش و پلاستيک و يا از چوب يا فلز ساخته مي شوند.

​

5 – فلوم :
براي عبور آب از روي گودال ها، جاده ها يا دره هاي تنگ ساخته مي شود، فلوم ها ممکن است چوبي يا فلزي يا بتوني باشند ​

 

پاسخ : آب و خاک و گياه- رشته ماشين هاي کشاورزي

فصل سوم
اهميت خاک در رشد گياهان , نحوه به وجود آمدن خاک و..


اهميت خاک در رشد گياهان
به طور کلي خاک از نظر تأمين آب و مواد غذايي براي گياهان حائز اهميت است. همچنين، محيطي است که ريشه گياهان را در خود نگه مي دارد. اکسيژن لازم براي گياه توسط خلل و فرج خاک به گياه مي رسد و گاز دي اکسيد کربن زايد به وسيله اين حفرات از خاک خارج مي شود خاک محيط رشد گياه است و توسعه ريشه ها در آن باعث پايداري مستقيم ماندن گياه مي شود.
در حال حاضر خاک براي بسياري مصارف مهندسي، از جمله دفن زباله ها و مواد زايد ديگر نيز مورد استفاده قرار مي گيرد. بنابراين تعريف خاک از نظر مهندسي راه و ساختمان با تعريف متخصصين کشاورزي متفاوت است.


نحوه به وجود آمدن خاک
در آغاز پيدايش، کره زمين به صورت توده مذابي بوده که با سردشدن تدريجي سطح خارجي آن سفت و سخت شده به صورت پوسته جامد (ليتوسفر) در آمده است، با گذشت زمان و تغيير و تحولات به وجود آمده در اين پوسته جامد، سنگ هاي آذين، رسوبي و دگرگوني تشکيل شده است. اين سنگ ها در مجاورت هوا و آب تحت تأثير عوامل جوي و موجودات زنده و عوامل فيزيکي و شيميايي، تغييراتي را متحمل شده، به تدريج خاک به وجود مي آيد. خاک حاصل در حال تکامل بوده، با گذشت زمان موادي به آن اضافه و يا خارج مي شود. مثلاً آبياري زياد بخشي از مواد موجود در سطح خاک را به طبقات پايين تر مي برد و يا در اثر تبخير شديد در نواحي خشک بعضي از مواد محلول به سطح خاک مي آيند. در نتيجه فعاليت هاي ياد شده به تدريج در خاک لايه ها و طبقاتي تشکيل مي شود که ازنظر جنس، رنگ و ضخامت با يکديگر تفاوت دارند. اين لايه ها در خاک شناسي ، افق ناميده مي شود. مجموع افق هاي خاک را نيمرخ خاک يا پروفيل خاک مي گويند.


افق هاي خاک
انواع افق هاي خاک (از سطح خاک تا سنگ بستر) عبارتند از :
افق o : مسطح ترين افق خاک است و در مناطق جنگي و پر باران به وجود مي آيد.
افق B: در خاک هاي مسن و تکامل يافته زير افق A قرار دارد ( در خاک جوان که مراحل تکاملي را طي نکرده است وجود ندارد) اين افق محل تجمع مواد شسته شده از افق A مي باشد. به همين علت به آن افق ذخيره مي گويند.
افق c : زيرا افق B و در صورت نبود افق B در زير افق A قرار دارد. اين افق معمولاً حاوي قطعاتي از سنگ هاي بستر و سنگ هايي که خاک از آن ها تشکيل يافته، مي باشد.

​

شکل 1-3 صفحه 63)


خاک از نظر کشاورزان بومي و تجربي به دو بخش تقسيم مي شود:
خاک سطح الارض (خاک فوقاني) :
شامل بخشي از خاک است که فعاليت هاي کشاورزي در آن انجام مي شود. از نظر علمي اين بخش خاک شامل افق A و بخش فوقاني افق B مي باشد.


