وضعيت هندوانه و توت فرنگي قرمز است؟

​

​

​

مهديه آقازماني/پرسش «سلامت» از کارشناسان و مسؤولان درباره شايعه مسموم بودن بعضي ميوه ها
وضعيت هندوانه و توت فرنگي قرمز است؟
ايمني و سلامت غذا و موادغذايي يكي از موضوع هاي مهمي است كه كمتر به آن توجه شده است. كافي است اتفاقاتي را كه طي سال‌هاي گذشته در زمينه سلامت مواد غذايي افتاده، مرور كنيد؛ آلودگي آب تهران، سوسيس و كالباس‌ها و حتي سبزي‌هاي آلوده جنوب تهران.هنوز تكليف سلامت اين موادغذايي مشخص نشده، آلودگي ميوه‌هاي تابستاني مطرح شده است...

ميوه‌هاي تابستاني معمولا ميوه‌هاي پرطرفداري هستند كه حتي گراني آن اوايل به بازار آمدن هم مردم را از خريد آنها منصرف نمي‌كند اما استفاده از رنگ?هاي غيرمجاز براي قرمزتر کردن هندوانه?ها و استفاده بيش از حد از قارچ کش ها دو معضلي است که گريبان اين دو ميوه خوشرنگ را گرفته است.



رئيس انجمن علمي غذا و تغذيه ايران، نسبت به وجود مواد نگهدارنده در برخي ميوه‌ها و استفاده از رنگ‌هاي غيرمجاز در هندوانه‌ها هشدار مي?دهد. دكتر ضياءالدين مظهري در گفت‌وگو با سلامت با اعلام اينكه بسياري از افراد سودجو براي
جلب توجه مشتريان اقدام‌هاي غيراخلاقي انجام مي‌دهند، توضيح مي‌دهد: «برخي از سودجويان براي قرمزتر شدن رنگ و فروش بيشتر، قبل از چيدن هندوانه، رنگ‌هاي غيرمجاز در پاي بوته آن مي‌ريزند و چند روز، آبياري به ميوه را قطع مي‌كنند. اين رنگ‌ها به همراه آب از طريق آوندها وارد قسمت گوشتي هندوانه مي‌شوند.» وي حرف‌هايش را باز هم با هشدار ادامه مي‌دهد: «اگر در اين رنگ‌هاي سمي غير مجاز، فلزات سنگين وجود داشته باشد، در استخوان‌ها و بافت‌هاي بدن انباشته مي‌شوند به گونه‌اي كه سيستم دفاعي بدن نمي‌تواند با آن مقابله كند.» اين متخصص تغذيه و رژيم درماني در مورد عوارض مصرف سموم غيرمجاز در ميوه‌ها، مي‌گويد: «اگر سموم استفاده شده در محصولات كشاورزي بيشتر از حد استاندارد و مجاز باشد (يا از سمومي که تجزيه آنها به طور کامل در زمان چيده شدن صورت نگرفته باشد)، در بدن به صورت راديكال آزاد درمي‌آيد و سرطان‌زا خواهد بود. علاوه بر آن، وجود مواد غيرطبيعي مانند رنگ‌هاي مضر در ميوه‌ها به سيستم قلب و عروق بدن فشار وارد مي‌كند و باعث سكته قلبي خواهد شد.» دكتر مظهري، انواع آلرژي، مسموميت و بيش‌فعالي در كودكان را از ديگر عوارض مصرف مواد غيرطبيعي رنگي و سموم غيرمجاز مي‌داند.



