نحوه كاشت و پرورش قارچ خوراكي

پرورش قارچ خوراکی​

​

بهترین موقع برای پرورش قارچ در خانه بین ماههای مهر تا آذر است ولیچنانچه امکانات تهویه هوا و متعادل نمودن درجه حرارت محیط محل پرورش وجود داشتهباشد می‌توان قارچرا در ماههای دیگرسال تعمیم داد. بطور کلی طرز پرورش قارچ مخصوص به خود آن است و می‌توان آن را درمحیط تاریک پرورش داد و به جز نور مستقیم آفتاب ، هر مقدار نور را تحمل می‌کند. درهر صورت در محل پرورش قارچ علاوه بر آنکه ، بایستی تهویه هوا به خوبی انجام گیرد،درجه هوای محیط پرورش نیز باید بین 15 - 10 درجه نگهداری شود. علاوه بر این محلپرورش بایستی کاملا تمیز ، قابل شستشو و فاقد درز یا محلی برای پرورش باکتریها ،حشرات و قارچهای مضر باشد.

​

اطاق پرورش قارچ
عرض اطاق پرورش بایستی به حدی باشد که بتوان از راهروهاییکه برای آن تعبیه می‌گردد، به راحتی عبور نمود. (حدود 70 سانتیمتر) عرض طبقات پرورشقارچ را نیز حداکثر 180 سانتیمتر در نظر می‌گیرند تا بتوان از دو طرف به وسط بسترقارچ دسترسی پیدا نمود و چنانچه طبقات پرورش قارچ در کنار دیوار باشد عرض آنراحداکثر 90 سانتیمتر قرار می‌دهند. همچنین می‌توان قارچ را در جعبه‌های چوبی دراندازه 60 در 90 سانتیمتر و عمق 20 تا 25 سانتیمتر پرورش داد. طبقه بندیها معمولادر طول اطاق پرورش انجام می‌گیرد.
روی سطح زمین نبایستی طبقه‌ای مستقر نمود،حداقل فاصله بین طبقه اول تا کف زمین 15 سانتیمتر و فاصله هر طبقه از هم 60سانتیمتر می‌باشد. بطور معمول برای پرورش قارچ در خانه فقط سه طبقه در نظر می‌گیرندو چنانچه اطاق به حد کافی وسیع باشد یک ردیف در طول اطاق در مجاور دیوار و یک طبقه (دو طرفه) در وسط و یک طبقه در طرف دیگر اطاق قرار می‌دهند بطوری که دو راهرو بهعرض 70 سانتیمتر در دو طرف طبقه وسط ، 180 سانتیمتر باشد
​

 

پاسخ : نحوه كاشت و پرورش قارچ خوراكي

. نحوه آماده سازی کود
چنانچه محل پرورش قارچ محدود و کوچک باشد میزاناحتیاج به کود متناسب می باشد. لذا ترجیح داده می‌شود یک محوطه بتونی به ابعاد 1.5متر ساخته و در مجاور آن محلی برای خروج آب مازاد کود در نظر بگیرند که فاضلاب رابتوان داخل سطل یا یک مخزن بتونی کوچک به ابعاد 40 سانتیمتر وارد نمود. کف مخزناصلی را به ضخامت 15 سانتیمترکاهریخته و روی سطح کاه یک جعبه‌ای بهابعاد یک متر از جنس تور سیمی ضخیم که شبکه سوراخهای آن 0.5 سانتیمتر باشد طوریقرار می‌دهند که از هر طرف با دیواره مخزن بتونی 25 سانتیمتر فاصله داشته باشد واطراف این توری را از کاه پر نموده و داخل توری را کود اضافه کرد ​

 