خاک تحت الارض (خاک تحتاني) :
اين بخش در زيرخاک سطح الارض قرار دارد به علت تراکم و فشردگي زياد فاقد تهويه مناسب است و به ندرت ريشه گياهان در آن توسعه مي يابد. اين بخش افق C بخش زيرين افق B را در بر مي گيرد.


اجزاي تشکيل دهنده خاک
اگر کلوخه خاکي را با ذره بين نگاه کنيم، دو بخش کاملاً متمايز در آن مي يابيم خاک از نظر کشاورزان بومي و تجربي به دو بخش تقسيم مي شود :

​

خاک سطح الارض (خاک فوقاني) :
شامل بخشي از خاک است که فعاليت هاي کشاورزي در آن انجام مي شود. از نظر علمي اين بخش خاک شامل افق A و بخش فوقاني افق B مي باشد.
خاک تحت الارض (خاک تحتاني) اين بخش در زير خاک سطح الارض قرار دارد به علت تراکم و فشردگي زياد فاقد تهويه مناسب است و به ندرت ريشه گياهان در آن توسعه مي يابد. اين بخش افق C و بخش زيرين افق B را در بر مي گيرد.


اجزاي تشکيل دهنده خاک
اگر کلوخه خاکي را با ذره بين نگاه کنيم، دو بخش کاملاً متمايز در آن مي يابيم
الف – بخش جامد
ب – بخش خلل و فرج

​

الف – بخش جامد خاک :
بخش جامد خاک از دو قسمت تشکيل مي شود :
1. مواد معدني
2. مواد آلي

1. مواد معدني :
شامل ذرات ريز و درشت خاک با شکل هاي مختلف است که از کاني هاي حاصل از تجزيه سنگ ها تشکيل شده است. اين گونه مواد بر اساس اندازه يا قطر به ذرات ريز تقسيم مي شوند:

شن:
قطر اين ذرت 2-05/0 ميلي متر مي باشد. با ايجاد خلل و فرج جريان هوا و آب را در خاک تسهيل مي نمايند.

لاي :
قطر اين ذرات 05/0 – 002/0 ميلي متر مي باشد. اين ذرات پودر مانند و نرم هستند و مقدار قابل توجهي آب مورد نياز گياه را در خود نگه مي دارد.

رس :
قطري کم تر از 002/0 ميلي متر دارد. اين ذرات به علت ريز بودن بيش از حد با نام کلوييد در خاک شناخته مي شوند. اين ذرات آب و عناصر غذايي مورد نياز گياه را درسطح خود نگهداري کرده و به مرور در اختيار گياه قرار مي دهد.


2 – مواد آلي :
در اثر فعاليت انواع جانداران درشت ( کرم ها – موريانه ها و حشرات ...) و انواع جانداران ريز ( قارچ ها – باکتري ها – جلبک ها ...) مواد آلي درخاک ايجادمي شود. به طور مثال باکتري ها و قارچ ها باعث پوسيدن گياهان شده و مواد آلي ريزي به نام هوموس (گياخاک) توليد مي کنند. اين مواد ضمن جذب آب و نگهداري مواد غذايي، ذرات معدني خاک را به هم مي چسباند. مواد آلي نيز جزء کلوييدهاي خاک محسوب مي شوند.


ب – بخش خلل و فرج :
به فضاهاي خالي بين ذرات جامد خاک، خلل و فرج مي گويند. خلل و فرج هوا و آب مورد نياز ريشه گياهان را در خود جاي مي دهند.


سه نوع خلل و فرج وجود دارد:
- خلل و فرج درشت :
آب در اين خلل و فرج تحت تأثير نيروي ثقل سريع تخليه مي شود و محل ذخيره هوا محسوب مي شود.
- خلل و فرج متوسط :
در انتقال و هدايت آب کارآيي دارند
- خلل و فرج ريز :
محل نگهداري و ذخيره آب است.
- در يک خاک خوب به طور معمول 50 درصد مواد جامد و 50 درصد خلل و فرج وجود دارد. بين حجم هوا و حجم آب يک رابطه دو طرفه وجود دارد. يعني با افزايش حجم آب از حجم هوا کاسته مي شود و برعکس.


