اختصاصات آب آکوآريوم

اختصاصات آب آکوآريوم
آب براِي ماهِي زادگاه ، پرورشگاه ، تفرِيحگاه ، آموزشگاه و گاهِي قبرستان است .حال اگر تعدادِي ماهِي را در مخزن کوچک و محدودِي زندانِي کرده اِيم ، بايد شرايط بسِيار خوبِي براِي آنها اِيجاد نماييم تا هم آنها زندگِي بهترِي داشته باشند و هم ما از مشاهده آنها لذت بِيشترِي ببرِيم .
آکوآريوم براِي ماهي ها علاوه بر آنچه گفته شد ، حکم سوپر مارکت را نِيز دارد ، ِيعنِي ماهِي همه چِيزمورد نِيازخود را بايد از داخل آ ن به دست آورد .درست است که غذا واکسِيژن مورد نِياز آنها بوسِيله صاحب آکوآريوم به طور مرتب تامين مي شود ، با وجود اِين ماهي ها علاوه بر غذا و اکسِيژن ، براِي رشد و نمو و سلامت خود احتِياج به برخِي مواد دِيگر مانند عناصر کمي اب ، نِيتراتها و املاح بِيوژن دارند .محِيط آنها بايد حتما از نِيتراتهاِي مضر ، گازهاِي سمي و غِيره برِي بوده و پ – هاش و درجه سختِي آ ب در حد مناسب باشد ، در غِير اِينصورت به رغم تغذِيه و تهوِيه خوب ، بازهم مرِيض شده و خواهند مرد .برخِي از اختصاصات آب آکوآريوم ها به شرح زِير است :


اکسِيژن
اکسِيژن گازِي است که سوخت اصلِي بدن هر موجود زنده را تامين مي کند .اِين گاز که ِيک پنجم حجم هواِي اتمسفر را تشکِيل مي دهد تا حدودِي قابلِيت جذب و حل شدن در آ ب را دارد .همانطورِي که اکثر موجودات خاکزِي اکسِيژن هوا را از طرِيق رِيه ها گرفته و بخون انتقال مي دهند ، اکثر آبزِيان از جمله ماهي ها اکسِيژن محلول در آ ب را به وسِيله برانشِي ها گرفته و به خون انتقال مي دهند .هرچه آب گرمتر شود قدرت نگهدارِي اکسِيژن محلول در آن کمتر خواهد شد .بنابراِين مي توان نتِيجه گرفت که ماهي ها آب سرد احتِياج به اکسِيژن محلول در آب بِيشترِي در مقاِيسه با ماهي ها آبهاِي گرم منجمله ماهي ها آکوآريومي دارند .بنابراِين نگهدارِي اِين ماهي ها در آکوآريوم بمراتب آسانتر از نگهدارِي ماهي ها آب سرد مي باشد .هرچه سطح آب آکوآريوم بِيشتر باشد ، جذب اکسِيژن هوا بِيشتر خواهد بود .بنابراِين آکوآريومهايي که به شکل مکعب مستطِيل ساخته مي شوند به مراتب بهتر از آکوآريومهاِي استوانه اِي و کروِي هستند .
اولِين نشان کمبود اکسِيژن محلول در آب جمع شدن ماهي ها در سطح آب مي باشد .در اِين هنگام بايد بلافاصله نسبت به تهوِيه آب اقدام شود .اگر بدلايلِي پمپ هوا خراب شده و درست کردن آن ممکن است ِيکِي دو ساعت بطول انجامد ، بايد با ِيک لِيوان چندِين بار آب از آکوآريوم برداشته و از فاصله 30 سانتِي مترِي بداخل آکوآريوم رِيخت تا هواِي کافِي در آب حل گردد .تا آماده شدن پمپ بايد هر ساعت دو سه بار اِين کار انجام شود .در مواقع قطع برق نِيز در صورت لزوم بايد بهمي ن ترتِيب عمل کرد .
