خار مريم، دشمن هپاتیت

__________________________________

تنوع بالاي اقليمي کشور موجب رويش بيش از 8 هزار گونه گياهي شده است که از اين تعداد در حدود 3 هزار گونه داراي ترکيباتي با خواص دارويي هستند.
با توجه به نيازهاي جوامع بشري و وجود توانايي هاي بالقوه ، کثرت گونه ها و کاربردهاي فراواني که گياهان دارويي دارند ، پژوهش و تحقيق در اين زمينه بسيار ضروري است .

مهمترين روشهاي علمي در زمينه تحقيق و پژوهش گياهان دارويي کاربرد بيوتکنولوژي و تکنيک هاي مهندسي ژنتيک در اين زمينه است. در اين راستا محققان موسسه تحقيقات بيوتکنولوژي کشاورزي با استفاده از روشهاي بيوتکنولوژي موفق به دستيابي به فناوري توليد سيليمارين به عنوان يکي از موثرترين داروهاي گياهي در درمان بيماري هاي کبدي از گياه خار مريم شده اند.

گفتگو با دکتر طاهره حسن لو، عضو هيات علمي موسسه تحقيقات بيوتکنولوژي کشاورزي


خار مريم از کدام تيره گياهي محسوب مي شود؟

گياه خارمريم (Silybum marianum (L.) Gaertn) گياهي يک يا دو ساله از تيره کاسني است که دانه هاي آن متابوليت هاي ثانويه و ارزش دارويي بالايي ، خصوصا در درمان بيماري هاي کبدي دارد. ترکيبات اصلي آن مخلوطي از فلانولينگان هاست که سيليمارين ناميده مي شود. در کشورهاي مختلف فرآورده هاي فراواني از عصاره حاصل از ميوه هاي اين گياه عرضه شده است و اين گياه از پر مصرف ترين گياهان دارويي در جهان به شمار مي آيد.

چرا براي توليد سيليمارين از خار مريم استفاده کرده ايد؟
با توجه به وجود گياهان دارويي فراوان در کشور و کاربردهاي مختلف ازترکيبات حاصل از اين گياهان در دنياي پزشکي امروزه درصدد برآمديم گياهي را انتخاب کنيم که داراي خواص دارويي گسترده بوده و ضمن رويش در ايران ، قابليت کشت و تکثير در شرايط آزمايشگاهي را داشته باشد.
در اين خصوص گياه خارمريم انتخاب شد که در مناطق شمال ، غرب و جنوب غرب ايران رويش دارد و تاريخ درماني آن به 2 هزار سال پيش برمي گردد و از آن به عنوان يک داروي محافظت کننده کبد نام برده اند. حال با توجه به اين خواص دارويي تصميم گرفته شد با شرايط کشت بافت و سلول در آزمايشگاه سيليمارين (ماده موثر اين گياه) از گياه خارمريم استخراج شود.

لازم به ذکر است ميزان توليد ماده موثر سيليمارين در آزمايشگاه موسسه تحقيقات بيوتکنولوژي کشاورزي بالاتر از ميانگين جهاني گزارش شده است. ميانگين سيليبين (مهمترين ماده تشکيل دهنده سيليمارين) توليد شده در شرايط آزمايشگاهي بر اساس ساير گزارش ها 0.1 ميلي گرم در گرم ماده خشک بوده است.

مقدار کل سيليمارين توليد شده در شرايط آزمايشگاهي در اين موسسه حدود 0.44 ميلي گرم در گرم ماده خشک بوده که بيش از نيمي از آن مربوط به ماده سيليبين است. با طرحي که هم اکنون در دست اجراست و با بررسي تاثير ساير اليسيتورها (عوامل محرک) در آينده با افزايش توليد ماده مزبور روبه رو خواهيم شد.