بافت خاك
اندازه نسبي ذرات خاك را «بافت خاك» مي گويند كه نشانگر ريزي و درشتي خاك است.


خاك ها از نظر بافت به سه دسته تقسيم مي شوند :
خاك هاي سبك :
خاك هايي هستند كه مقدار شن آن ها زياد و قدرت نگهداري آب آن ها كم است و چون رطوبت خود را زود از دست مي دهند حاصل خيزي ضعيفي دارند. عمليات شخم در اين خاك ها به سهولت انجام مي شود. مقدار رس اين خاك ها كمتر از 12 درصد و يا مجموع رس و سيلت آن ها كمتر از 20 درصد بوده و درصد شن آن ها بيش از 80 درصد است. ​

 

پاسخ : آب و خاک و گياه- رشته ماشين هاي کشاورزي

فصل سوم – قسمت دوم
خاك هاي متوسط , خاك هاي سنگين و..


خاك هاي متوسط :
خاك هايي هستند كه مقدار رس آن ها 30-10 درصد مي باشد. اين خاك ها حاصلخيزي نسبتاً بالايي دارند و رطوبت خود را نسبتاً خوب حفظ مي نمايند. بافت هاي لوم ، لوم لاي، لوم رس ماسه اي در اين گروه جاي دارند.


خاك هاي سنگين :
ميزان رس اين خاك ها بيش از 30 درصد است. اين خاك ها قدرت نگهداري آب بالايي دارند. حاصلخيزي خوب و بالايي دارند ولي به دليل جذب آب به مدت طولاني، از نظر تهويه براي گياهان مشكل ايجاد مي نمايند.


تعيين بافت خاك به روش صحرايي (روش لمسي) :
در اين روش مقدار كمي از خاك را با آب مخلوط كنيد تا گل نسبتاً سفتي به وجود آيد، آن را بين انگشت شست و اشاره فشار دهيد اگر حالت زبري احساس شد خاك شني، اگر حالت چسبندگي داشت خاك رسي و اگر حالت صابوني داشت خاك سيلتي است.


ساختمان خاك
ترتيب قرار گرفتن ذرات خاك(شن، لاي،رس) در مجاورت يكديگر و تشكيل ذرات بزرگتر (خاكدانه) را ساختمان خاك مي گويند. سهولت نفوذ ريشه ، فعاليت هاي موجودات ذره بيني خاك ، تهويه و استفاده گياهان از مواد غذايي، همگي تحت تأثير ساختمان خاك هستند.
در تشكيل ساختمان خاك، عوامل مختلف فيزيكي، شيميايي، بيولوژيكي و آب و هوايي مؤثر مي باشد. درتخريب ساختمان خاك عواملي نظير فشار، گرما ، باران شديد، نوع زراعت و غيره نقش به سزايي دارند.
خاك ها ممكن است بدون ساختمان يا داراي ساختمان باشند.
در خاك هاي بدون ساختمان خلل و فرج بسيار كم است و عمل تهويه در آن ها به خوبي انجام نمي شود در حقيقت در اين خاك ها هيچ گونه خاكدانه اي تشكيل نمي شود. خاك هاي بدون ساختمان به صورت تك دانه اي يا توده اي ديده مي شوند.


چسبندگي خاك
يكي از ويژگي هاي پايداري خاك ، چسبندكي خاك است كه در آن دو عامل بافت خاك و رطوبت خاك مؤثر مي باشد. ذرات خاك در حالت خشك با داشتن نيروي كوهيژن (دگر چسبي) نسبتاً شديد، مولكول هاي دو قطبي آب را به طرف خود جذب مي كنند. در نتيجه يك قشر نازك آب بر روي ذرات تشكيل مي شود كه شدت جذب آن به ذرات خاك بسيار زياد است. مولكول هاي آب در اثر نيروي ادهيژن (هم چسبي) به اين لايه مي چسبند. خاك هايي كه داراي رس نيستند بدون كوهيژن (غيرچسبنده) مي باشند و خاك هايي كه داراي رس هستند چسبنده مي باشند و ظرفيت نگهداري آب افزايش مي يابد. وجود چسبندگي در خاك شخم و ساير عمليات ورزي را با شكل روبرو مي كند.