اگرچه تهوِيه آب براِي ماهي ها لازم و ضرورِي است ، با وجود اِين اگر آب بِيش از حد لزوم تهوِيه شود حباب هاِي رِيز هوا که روِي جدار آکوآريوم و گِياهان داخل آن بوجود مي آيد ممکن شود باعث اِيجاد بِيمارِي در ماهي ها بنام بِيمارِي «حباب هوا» شود که اکثرا باعث مرگ و مير آنها مي شود .بنابراِين از تهوِيه بِيش از حد آب بايد خوددارِي گردد .


درجه حرارت
ماهي ها زِينتِي مناطق استوايي در طول مدت زندگِي خود احتِياج به درجه حرارت بالا دارند .اِين گرما به طور ميانگِين حدود 25 درجه سانتِيگراد است ولِي برخِي از ماهي ها درجات حرارت بِيشترِي لازم دارند .برخِي از ماهي ها براِي زندگِي عادِي به حرارت 25 درجه و براِي تخم رِيزِي به حرارت 28 تا 32 درجه سانتِيگراد احتِياج دارند .نِياز حرارت ماهي ها براِي زندگِي عادِي و مراحل بارورِي در بخش مربوط به ماهي ها شرح داده شده است .
هرگز نباِيد درجه حرارت آب بطور ناگهانِي کم يا زِياد شود .هنگام تميز کردن آکوآريوم ابتدا بايد در ظرفِي، آب هم درجه آکوآريوم درست شود و ماهي ها در آن قرار گِيرند .پس از تميز کردن آکوآريوم ماهي ها با همان آبِي که قبلا تهِيه شده است بايد در آکوآريوم رِيخته شوند .اگر احتِياج به آب بِيشترِي در داخل آکوآريوم است بايد مازاد آب به تدرِيج به آکوآريوم اضافه شود تا از تغِيِير ناگهانِي درجه حرارت جلوگِيرِي به عمل شود .تغِيِيرات غِير ناگهانِي درجه حرارت ، اثرات چندان سويي در مقاِيسه با تغِيِيرات ناگهانِي ندارند .براِي مثال هنگام قطع شدن برق براِي مدت چند ساعت ، درجه حرارت آکوآريوم بتدرِيج کم مي شود و ممکن است گاهِي 5 ِيا 6 درجه سانتِيگراد هم کاهش ِيابد .در طبِيعت نِيز درجه حرارت آب در روز تحت تابش نورخورشِيد زِيادتر از شب است ولِي چون درجه حرارت بتدرِيج سردتر ِيا در روز گرمتر مي شود ، اثر زِيادِي بر روِي سلامت ماهِي ندارد .
همواره بايد توجه داشت که هرچه درجه حرارت آب بالاتر رود ، به همان نسبت از تراکم اکسِيژن محلول درآب کاسته خواهد شد .بنابراِين با افزاِيش درجه حرارت ، بايد شدت تهوِيه آب افزوده گردد تا تعادل برقرار شود .


گاز کربنِيک
ماهي ها نِيز در بازدم خود گاز کربنِيک حاصله از سوخت و ساز بدن را به آب پس مي دهند .گازکربنِيک از گازهاِي سمي است که حتما بايد از آب گرفته شود .قسمتِي از آ ن، هنگام گرفتن اکسِيژن خود به خود از آب بِيرون مي رود ولِي قسمتِي دِيگر آب به صورت محلول باقِي مي ماند .هرچه درجه حرارت آب بِيشتر باشد ، به علت کمتر شدن قدرت جذب اکسِيژن هوا ، بهمان نسبت قدرت دفع گاز کربنِيک موجود در آن نِيز کمتر مي شود .گِياهان سبز در مقابل نور خورشِيد ، ِيا نور لامپ الکترِيکِي ، گاز کربنِيک را گرفته و صرف ماده سازِي مي کنند .بنابراِين همواره بايد بوسِيله گِياهان سبز بِين جذب اکسِيژن و دفع گازکربنِيک تعادلي بوجود آِيد .هنگام شب و در مواقعِي که نور بداخل آکوآريوم نمي تابد ، گازکربنِيک محلول در آب افزاِيش مي يابد .در اِينگونه مواقع بايد از طرِيق تهوِيه خوب به از بِين بردن گازکربنِيک اقدام گردد .