پاسخ : نحوه كاشت و پرورش قارچ خوراكي

تهیه بستر برای پرورش قارچ
بهترین ماده برای پرورش قارچ ، پهن اسبی و کاهمی‌باشد. برای تهیه کود جهت پرورش قارچ مقداری پهن اسبی و کاه را مخلوط نموده و درابعاد مناسبی در حدود 3 متری آنرا انبار نموده و آنها را روی هم بخوبی می‌کوبند. تامتراکم شود بطوری که از نفوذ باران به داخل آن جلوگیری گردد. پس از مدتی کوتاهعملیات تخمیر داخل توده کود شروع می‌شود و درجه حرارت محیط کود بالا می‌رود. همچنین می‌توان قبلاز توده کردن کود مقداری آهکدر حدود یک پنجم حجم پهنبه آن اضافه و کاملا مخلوط کنید. سپس آنرا توده نمود.این عمل باعث می‌گرددکه عمل تخمیر به تعویق بیافتد و در عین حال آمونیاک تولید شده را جذب و علاوه بر آنمقداری از رطوبت اضافی کود را جذب نماید. بعد از سه روز مجددا این توده را برگ وهوا داده و آنرا مانند دفعه اول ، انباشته و روی آنرا بکوبید. سطح آنرا شیب دهید تاآب باران به داخل آن نفوذ نکند و این عمل به فاصله 4 - 2 روز ، چهار تا شش مرتبهباید تکرار گردد. لازم به یادآوریست که چنانچه در مرحله اول به کود ، آهک داده شدهفاصله برگردان کود چهار روزه و در صورتی که آهک داده نشده باشد فاصله برگردان کوددو روز می‌باشد.
باید توجه داشت که بایستی دقت و مراقبت در نگهداری میزانرطوبت و حرارت داخل توده به عمل آید. زیرا هر اندازه مقدار رطوبت پهن زیاد باشد،محیط داخل کود ، اسیدی شده و کود غیر قابل استفاده می‌گردد. بخصوص در موقع برگردانکردن کود ، چنانچه مشاهده شود که کود بسیار خشک است، بایستی مقدار کمی غبار آب رویآن پاشید، از علائم مشخصه میزان رطوبت کود، آزمایش آنست، چنانچه مقداری کود را دردست بفشارید، نبایستی قطرات آب ، از لای انگشتان بچکد و فقط کافی است در اثر فشاربه کود ، کف دست تر بشود. پس از آماده شدن بایستی اطاق پرورش را مجهز نمود. ​

 

پاسخ : نحوه كاشت و پرورش قارچ خوراكي

طرز کاشت قارچ در اطاق پرورش
پس از آماده شدن کود آنرا به داخل سالنانتقال داده و روی سطح هر ردیف به ضخامت 15 سانتیمتر کود را گسترده و سطح آنراکاملا مسطح می‌نمایند و این عمل را بایستی خیلی به سرعت و بدون آنکه کود حرارت خودرا از دست بدهد انجام داد. پس از تکمیل و انجام کار کلیه درها و منافذ را بسته ومدت چهار روز کود را بحالت خود واگذار کنید تا درجه حرارت کود و محیط اطاق بالابرود و حدود 54 تا 60 درجه برسد و این حرارت به مدت 30 -48 ساعت ثابت باقی بماند،بعد از آن درجه حرارت کود پائین آمده و به 54 درجه می‌رسد.این عمل را عرقکردن محیط کشت می‌نامند در حقیقت در این حرارت قسمت اعظم از محیط در اثر حرارت زیادضد عفونی شده ولارو حشراتو غیره از بین می‌روند. از اینتاریخ به بعد تا مدت 5 روز درجه حرارت محیط بستر 10 - 12 درجه پایین می‌آید تا آنکهدرجه حرارت به 23 الی 24 درجه می‌رسد. این درجه حرارت برای کاشت قارچ مناسب خواهدبود.
​

 

پاسخ : نحوه كاشت و پرورش قارچ خوراكي

​

اسپر آماده کاشت
اسپر قارچ را نمی‌توان مستقیما کاشت زیرا امکان داردهمراه با اسپر قارچ تعداد زیادیقارچهای سمیوجود داشته باشد. بنابراینبایستی از اسپر آماده کاشت به نام اسپون که در محیط کاملا استریل ، محفوظ و سلکتهشده رشد کرده و به حالت خواب در آورده‌اند استفاده نمود. طرز عمل و تهیه آن بدینترتیب است که اسپر قارچ خالص شده را در محیط کاملا استریل آزمایشگاه قبلا پرورشداده، بطوری که میسلیوم قارچ رشد خود را شروع نماید. سپس آنرا در حالت عقیم برده ومانع رشد بیشتر آن می‌شوند و در محیط کاملا استریل و محفوظ به نام اسپون قارچ بهفروش می‌رسانند

 

پاسخ : نحوه كاشت و پرورش قارچ خوراكي

طرز کاشت اسپون
یک قطعه اسپون را که در محیط بسته و کاملا استریل محفوظاست باز کرده و به دوازده قطعه کوچک تقسیم نموده و قبلا سطح خاک بستر را به فاصله 25 سانتیمتر ، قطعه چوبهای در خاک بستر فرو برده و علامت گذاری کنید. در محل هرسوراخ قسمتی از خاک را تا عمق 5 سانتیمتر با وسیله‌ای خارج کرده و با دست چپ یکقطعه اسپون به جای آن گذاشته و روی آنرا می‌پوشانند. بطوری که عمق کاشت 5 - 3سانتیمتر از سطح خاک باشد و به همین ترتیب پیش می‌روند تا کلیه بستر کاشت شود. ​

 