وزن مخصوص خاك
1 – وزن مخصوص ظاهري وزن يك سانتي متر مكعب از خاك خشك در شرايط طبيعي را «وزن مخصوص ظاهري» مي گويند. براي تعيين اين شاخص از استوانه هاي مخصوص استفاده مي شود. اين استوانه ها را آرام و با دقت و بدون ضربه زدن وارد خاك مي كنند پس از قرار دادن نمونه خاك استوانه در اتو و 105 درجه ، نمونه خاك خشك شده را وزن نموده و وزن مخصوص را با فرمول زير محاسبه مي كنند:

وزن مخصوص ظاهري = وزن نمونه خاك خشك (gr) حجم خاك (cm3) ​

2 – وزن مخصوص حقيقي :
وزن يك سانتي متر مكعب خاك خشك بدون خلل و فرج را وزن مخصوص حقيقي مي گويند. وزن مخصوص حقيقي خاك ها بسته به نوع خاك 75/2 تا 5/2 گرم در سانتي متر مكعب متغير است. براي تعيين اين شاخص، از وسايل آزمايشگاهي مخصوص بهره مي گيريم.


حركت ماشين ها در زمين هاي كشاورزي باعث متراكم
شدن خاك و كم شدن خلل و فرج آن مي گردد و وزن مخصوص ظاهري آن را افزايش مي دهد.


نفوذ پذيري خاك
در بعضي از خاك ها، آب به سرعت نفوذ مي كند در حالي كه در بعضي ديگر، ورود آب به كندي صورت مي گيرد. مقدار آبي كه (بر حسب ارتفاع آب «سانتي متر يا ميلي متر» در واحد زمان (دقيقه يا ساعت) از سطح خاك به داخل آن وارد مي شود «نفوذ پذيري» خوانده مي شود.


جدول 2-3 ميزان سرعت نفوذ آب در خاك هاي مختلف را نشان مي دهد.

نوع خاك ​

ميزان نفوذ (ميلي‌متر درساعت)

شني​

30

لوم شني​

30-20

لوم سيتي​

20-10
لوم رس
10-5
رسي
5-1
​

علت اهميت ميزان نفوذ پذيري در انتخاب روش آبياري است . براي خاك هايي كه نفوذپذيري زياد (بيش از 30 ميلي متر در ساعت) دارند آبياري قطره اي و باراني و براي خاك هايي كه نفوذ پذيري كم دارند، آبياري كرتي و نشتي مناسب مي باشد. براي تعيين نفوذ پذيري از استوانه هاي مضاعف استفاده مي شود.( شكل 9-3 ص 74)

​

PH (واكنش ) خاك
يكي از خصوصيات مهم خاك ، PH خاك مي باشد. فعاليت موجودات زنده خاك و قابل جذب بودن عناصر غذايي خاك توسط ريشه تحت تأثير واكنش خاك مي باشد. به طور مثال باكتري ها توليد كننده نيترات (تبديل ازت هوا به ازت آلي ) در PH بالاتر از 5/5 فعال مي باشند و يا آهن منگنز در PH كم تر از 6 قابل جذب است.
با توجه به مفهومي كه از PH در فصل آب شرح داده شد، انواع خاك ها از نظر PH در شكل 10-3 مشاهده مي شود

​

در نواحي مرطوب خاك ها معمولاً اسيدي و در نواحي خشك قليايي هستند.
در كشور ما در بخشي از منطقه لاهيجان كه به كشت چاي اختصاص دارد خاك اسيدي است. خاك اسيدي PH كم تر از 7 دارد.
خاك هاي آهكي : PH اين خاك ها بيشتر از 7 مي باشد و در نواحي خشك و نيمه خشك تشكيل مي شوند. بخش اعظمي از كشور ما خاك آهكي دارد.
در صورتي كه PH خاك به حدود 10 برسد «قليايي» ناميده مي شود.
اكثر گياهان در محدوده 6-8= PH به خوبي رشد مي كنند.