پ – هاش
درجه اسِيدِي و قلِيايي آب را پ – هاش مي گوِيند .مواد اسِيدِي و قلِيايي داخل آب سعِي مي کنند ِيکدِيگر را خنثِي نماِيند .بنابراِين اگر ميزان مواد اسِيدِي داخل آب بِيشتر از قلِيا ها باشد آب اسِيدِي و برعکس قلِيايي مي باشد .تغِيِيرات پ – هاش از صفر تا چهارده است .پ – هاش 7 در اِين تغِيِيرات خنثِي است ِ، يعنِي ميزان مواد اسِيدِي و قلِيايي آب کاملا هم اندازه اند .هرچه از 7 به طرف صفر بروِيم بر شدت درجه اسِيدِي و هرچه از 7 بطرف 14 روِيم بر شدت درجه قلِيايي آب افزوده مي شود .بنابراِين اگر آبِي داراِي پ – هاش 6 است درجه اسِيدِي آن از آبِي که داراِي پ – هاش 5 است کمتر و اگر آبِي داراِي پ – هاش 8 است درجه قلِيايي آن از آبِي که داراِي پ – هاش 9 است کمتر مي باشد .برخِي از ماهي ها پ – هاش کمي اسِيدِي و عده اِي پ – هاش کمي قلِيايي لازم دارند که در بحث مربوط به ماهي ها در مورد هرِيک بحث گردِيده است .پ – هاش آب را مي توان با کاغذ پ – هاش سنج ِيا دستگاههاِي الکترِيکِي مخصوص اندازه گِيرِي کرد .از آنجا که پ – هاش مناسب براِي انواع ماهي ها بِين 4/6 تا 6/7 است ، هنگام خرِيدن کاغذ پ – هاش سنج بايد کاغذِي خرِيدارِي شود که تغِيِيرات 5/5 تا 9 را اندازه گِيرِي مي کند .بر روِي جعبه کاغذ پ – هاش سنج رنگهاِي مختلفِي وجود دارد که تغِيِيرات درجات پ – هاش را نشان مي دهد .براِي اِين منظور بايد تکه اِي از کاغذ پ – هاش سنج به طول 5 سانتِيمتر را کنده و به مدت 10 تا 20 ثانِيه نگهداشته و رنگ حاصله را با رنگهاِي استاندارد روِي جعبه مقاِيسه و پ – هاش آنرا مشخص کرد .پ – هاش خنثِي داراِي رنگ سبز است .هرچه پ – هاش به طرف قلِيايي افزاِيش ِيابد رنگ حاصله زردتر و هرچه به طرف اسِيدِي رود رنگ آن آبِي تر مي شود .
براِي تغِيِير دادن ميزان پ – هاش از طرف اسِيدِي به قلِيايي ِيا برعکس و با توجه به نِياز ماهي ها ، مي توان از افزودن برخِي مواد به آب استفاده کرد .اگر آب بِيش از حد اسِيدِي است مي توان با افزودن کمي بِي کربنات سدِيم ِيا کربنات کلسِيم آن را به طرف قلِيايي برد و اگر پ – هاش آب بِيش از حد لازم قلِيايي است با افزودن کمي اسِيد کلرِيدرِيک که به مقدار بسِيار زِياد رقِيق شده است و ِيا کمي پوست درخت ِيا گِياهان پوسِيده مي توان آنرا بطرف اسِيدِي برد .قبلاً بهتر است مقدارِي از آب را برداشته و در خارج از آکوآريوم تغِيِير پ – هاش را بررسِي و سپس با محاسبه حجم آب داخل آکوآريوم مقدار مواد شِيميايي را که براِي تغِيِير پ – هاش آب لازمست به آکوآريوم رِيخت .اگر تغِيِير دادن پ – هاش بدون بررسِي و دقت انجام شود ، تغِيِير بِيش از حد آن ممکن است ناراحتِي بِيشترِي براِي ماهي ها بوجود آورد .در صورت لزوم تغِيِير پ – هاش آب و افزاِيش ِيا کاهش آن ، نباِيد روزانه پ – هاش آب را 4/0 درجه بِيشتر تغِيِير داد .تغِيِير 4/0 درجه نِيز بايد 2 بار در روز و هر بار 2/0 درجه صورت گِيرد .براِي مثال اگر لازم است پ – هاش آب 2/1 درجه کاهش ِيابد اِين تغِيِير بايد در عرض سه روز انجام گِيرد .گِياهان داخل آکوآريوم کلا احتِياج به پ – هاش کمي قلِيايي دارند و اگر پ – هاش آن اسِيدِي شود ، کم کم از بِين خواهند رفت .