پاسخ : نحوه كاشت و پرورش قارچ خوراكي

پوشاندن سطح بستر
ده تا چهارده روز بعد از تاریخ کاشت اسپون ، بایستی سطحکشت را بوسیله یکلایه دو سانتیمتری خاک استریل شده پوک و منفذدار پوشانده و کاملاآنرا مسطح و یکنواخت نمود. در این موقع درجه حرارت بستر بایستی 15.5 درجه باشد. باید توجه داشت که در موقع روکش کردن بستر ، اسپونها باید رشد خود را شروع کردهباشند و میسلیوم قارچ در اطراف محلی که اسپون کاشته شده رشد نموده و گسترش پیدانموده باشند. در این موقع بوی مطبوع قارچ در محوطه و در محل بستر به مشاممی‌رسد.در این موقع باید کاملا دقت شود تا به هیچ وجه ، بستر کشت تکاننخورد و جابجا نشود و مخصوصا اگر تخته کف و طبقات شکم داده و یا قدرت نگهداری بسترخاک را نداشته باشد میسلیوم قارچها پاره شده و تمام محصول از بین می‌رود. پس ازپوشش نمودن سطح بستر ، میسلیوم رشد سریع خود را شروع کرد و برای تسریع در رشدمیسلیوم ، درجه حرارت محیط بایستی بین 16 - 14 درجه باشد. در صورتی که درجه حرارتمحیط کشت خیلی بالا باشد، بکار بردن آهک در مخلوط خاک پوشش بستر صلاح نمی‌باشد. ​

 

پاسخ : نحوه كاشت و پرورش قارچ خوراكي

رطوبت هوا و آبیاری
در موقع تشکیل قارچ ، محیط اطاق احتیاج به رطوبت دارد. بطور متوسط بهترین درجه رطوبت برای کشت بین80 - 70 درصدمی‌باشد. چنانچه درجه رطوبت هوا از این مقدار کمتر شود سطح کلاهکهاترک برداشته یا سطح کلاهک قارچ لک‌دار می‌شود. علاوه بر این سطح بستر خشک شده واحتیاج به آبیاری بیشتری دارد. برای تقلیل میزان رطوبت هوا لازم است در نقاط مختلفاطاق ، رطوبت سنجهای کار گذاشته شود و بطور مرتب مورد بازدید قرار گیرد. در صورتیبه علت خشک شدن خاک سطح بستر ، احتیاج به آبیاری است. بایستی بوسیله غبار پاش رویسطح خاک آن هم به حدی که آب در سطح بستر جریان پیدا نکند و یا در یک جا جمع نشودآبپاشی کنید. آبیاری را با آب خالص و با درجه حرارت 32 درجه و بسیار بااحتیاط انجامدهید.
تقویت خاک بستر
پس از آنکه قارچها بزرگ شده و نزدیک به برداشت شوندمی‌توان روی سطح بستر کود مایع پاشید ولی باید دقت نمود که روی کلاهک قارچ پاشیدهنشود این عمل در بالا بردن میزان محصول بسیار موثر است ​

 

پاسخ : نحوه كاشت و پرورش قارچ خوراكي

برداشت محصول
به محض آنکه رشد قارچ به حد کافی رسید و تاج آن شکل کامل خودرا پیدا نمود بایستی قارچهای رسیده را جمع آوری نمود و بطور مرتب در طول بستر کشت ،بررسی کرد و قارچهای رسیده را جمع آوری کرد. قارچهایی که ترک برداشته و چتر آن بازشده باشد ارزش بازاریابی ندارند. علاوه بر این وزن آن کم می‌شود و همچنین قارچهاییکه زودتر از موقع چیده شوند وزن آنها سبک بوده و از قارچهای درجه دو محسوب شده وارزش غذایی کمتری دارد.
در موقع جمع آوری نباید از سبدهای بزرگ برای اینمنظور استفاده نمود. زیرا فشار قارچهای روی سبد موجب می‌گردد که قارچهای زیرین خراشبرداشته و سیاه شوند برای جمع‌آوری قارچ ، کافی است کلاهک را در دست گرفته و یک پیچبه آن داده تا پایه آن از زمین جدا شود و بلافاصله ساقه کثیف و آلوده را با چاقویتیز قطع کرد. و قارچ تمیز را داخل سبد گذاشته و حتی‌المقدور جمع آوری با دستکشانجام گیرد. بهره برداری هر 15 روز یکبار انجام می‌گیرد و این برنامه مدت دو تا سهماه به طول می‌انجامد.
بسته بندی
قارچهای چیده شده را به اطاق سرد و خنک انتقال داده و در اسرعوقت نسبت به درجه بندی آن اقدام نموده ، قارچهای لک‌دار و ناقص و کج و ناجور را جداکرده و برای تهیه پودر استفاده کنید.

منبع:​

http://daneshnameh.roshd.ir ​

 

برای اطلاعات کامل تر هم می تونید کتاب زیر را مطالعه کنید
کتاب پرورش صنعتی و نیمه صنعتی قارچ خوراکی


اطلاعات کامل تر در مورد این کتاب را در اینجا ببینید