​

سخت لايه ها در خاك
به لايه هاي محكمي كه به صورت طبيعي و يا در اثر حركت بيش از حد ماشين ها و ادوات كشاورزي در بسياري از خاك ها در زير افق (A) تشكيل مي شوند، سخت لايه ها گفته مي شود. اين لايه ها، از نفوذ ريشه گياهان به اعماق خاك جلوگيري نموده، با كاهش رشد ريشه، امكان جذب آب و مواد غذايي از سوي گياهان كاهش مي يابد و در نتيجه، ميزان رشد و نمو گياهان و عملكرد محصول كم مي شود.
در سخت لايه هاي طبيعي، تجمع املاح كربنات كلسيم و منيزيم و يا سولفات كلسيم، باعث اتصال محكم ذرات خاك به يكديگر مي شود و سخت لايه هاي بسيار محكمي را تشكيل مي دهد. عبور ماشين ها و ادوات كشاورزي (در مزراع يونجه، در كشت هاي جوي پشته اي) نيز باعث تراكم خاك در محل عبور چرخ ها شده، عمق شخم عمليات زراعي بعدي هم به حدي نيست كه آنها را متلاشي نمايد. در نتيجه در زير خاك به تدريج لايه سخت پديد مي آيد.


حاصلخيزي خاك و عوامل مؤثر در آن
به توانايي خاك براي توليد محصول به مقدار فراوان و به صورت مستمر حاصلخيزي خاك گفته مي شود.
بعضي از خاك ها به طور طبيعي حاصلخيزند، اين خاك ها در اثر كشت و كار مداوم و انجام عمليات زراعي بدون بهره مندي از اصول علمي، به تدريج حاصلخيزي خود را از دست مي دهند.
يك كشاورز مي تواند حداكثر تأثير را در حاصلخيزي خاك مزرعه اش داشته باشد. همچنين عمليات خاك ورزي مي تواند ساختمان خاك را اصلاح و يا تخريب كند. كودهاي شيميايي از ابزارهاي مناسب در بهبود باروري خاك هستند، اما كاربرد نامعقول آن ها مي تواند آسيب هاي جبران ناپذيري به حاصلخيزي خاك وارد سازد. آبياري مي تواند موجب شكوفايي اراضي كويري و بياباني شود. در حالي كه اين عمل به طور صحيح انجام نپذيرد مي تواند مناطق حاصلخيز خاك را به بيابان غيرقابل كشت تبديل نمايد. نتيجه اين كه هيچ عاملي به تنهايي حاصلخيزي خاك را به سطح مطلوب ارتقاء نمي دهد مگر اينكه ساير عوامل هم مورد نظر قرار گيرند:

1- ويژگي هاي فيزيكي مؤثر در حاصلخيزي خاك :
• تأثير بافت خاك :
خاك هاي داراي بافت شني تهويه خوبي دارند. عمليات شخم در آنها راحت است. اما به دليل كمبود رس و لاي حاصلخيزي كمي دارند. اين خاك ها نمي توانند آب را نگهداري نمايند بنابراين عناصر غذايي آن ها ناچيز است. خاك هاي رسي حاصلخيزند. آب و عناصر را به خوبي نگهداري مي كنند. ولي به هنگام خشك شدن بسيار سخت و هنگام مرطوب بودن چسبنده شده، تهويه در آنها كاهش مي يابد. با اين وصف، خاك هايي كه بافت متوسط دارند مرغوبترند.
• تأثير ساختمان خاك خاك هاي داراي ساختمان (كروي و اسفنجي) در سطح خاك و ساير انواع افق ها در لايه هاي زيرين، شرايط مناسبي را براي جوانه زدن بذر و رشد ريشه فراهم مي نمايند.
تهويه اين خاك ها مناسب تر است (حاصل خيزترند) خاك هايي كه ساختمان آنها ثبات و پايداري ندارند پس از آبياري سله بسته، از خروج بذر جوانه زده جلوگيري مي نمايند. در خاك هايي كه رس و سيلت آن ها زياد است اين وضعيت حادتر مي شود. در اين وضعيت، بذرها فقط در شكاف ها و ترك هايي كه پس از خشك شدن خاك ايجاد مي گردند مي توانند رشد نمايند كه آنها نيز در تماس با هوا خشك شده از بين مي روند.