گازها و مواد سمي دِيگر
به طور کلِي آب در حد امکان بايد از هر نوع گاز ِيا مواد سمي برِي باشد .برخِي از اِين گازها و مواد سمي بوسِيله خود ماهي ها به آب رِيخته مي شوند .براِي مثال ادرار ماهِي در آب تولِيد آمونِيوم ( ( NH3 مي کند که از مواد بسِيار سمي است .هر کِيلوگرم از وزن ماهِي در عرض 24 ساعت تولِيد 3 سانتِي متر مکعب ادرار مي کند که در آب تبدِيل به اوره مي شود .تبدِيل آمونِيوم به اوره احتِياج به انرژِي دارد و بايد توسط باکترِيها ِيا فِيلترهاِي مخصوص انجام شود تا انرژِي ماهِي بِيهوده به هدر نرود .اگر تعداد ماهي ها داخل آکوآريوم زِياد بوده و در نتِيجه عوامل داخل آکوآريوم ( غِير از ماهي ها ) نتوانند اِين تبدِيل شِيميايي را انجام دهند ، خود ماهِي به جاِي دفع ادرار اقدام به دفع آمونِيوم از طرِيق برانشِي ها مي کند .هرچه درجه حرارت بالاتر رود و تعداد ماهي ها داخل آکوآريوم بِيشتر و پ – هاش آب قلِيايي تر باشد ، اثر سمي آمونِيوم بِيشتر خواهد بود.آمونِيوم اضافِي را بوسِيله عوامل مکانِيکِي و ِيا فِيلترهاِي معمولِي به هِيچ وجه نمي توان از آب گرفت وبايد حتما توسط باکترِيهاِي مخصوص ، تبدِيل به مواد ازته بِي ضرر ِيا نِيترات گردد .خود نِيتراتها نِيز توسط گِياهان داخل آکوآريوم جذب مي شوند .اگر تجزِيه شِيميايي نشان دهد که تراکم آمونِيوم در آب زِياد است حتما بايد بتدرِيج قسمتِي از آب آکوآريوم تعوِيض شود .سپس بايد در اِيجاد تعادل بِين حجم آب ، تعداد ماهِي و ميزان گِياه موجود در آب اقدام کرد .


مواد معلق در آب و کدر شدن رنگ آب
آب آکوآريوم حتماً بايد همواره تميز و روشن باشد .اگر غذا بِيش از حد لازم به ماهي ها داده شود مازاد آن در اثر فعل انفعالات باکترِيها تجزِيه شده و باعث کدرشدن آب مي شود.بعلاوه ذرات غذا ممکن است به طور معلق در آب قرار گِيرند .کدربودن آب به طور کلِي ممکن است در اثر وجود مواد آلِي جذب نشده در آب و ِيا وجود فِيتو پلانکتنها باشد .اگر آلگها از مواد آلِي موجود در آب تغذِيه نماِيند ، کم کم رنگ آب سبز و در غِير اِينصورت خاکسترِي مي شود .رنگ خاکسترِي در اثر فعالِيت باکترِيهاِي موجود در آب بوجود مي آِيد.اگر آب آکوآريوم هميشه باِين صورت است و پس از تعوِيض قسمتِي از آب ِيا تمام آن باز هم رنگ آب کدر مي شود ، حتما بايد مقدار گِياهان داخل آکوآريوم را افزاِيش داد .در آکوآريومهاِي تازه حتِي با بودن مقدار کافِي گِياه ، بازهم ممکن است رنگ آب کدر شود.علت اصلِي اِين است که هنوز گِياهان به اوضاع آکوآريوم عادت نکرده اند .براِي اِين منظور حتماً بايد ماهي ها ِيک هفته پس از قرار دادن گِياهان ، به داخل آکوآريوم رِيخته شوند .