اين گياه داراي چه خواص درماني تاييد شده است؟
بخشي از گياه که براي خواص درماني استفاده مي شود دانه است و ماده موثر درماني آن سيليمارين ناميده مي شود. مهمترين کاربرد درماني اين گياه اثر محافظتي روي کبد است که در مطالعات حيواني و انساني نيز گزارش شده است.
در مطالعات باليني متعددي مصرف سيليمارين در درمان بيماري کبدي مانند سيروز، هپاتيت ويروسي و سمي مزمن ، کبد چرب و التهاب مجراي صفرا موثر بوده است که دليل آن را خواص آنتي اکسيداني اين ماده مي دانند. سيليمارين سلولهاي کبد را در برابر هرگونه آسيب نابود کننده حاد يا مزمن محافظت مي کند.

همچنين در کاهش کلسترول خون ، افزايش سيستم ايمني بدن ، درمان انواع سرطان ، کاهش عوارض جانبي در بيماران تحت درمان با شيمي درماني براي سرطان و سنگ کيسه صفرا نيز اثرات جالب توجهي دارد.

استفاده از اين گياه در درمان بيماري هاي کبدي پيشينه اي 2000 ساله دارد و امروزه به کمک فناوري هاي جديد، بار ديگر در نقش داروي هپاتيت ظاهر شده است

از مزاياي ديگر اين ماده ، اثر ضد سرطاني سيليمارين روي سلولهاي سرطاني پروستات، پوست، سينه، تخمدان، مغز و کاهش قند خون در بيماران ديابتي است. امروزه کپسول هاي حاوي سيليمارين از شرکتهاي مختلف و حتي چاي کيسه اي حاوي پودر بذر اين گياه يا پودر سيليمارين به صورت بسته هاي بزرگ در دنيا عرضه مي شود.
از نظر مکانيسم اثر و اثربخشي دارويي روي بيماري هاي کبدي ، تاکنون هيچ داروي شيميايي و گياهي در دنيا موفق به جايگزيني با اين ماده نشده است.

طرح مزبور هم اکنون در چه مرحله اي است؟
ميزان پيشرفت کار تاکنون بسيار خوب بوده است و اکنون مرحله آزمايشگاهي را طي مي کند. ميزان توليد اين ماده در آزمايشگاه موسسه 0.44 ميلي گرم در گرم ماده خشک است که اين ميزان از گزارش هاي جهاني آن بالاتر است. ضمنا در بررسي نمونه هاي خارمريم که در مناطق مختلف ايران رويش دارد ، مناطقي شناسايي شده که از نظر محتواي سيليمارين از برتري بالايي به نمونه اصلاح شده خارجي برخوردار است.
زمان اتمام اين طرح يک سال و نيم ديگر است. گفتني است 40 درصد اين کار در قالب رساله و ادامه طرح که منجر به اقتصادي شدن توليد خواهد شد در موسسه مذکور انجام مي شود. از بارزترين مشکلات موجود دراين پروژه کمبود مواد آزمايشگاهي و بودجه تحقيقاتي است.
ضمنا به منظور توليد در سطح تجاري چنين ترکيباتي تجهيز آزمايشگاه هايي که داراي بيواکتور باشند ضروري است.

کشورهاي ديگر در اين زمينه چه تحقيقاتي انجام داده اند؟
در کشورهايي مانند چين ، امريکا ، استراليا و اسپانيا کارهاي خوبي در اين زمينه انجام شده است که به عنوان مثال کشور چين يکي از صادر کنندگان بزرگ سيليمارين در جهان محسوب مي شود و در کشور امريکا کشت و پرورش گياه خار مريم جزو مهمترين اولويت هاي تحقيقات گياهان دارويي هستند.
با توجه به مضرات داروهاي شيميايي و افزايش سطح مطالعات و دانش افراد ، تقاضا براي استفاده از گياهان دارويي در جهان رو به افزايش است. به عنوان مثال در کشور آمريکا از سال 1994 تا سال 2 هزار ميلادي استفاده از داروهاي گياهي 46 درصد افزايش يافته است. با توجه به سابقه طولاني کشور ايران در استفاده از طب سنتي و گياهي يقينا استقبال خوبي از اين دارو صورت خواهد گرفت.
تعدادي از شرکتهاي دارويي در سال اخير به دنبال توليد اين دارو در داخل کشور هستند و تحقيقاتي درخصوص بررسي اثرات اين دارو و درمان دام نيز آغاز شده است.