قارچ?کش?ها؛ دشمن سلامت

توت‌فرنگي يكي از ميوه‌هاي پرطرفدار فصل بهار است، اما اين روزها ديگر نمي‌توان اين ميوه را مختص فصل بهار دانست. در فصل پاييز و حتي زمستان نيز در ميوه‌فروشي‌ها توت‌فرنگي‌هايي ديده مي‌شود كه هم درشت هستند و هم برق خاصي دارند، اما آيا نوع توت‌فرنگي‌ها به طور طبيعي خاصيت ماندگاري طولاني پيدا كرده‌اند. رئيس انجمن علمي غذا و تغذيه ايران در اين‌باره توضيح مي‌دهد: «مواد غذايي بافت‌هاي زنده‌اي هستند كه وقتي در مقابل اشعه و انواع آلودگي و آلاينده‌ها قرار مي‌گيرند، به راحتي دچار فساد مي‌شوند. به طور مثال مواد نگهدارنده‌ و حفاظتي كه براي ماندگاري بيشتر ميوه‌ها مانند توت‌فرنگي به كار مي‌رود، به عنوان يك عامل تهاجمي در بدن عمل مي‌كند و به ديواره سلول‌ها آسيب مي‌زند. اگر مواد نگه‌دارنده بيش از حد مجاز در ميوه‌ها استفاده شود، باعث تغييراتي در بافت‌هاي بدن خواهد شد، دکتر مظهري همچنين در مورد آثار سوء سموم غيرمجاز در ميوه‌ها به ماجراي خيارهايي اشاره مي?کند كه باعث فلج حنجره در مصرف‌كنندگان شده بود. اما مدير دفتر محيط‌زيست و توسعه پايدار وزارت جهاد كشاورزي اطلاعات بيشتري در مورد سموم مورد استفاده براي توت‌فرنگي در اختيار خبرنگار سلامت قرار مي?دهد و مي?گويد:
«توت‌فرنگي از ميوه‌هايي است كه جنبه تازه‌ بودن آن بسيار مهم است بنابراين كشاورزان براي ماندگاري بيشتر و ايجاد جذابيت براي خريدار، قار‌چ‌كش‌هاي قوي به آن مي‌زنند. اگر باقيمانده اين سموم در زماني كه به دست مشتري مي‌رسد بيشتر از حد مجاز باشد، باعث ايجاد مسموميت‌هاي مزمن در افراد خواهد شد.» دكتر غلامرضا ميركي با بيان اينكه 50 درصد فسادپذيري و بيمار‌ي‌زا بودن محصولات كشاورزي به دليل انبارداري نامناسب است، ادامه مي‌دهد: «سم يك ماده شيميايي و وظيفه‌اش مختل كردن سيناپس‌هاي عصبي است، بنابراين اگر بيش از حدمجاز استفاده شود، در بدن نيز همين كار را انجام مي‌دهد.»وي با تاكيد بر عرضه محصولات ارگانيك در مورد استاندارد سموم مورد استفاده در محصولات كشاورزي توضيح مي‌دهد: «خوشبختانه در كشور استاندارد ملي بيشينه سموم داريم اما كنترل بقاياي آفات محصولات كشاورزي به عهده وزارت بهداشت است.» به گفته دكتر ميركي، توت‌فرنگي‌هايي كه به آنها بيش از حد سم مي‌زنند هم توليد داخل هستند و هم وارداتي.



عمر 15 روزه قارچ?کش?ها

قارچ‌كش‌هاي قوي كه براي ماندگاري بيشتر توت‌فرنگي به‌كار مي‌رود، تا 15 روز روي توت‌فرنگي باقي مي‌ماند. رئيس بخش بيمارستان‌هاي گياهان وزارت جهاد كشاورزي اين جمله را بيان مي‌كند و توضيح مي‌دهد: «توت‌فرنگي ميوه‌اي است كه به سرعت فاسد مي‌شود. وقتي اين ميوه در انبار مي‌ماند، يك نوع كپك‌ خاكستري در آن ايجاد و سبب نرم و فاسد شدن آن مي‌شود. به همين دليل كشاورزان از قارچ‌كش‌هاي قوي براي تازه ماندن توت‌فرنگي استفاده مي‌كنند.» دكتر محمد رضوي تاكيد مي‌كند: «براي سبزيجات و صيفي‌‌هايي كه به سرعت به‌دست مصرف‌كننده مي‌رسد، بايد از سموم كم‌دوام كه حداكثر سه روز روي محصولات مي‌ماند، استفاده كنند تا عارضه‌اي براي سلامتي انسان نداشته باشد.» وي با بيان اينكه برخي كشاورزان به صورت بي‌رويه و خودسرانه از اين سموم استفاده مي‌كنند، ادامه مي‌دهد: «توصيه ما در وزارت جهاد كشاورزي استفاده از تركيبات معدني ا‌ست كه براي سلامتي ضرر ندارد.»