آب مناسب براِي مصرف در آکوآريوم
آب لوله کشِي شهرها براِي آکوآريومها بسِيار مناسب مي باشد به شرطِي که پ – هاش آن در حد خنثِي و کلر موجود در آن بخوبِي گرفته شود .براِي گرفتن کلر ، مي توان آب را قبل از رِيختن در آکوآريوم 48 ساعت در حرارت معمولِي اتاق و ِيا 24 ساعت در حرارت بالاتر نگهدارِي نمود .آب رودخانه ها و نهرها نِيز نسبتاً مناسب هستند بشرطِيکه فاقد هرگونه آلودگِي باشند .آب چاه به علت سختِي زِياد آن کمتر مورد توجه است .بکار بردن آب مقطر در آکوآريوم عملِي است به شرطِي که قبل از رِيختن در آکوآريوم ، به ازاي هر چهار لِيتر آب ِيک قاشق چاِيخورِي نمک ( تهِيه شده از سنگ نمک ) به آن اضافه شود . اکثر مردم فقط ماهي ها استوايي را جزو ماهي هاي آکوآريومي قلمداد مي نماِيند ، در صورتِيکه برخِي از گونه هاِي ماهي هاي بومي و غِير گرمسِيرِي را نِيز مي توان به آسانِي در آکوآريوم ها نگهدارِي کرد بدون اِينکه احتِياجِي به گرم کردن آب باشد .بدون شک ماهي ها استوايي از نظر زِيبايي برترِي بِيشترِي دارند ولِي در بِين ماهي ها بومي نِيز مي توان انواع زِيبايي براِي نگهدارِي در آکوآريوم پِيدا کرد . تعداد و انواع ماهي هاي آکوآريومي بسِيار زِياد و متنوع بوده و هرساله از طرِيق انتخاب گونه هاِي دِيگر و ِيا اِيجاد نژادهاِي مختلف از ِيک گونه از طرِيق آمي زش گزِينشِي ، بر تعداد آنها افزوده مي گردد .به طور کلِي مي توان آکوآريومها را از نظر ماهي ها موجود در آن به چهار دسته تقسِيم نمود : 1- آکوآريوم ماهي هاي آبهاِي شِيرِين استوايي 2- آکوآريوم ماهي هاي آبهاِي شِيرِين بومي 3- آکوآريوم ماهي هاي آبهاِي شور استوايي 4- آکوآريوم ماهي هاي آبهاِي شور بومي در برخِي از ممالک نگهدارِي هرچهار نوع ماهِي در آکوآريوم مرسوم است با وجود اِين نگهدارِي ماهي هاي آبهاِي شِيرِين استوايي در مرحله اول و نگهدارِي ماهي ها آبهاِي شور استوايي در مرحله دوم اهمي ت قرار دارند .در اِيران تاکنون فقط نگهدارِي ماهي ها تزيينِي استوايي در آب هاِي شِيرِين مرسوم گردِيده و اگرچه عده اِي از علاقه مندان نسبت به اِيجاد آکوآريوم ماهي ها خلِيج فارس و رود کارون اقدام نموده اند ، باوجود اِين نگهدارِي اِين ماهي ها بسِيار محدود مي باشد .بدون شک نگهدارِي ماهي ها تزيينِي آبهاِي شور تفاوت بسِيارِي با نگهدارِي ماهي ها آبهاِي شِيرِين دارد . از آنجا که ورود ماهي هاي تزيينِي در حال حاضر ممنوع اعلام گردِيده و فقط ورود مولد اِين ماهي ها مجاز مي باشد ، در اِين بخش از کتاب سعِي مي شود بِيشتر در مورد ماهي ها آکوآريومي که امکان تکثِير و پرورش آنها در شرايط متوسط کشور عملِي است بحث شود .