__________________________________

 

آشنایی با خواص دارویی گیاه خار مريم Milk Thistle


خار مريم Milk Thistle


خار مريم به رفع علايم هپاتيت، سيروز و حالات التهابي كبد كمك مي كند. خار مريم يكي از مهمترين گياهان دارويي معروف به درمان اختلالات كبدي محسوب مي شود. حتي يونانيان باستان نيز مي دانستند كه خار مريم در درمان يرقان مفيد است.
پزشكان قرون وسطي از اين گياه در درمان ناراحتيهاي كبد و ساير ناراحتيها استفاده مي كردند و مادران شيرده نيز از برگ خار مريم براي افزايش شير خود براي تغذيه كودكشان استفاده مي كردند.
ميوه خار مريمحاوي عنصر فعالي به نام “سيلي مارين” است. سيلي مرين تركيبي حفاظت كننده از كبد در درون خار مريم است. اين عنصر سلولهاي آسيب ديده كبد را كه در اثر الكل و ساير مواد سمي صورت مي پذيرد ترميم مي بخشد. عنصر مزبور از نابودي سلولهاي جديد كبد در اثر مواد مشابه پيشگيري مي كند.
معرفي گياه
خار مريم اصالتاً بومي منطقه مديترانه است. اين گياه امروزه در سرتاسر نقاط دنيا از اروپا تا آسيا و از آفريقا تا آمريكاي شمالي گسترده شده است. اين گياه تنومند معمولاً در مناطق خشك و آفتابي رشد مي كند. ساقة‌ اين گياه در قسمتهاي فوقاني خود شاخه مي دهند و ارتفاع و طول اين گياه از ۴ تا ۱۰ پا مي رسد.
برگهاي اين گياه پهن و داراي خالها يا رگه هاي سفيد است. گلهاي آن قرمز ارغواني است. ميوة ريز و پوست سفت آن قهوه اي، لك دار و براق است. اين گياه به آساني رشد مي كند و در طول كمتر از يك سال به سرعت به بلوغ مي رسد.

تركيبات گياه
فرآورده هاي اين گياه از تخمهاي داخل ميوه تهيه مي شوند. تخمهاي آن حاوي ۱/۵ تا ۳ درصد سيلي مارين است. سيليمارين در واقع از گروهي از عناصر به نام فلاون ليگناند تشكيل شده است. مهمترين فلاون ليگنان همانا “سيلي بارين” (كه گاهاً به آن سيلي بين گفته ميشود) است. ساير عناصر فلاون ليگناند موجود در سيلي مارين عبارتند از: ايزوسيلابين، دي هيدروسيلي بين، سيلي ديانين و سيلي چرستين.
اشكال موجود
* انواع كپسولهاي استاندارد تهيه شده از خار مريم خشك (هر كپسول حاوي حدود ۱۲۰ تا ۱۴۰ ميلي گرم سيلي مارين است).
* چندين نوع چاي حاوي عصاره استاندارد.
* عصاره مايع.
* تنتور.