• تأثير وزن مخصوص :
وزن مخصوص ظاهري خاك، شاخص خوبي براي بيان ميزان خلل و فرج آن است. هر چه اين شاخص بيشتر باشد تخلخل آن كمتر و ساختمان آن نامناسب تر است.

2 – خواص شيميايي مؤثر در حاصلخيزي خاك :
* تأثير واكنش يا PH خاك :
در نواحي كم باران، مجموعه كلوييدهاي خاك بيشتر حاوي كلسيم، منيزيم، سديم ، پتاسيم است. بنابراين، اين خاك ها حاصلخيزي خوبي دارند در حالي كه در نواحي پر باران، بيشتر اين عناصر در اثر شست و شو از خاك خارج شده، حاصلخيزي آن ها كاهش مي يابد. از طرف ديگر، PH خاك ميزان فعاليت باكتري هاي مفيد آن را هم كنترل مي نمايد. در خاك هاي كمي اسيدي فعاليت باكتري هاي جذب كننده ازت هوا و در خاك هاي خنثي تا حدود قليايي PH=6/5-7/5 ميزان فعاليت قارچ ها و اكتينوميست ها افزايش مي يابد.

* تأثير شوري :
وجود املاح و تجمع آن ها در خاك ، حاصلخيزي خاك ها را كاهش مي دهد، علت اين امر، افزايش فشار اسمزي محلول خاك و عدم امكان جذب آب از سوي ريشه بسياري از گياهان است. به استثناء گياهان مقاوم در برابر شوري كه قدرت جذب آب در خاك هاي شور را دارند.

3 – ساير عوامل مؤثر در حاصلخيزي :
وجود كلوييدها در خاك :
وجود كلوئيدهاي خاك (رس و مواد آلي) حاصلخيزي خاك را افزايش مي دهد. زيرا به علت دارا بودن بار الكتريكي منفي مي توانند كاتيون هاي (يون هاي مثبت) كلسيم، منيزيم، پتاسيم و آمونيوم را (كه جزء عناصر غذايي مورد نياز گياه اند) به خود جذب كنند. اين كاتيون ها در صورت نياز گياه به راحتي از سطح ذرات كلوئيدي جدا شده و جذب مي شوند.

فعاليت موجودات ذره بيني :
شامل ميكروارگانيسم ها است كه انواع قارچ ها و باكتري ها و اكتينوميست ها و ... مي باشند. اين موجودات با جذب ازت و با تجزيه باقي مانده گياهان و جانوران موجب تشكيل هوموس در خاك مي شوند. بنابراين هر چه تعداد و فعاليت آن ها در خاك بيشتر باشد آن خاك ها حاصلخيزتر خواهد بود. افزودن مواد آلي به خاك و وجود شرايط رطوبت و حرارت مناسب باعث ازديا تعداد اين موجودات مي شود. در حالي كه دماي بالا و رطوبت بسيار كم ، از تعداد آن ها مي كاهد.

• تناوب زراعي :
در كشاورزي سنتي ، كشت يك گياه به صورت دايم و بدون رعايت تناوب، متداول است . كشاورزي تك كشتي، اثرات نامطلوبي را در حاصلخيزي خاك به همراه دارد كه مهمترين آنها عبارتند از :

گسترش امراض و آفات، توسعه و شدت عمل فرسايش و تخريب خاك
• آيش زمين :
نگاشت گذاشتن زمين (آيش) به منظور استراحت دادن در يك دوره رشد يا در سال هاي متمادي ، تدريجاً باعث افزايش فرسايش خاك و كاهش حاصلخيزي آن مي شود. ​