آيا توت فرنگي هاي مسموم از بررسي مصون هستند؟

وزارت جهاد كشاورزي مسوول نظارت سلامت محصولات كشاورزي است و بايد بر سمومي كه كشاورزان استفاده مي‌كنند توجه ويژه‌اي داشته باشد. اين در حالي است كه رئيس مركز تحقيقات مبارزه با آفات وزارت جهاد كشاورزي مي‌گويد: «متاسفانه تاكنون هيچ بررسي و تحقيقي در مورد سموم مورد استفاده براي توت‌فرنگي انجام نشده است اما بايد جزء اولويت‌ها قرار بگيرد.» به گفته دكتر حيدري تاكنون مجوز رسمي براي استفاده از اين سموم در توت‌فرنگي‌ها صادر نشده است. بيشتر ميوه‌هايي كه براي براق‌تر شدن و ماندگاري بيشتر آنها از مواد نگه‌دارنده استفاده مي‌شود، وارداتي هستند. كاظم فرهمند، نايب رئيس كميسيون كشاورزي مجلس توضيح مي‌دهد: «روي برخي ميوه‌ها مانند هندوانه و سيب مواد ژله‌اي مانند استفاده مي‌شود تا ظاهر ميوه بسيار جلب توجه كند. استفاده از اين مواد بيشتر براي ميوه‌هاي وارداتي است كه با توجه به نوع مواد به كار رفته، گاهي با شستن ميوه از بين مي‌رود.» وي موضوع استفاده از سموم در محصولات كشاورزي و ساير مواد نگه‌دارنده را از موضوعات مهم در سلامت مردم مي‌داند و مي‌گويد: «وزارت بهداشت بايد نظارت بيشتري در مورد سلامت محصولات كشاورزي وارداتي و حتي توليد داخل داشته باشد.»

متهم؛ توت فرنگي وارداتي

دكتر زهرا عبداللهي، معاون دفتر بهبود تغذيه وزارت بهداشت نيز با بيان اينكه استفاده از مواد نگه‌دارنده در توت‌فرنگي وارداتي ديده شده است، تصريح مي‌كند: «توت‌فرنگي‌هايي كه در كشور توليد مي‌شود، معمولا يا در مزرعه كشت مي‌شوند يا در گلخانه‌ پرورش مي‌يابند كه در هر دو صورت مواد نگه‌دارنده به آنها زده نمي‌شود. اين توت‌فرنگي‌ها تا چند روز سالم مي‌مانند اما در توت‌فرنگي‌هاي وارداتي به دليل آنكه مدت زمان زيادي طول مي‌كشد تا به دست مصرف‌كننده برسد، براي جلوگيري از فساد، از مواد نگه‌دارنده استفاده مي‌‌شود. اين مواد داراي تركيبات شيميايي هستند و به بدن آسيب مي‌رسانند.» وي تاكيد مي‌كند: «توت‌فرنگي‌هاي صادراتي معمولا به طور غيرطبيعي درشت هستند، مزه خاصي ندارند و در فصولي غير از بهار و تابستان عرضه مي‌شوند.» دكتر عبداللهي به هندوانه‌هاي رنگي نيز اشاره مي‌كند و مي‌گويد: «كشاورزان مواد رنگي را در آبي كه براي آبياري هندوانه به كار مي‌رود مي‌ريزند تا رنگ آن قرمزتر شود. اين هندوانه‌ها رنگ غيرطبيعي دارند و طعم آنها خوب نيست.» به گفته معاون دفتر بهبود تغذيه وزارت بهداشت، اين رنگ‌ها حاوي تركيبات سمي هستند و عوارضي مانند واكنش‌هاي حساسيتي تا مشكلات گوارشي را به دنبال خواهند داشت. دكتر عبداللهي درباره اقدامات وزارت بهداشت براي مقابله با اين قضيه، توضيح مي‌دهد: «مهم‌ترين اقدام در اين زمينه نظارت و آموزش است. وزارت بهداشت و وزارت جهاد كشاورزي متولي اين امر هستند و بايد در مورد استفاده از انواع سموم، حد مجاز آنها و تركيبات سمي شيميايي به كشاورزان آموزش دهند. به همين منظور وزارت جهاد كشاورزي كلاس‌هايي را براي كشاورزان برگزار مي‌كند.»