محل قرار گرفتن هر خانواده از ماهِيان در اِين بخش بستگِي به اختصاصات طبقه بندِي آن داشته و طبِيعتا خانواده اِي که از نظر تکاملِي پِيشرفت کمترِي دارد در ابتداِي بخش ، و خانواده اِي که از نظر تکاملِي پِيشرفته ترِين است در آخر بخش قرار خواهد گرفت . بدون شک ممکن است از خانواده ها ِيا گونه هايي نِيز نام برده شود که از انواع خانواده بِين ماهي ها آکوآريومي شناخته شده در اِيران وجود نداشته باشد .علت بحث در مورد اِينگونه ماهي ها افزاِيش معلومات عمومي علاقه مندان به نگهدارِي ماهي هاي تزيينِي و تا حدِي کاملترکردن کتاب مي باشد . همانطور که قبلا ذکر گردِيد کلِيه ماهي ها موجود دنِيا را به سه رده ِيا کلاس تقسِيم مي کنند که کلِيه ماهي هاي تزيينِي آبهاِي شِيرِين جز رده ماهي ها استخوانِي قرار دارند .هر رده به چند راسته و هر راسته به چند خانواده و هر خانواده به چند جنس و هر جنس به چند گونه تقسِيم مي شود .البته تقسِيمات کوچکتر دِيگرِي مانند زِير رده ، زِير راسته ، زِير خانواده ، و زِير گونه هم وجود دارد که گاهِي به اِين تقسِيمات نِيز اشاره خواهد شد . هر نوع ماهِي داراِي ِيک اسم علمي به زبان لاتِين است که از دو بخش ، ِيکِي اسم جنس و دِيگرِي اسم گونه درست شده است .اسم گونه در واقع نام کوچک و اسم جنس نام خانوادگِي هر ماهِي مي باشد و هر ماهِي اسم علمي مختص به خود را داشته و هرگز دو ماهِي پِيدا نمي شوند که با ِيکدِيگر متفاوت بوده ولِي اسم علمي مشابه داشته باشند .اسامي علمي معمولا داراِي معنِي هستند که اکثرا برخِي از مشخصات بارز هر ماهِي را نشان مي دهند .براِي مثال اسم علمي فرشته ماهِي معمولِي Pterophyllum scalare است که پترو فِيلوم اسکالار تلفظ مي شود .کلمه اول ِيا پتروفِيلوم اسم جنس و اسکالار اسم گونه آن است .در لاتِين Peter بمعنِي باله و phyllum بمعنِي برگ و scal به معنِي نردبان و scaler به معنِي نردبانِي ِيا کسِي که از نردبان بالا مي رود ، مي باشد .اگر به ِيک فرشته ماهِي نظر افکنِيم مي بِينِيم که باله هاِي آن برگ مانند و حرکات آن تا حدودِي شبِيه بالا رفتن از ِيک نردبان است .بنابراِين اسم علمي فرشته ماهِي نشان مي دهد که اِين ماهِي داراِي باله هاِي برگ مانند و حرکاتِي مشابه بالا رفتن از نردبان مي باشد . در موقع نوشتن اسم علمي حتما بايد اولِين حرف اسم جنس با حرف بزرگ و بقِيه با حروف کوچک نوشته شود .اولِين حرف اسم گونه هم با حرف کوچک نوشته مي شود.اسامي علمي را بايد ِيا با حروف کج نوشت وِيا زِير هر قسمت را خط کشِيد .در مواقعِي که راجع به ماهي هاي ِيک جنس صحبت مي شود معمولا دِيگر اسم جنس را بطور کامل ننوشته و فقط حرف اول آن را با حروف بزرگ مي نوِيسند و بعد از آن ِيک نقطه که نشان از اختصار آنست قرار مي دهند .براِي مثال وقتِي راجع به جنس ماهِي پِيرانا ِيا Serrasalmus صحبت مي شود ، اگر بخواهِيم گونه هاِي مختلف آنرا شرح دهِيم ، اسم جنس را به طور مختصر مي توان با S. نشان داد .بنابراِين اسم علمي پِيراناِي شکم قرمز به صورت S .nattereri نشان داده خواهد شد.
__________________