نحوه مصرف
خار مريم از آسيب ديدگي كبد در اثر مواد شيميايي خطرناك و الكل جلوگيري مي كند. سيلي مارين ضد اكسيد به مراتب قويتر از ويتامين C , E عصاره هاي استاندارد خار مريم در درمان سيروز كبدي، هپاتيت B مزمن، بيماريهاي الكلي مزمن كبد و آسيبهاي وارده بر كبد در اثر مواد سمي مؤثر است.
سيلي مارين مؤثرترين عامل خنثي كننده مسمويت مرگ بار ناشي از خوردن قارچ سمي است. عصاره استاندارد اين گياه مي تواند در صورت مصرف آن ۱۰ دقيقه بعد از خوردن قارچهاي مرگبار (Amanito Phalloides) از مسموميت مربوط پيشگيري كند. اگر قارچ شمي خورده ايد يا هرگونه ماده سمي مصرف كرده ايد فوراً هميشه خود را به پزشك برسانيد.
اگر با مشكلات و ناراحتي كبد دست به گريبان هستيد يا اگر الكل زياد مصرف مي كنيد (يا در گذشته زياد مصرف مي كرديد) پزشك معالج شما احتمالاً مصرف خار مريم را توصيه خواهد كرد. اين گياه مي تواند در رفع عارضه كبد در صورت مصرف زياده از حد استامينوفن (مسكن غير آسپيريني) مؤثر باشد. گياه خار مريم همچنين در افزايش ميزان جريان صفرا مؤثر است و به كاهش علايم بيماري پسوريازيس كمك مي كند. لازم است از كپسولهاي استاندارد استفاده كنيد. اين توصيه بدان خاطر است كه سيلي مارين موجود در تخم خار مريم را نمي توان به راحتي جذب كرد.
سيلي مارين در صورت متمركز بودن به سرعت وارد سيستم بدن شما ميشود و اين ماده به صورت كپسول از فشردگي بيشتري برخوردار است. از مصرف عصاره هاي الكل اجتناب كنيد. ميزان مصرفي توصيه شده اين گياه عبارت از مصرف روزانه ۱۲ تا ۱۵ گرم گياه خشك (۲۰۰ تا ۴۰۰ ميلي گرم سيلي مارين) است. اگر بنا به آسيب ديدگي كبد از خار مريم استفاده مي كنيد (آسيب ديدگي ناشي از الكل،‌ انواع دارويا مواد شيميايي)، ميزان توصيه شده مصرف روزانه سه بار ۱۲۰ ميلي گرم گل خار مريم (حدود سه كپسول) است.
شكل جديدي از خار مريم به نام كمپلكس سيلمارين- فسفوتيديل كولين نيز وجود دارد. اين نوع ماده دارويي بهتر از خار مريم استاندارد جذب بدن ميشود. در آزمايشهاي باليني اين داروي جديد به تنهايي بهتر از سيلمارين در درمان اختلالات كبد عمل كرده است. فسفاتيديل كولين به عنوان عنصر اساسي در غشاء سلول به سيلمارين كمك مي كند تا به راحتي به غشاء سلول بچسبد. اين حالت از ورود و نفوذ مواد سمي به درون سلولهاي كبد جلوگيري مي كند. دوز مصرفي توصيه شده از كمپلكس سيلمارين-فسفاتيديل كولين عبارت است از مصرف روزي ۲ بار ۱۰۰ تا ۲۰۰ ميلي گرم.

نكات احتياطي
سازمان دارو و مواد غذايي آمريكا خار مريم را به عنوان يك مكمل غذايي منظور كرده است و از اينرو هيچ محدوديتي در استفاده از آن وجود ندارد. اگر طبق دستور مصرف، اين گياه دارويي را مصرف كنيد هيچ خطري متصور نيست. گاهي اوقات اين گياه اثر ملين خفيف دارد. اگر چنين حالتي رخ دهد، مقداري از مواد فيبري نظير قند، پسيليوم، سبوس جو يا پكتين ميل كنيد. مصرف اين نوع فيبر بايد از شلي مدفوع و هر نوع ناراحتي گوارشي را برطرف كند.

تداخل هاي احتمالي
خار مريم را مي توان در كنار ساير گياهان دارويي، مكملهاي غذايي وداروها مصرف كرد. بايد از پزشك معالج خود در خصوص ميزان مصرف خار مريم در صورت ابتلا به اختلال و ناراحتي كبد يا هر نوع وضعيت درماني حاد سؤال كنيد