وزارت بهداشت: نظارت نداريم

مصرف‌كننده نمي‌تواند سالم بودن ميوه‌ها را از نظر ميزان سموم و حتي مواد نگه‌دارنده ‌تشخيص دهد. شايد با مشاهده چند علامت ظاهري مانند رنگ غيرطبيعي يا بزرگي بيش از حد، به سلامت آنها شك كنيم، اما فقط افراد متخصص مي‌توانند سلامت ميوه‌ها را تاييد يا رد كنند. دكتر مظهري با انتقاد از عدم نظارت دقيق بر محصولات غذايي، اعتقاد دارد: «مساله سلامت و ايمني غذايي يكي از موضوعات بسيار مهم در سلامت جامعه است كه گاهي به دليل قاچاق يا كم‌توجهي مسوولان، مورد غفلت واقع مي‌شود. زماني كه مردم ميوه را خريداري مي‌كنند، تصورشان بر اين است كه سالم است، در حالي كه ممكن است بيماري‌زا باشد. مسئله تامين امنيت غذا بدون توجه به ايمني آن کافي نيست.» وزارت بهداشت به عنوان بالاترين متولي سلامت در كشور و معمولا نوك پيكان انتقادها به اين وزارتخانه برمي‌گردد.

رئيس اداره نظارت بر محصولات غذايي، آشاميدني، آرايشي و بهداشتي وزارت بهداشت، نظارت بر محصولات كشاورزي را مسئوليت وزارت بهداشت نمي‌داند و مي‌گويد: «نظارت بر محصولات غيربسته‌بندي كه برچسب خاصي ندارند برعهده ما نيست و فقط بر سبزي‌هاي پاك‌شده و بسته‌بندي شده نظارت مي‌كنيم.» اما قانون، وزارت بهداشت را مسوول تعيين حد مجاز سموم مورد استفاده در محصولات كشاورزي مي‌داند. دكتر جنت در اين‌باره پاسخ مي‌دهد: «بر اساس قانون، وزارت بهداشت مسوول تعيين حد مجاز باقيمانده سموم است. ميزان سموم و نظارت و پيگيري آن در محصولات كشاورزي، به عهده سازمان‌هاي ديگر است.» به گفته دكتر جنت، مجوز استفاده از سموم از وزارت جهاد كشاورزي گرفته مي‌شود. وي اعتقاد دارد بايد تمام محصولات كشاورزي با برند مشخص و بسته‌بندي شده عرضه شوند تا بتوان به راحتي تخلفات آنها را پيگيري كرد.



محصولات بسته‌بندي خريداري كنيد

از سوي ديگر دكتر حسين جعفري، معاون بهداشتي سازمان ميادين ميوه و تره‌بار نيز به مردم توصيه مي‌كند مواد غذايي بسته‌بندي‌شده و برچسب‌دار خريداري كنند تا هرگونه تخلف قابل‌پيگيري باشد. دكتر جعفري با اشاره به مصوبه شوراي اسلامي شهر تهران مبني بر پايش محصولات كشاورزي ادامه مي‌دهد: «تمام محصولات عرضه‌شده در سازمان ميادين ميوه و تره‌بار از نظر باقيمانده سموم پايش مي‌شوند و مورد آزمايش قرار مي‌گيرند. اگر محصولي استانداردهاي لازم را رعايت نكرده بود، از عرضه آن جلوگيري مي‌شود.» دكتر جعفري در مورد هندوانه‌هاي رنگ شده ابراز بي‌اطلاعي مي‌كند و مي‌گويد: «محصول‌هايي كه در سازمان ميادين ميوه و تره‌بار عرضه مي‌شود، از توليد به مصرف است و محصول‌هايي كه بسته‌بندي دارند،
تحت‌ كنترل و نظارت ما هستند بنابراين محصولاتي كه در آنها مواد شيميايي غيرمجاز به كار رفته است، عرضه نخواهد شد و در صورت مشاهده، با چنين محصول‌هايي برخورد مي‌شود.» وي در پايان به طرح جديد سازمان ميادين ميوه و تره‌بار براي عرضه محصول‌هاي ارگانيك اشاره مي‌كند: «اين طرح با تاييد سازمان جهاد كشاورزي در 6 ميدان از ميادين ما شروع شده است و محصول‌هاي برچسب‌‌دار ارگانيك در اين مراكز عرضه مي‌شود. به طور مثال زماني كه مردم محصول‌هاي كشاورزي را خريداري مي‌كنند، مطمئن هستند كه ميزان سموم آنها كمتر از حد مجاز است.»
​