روزی شاه عباس در اصفهان به خدمت عالم زمانه "شیخ بهائی" رسید پس از سلام و احوالپرسی از شیخ پرسید: در برخورد با افراد اجتماع " اصالت ذاتیِ آنها بهتر است یا تربیت خانوادگی شان؟ شیخ گفت : هر چه نظر حضرت اشرف باشد همان است ولی به نظر من "اصالت" ارجح است. و شاه بر خلاف او گفت : شک نکنید که "تربیت" مهم تر است. بحث میان آن دو بالا گرفت و هیچیک نتوانستند یکدیگر را قانع کنند. بناچار شاه برای اثبات حقانیت خود او را به کاخ دعوت کرد تا حرفش را به کرسی نشاند. فردای آن روز هنگام غروب شیخ به کاخ رسید بعد از تشریفات اولیه وقت شام فرا رسید سفره ای بلند پهن کردند ولی چون چراغ و برقی نبود مهمانخانه سخت تاریک بود در این لحظه پادشاه دستی به کف زد و با اشاره او چهار گربه شمع به دست حاضر شدند و آنجا را روشن کردند. در هنگام شام، شاه دستی پشت شیخ زد و گفت دیدی گفتم "تربیت" از "اصالت" مهم تر است ما این گربه های نااهل را اهل و رام کردیم که این نتیجه اهمیت "تربیت" است. شیخ در عین اینکه هاج و واج مانده بود گفت من فقط به یک شرط حرف شما را می پذیرم و آن اینکه فردا هم گربه ها مثل امروز چنین کنند. شاه که از حرف شیخ سخت تعجب کرده بود گفت: این چه حرفیست فردا مثل امروز و امروز هم مثل دیروز! کار آنها اکتسابی است که با تربیت و ممارست و تمرین یاد انجام می شود ولی شیخ دست بردار نبود که نبود تا جایی که شاه عباس را مجبور کرد تا این کار را فردا تکرار کند. لذا شیخ فکورانه به خانه رفت. او وقتی از کاخ برگشت بی درنگ دست به کار شد چهار جوراب برداشت و چهار موش در آن نهاد. فردا او باز طبق قرار قبلی به کاخ رفت تشریفات همان و سفره همان و گربه های بازیگر همان. شاه که مغرورانه تکرار مراسم دیروز را تاکیدی بر صحت حرفهایش می دید زیر لب برای شیخ رجز می خواند که در این زمان شیخ موشها را رها کرد. در آن هنگام هنگامه ای به پا شد یک گربه به شرق دیگری به غرب آن یکی شمال و این یکی جنوب ... این بار شیخ دستی بر پشت شاه زد و گفت: شهریارا ! یادت باشد اصالت گربه موش گرفتن است گرچه "تربیت" هم بسیار مهم است ولی"اصالت" مهم تر. یادت باشد با "تربیت" می توان گربه اهلی را رام و آرام كرد ولی هرگاه گربه موش را دید به اصل و "اصالت" خود بر می گردد.
یاد ضرب المثلی افتادم که : فیلش یاد هندوستان کرده و بقول مولانا هر کسی کو دور ماند از اصل خویش باز جوید روزگار وصل خویش
با احترام به آنوش خانوم، اما ،متن احمقانه ای بود.به اندازه ای احمقانه که بعید میدونم روایت معتبری از شخصی همچون شیخ بهایی باشه. بله اصالت حیوان از تربیتش مهم تره اما درباره انسان چنین چیزی صادق نیست.انسان قوه ی ناطقه و عاقله داره.میتونه علم اندوزی کنه، کسب تجربه کنه، ترقی کنه اگر قرار باشه هر فردی تا انتها در بند اصالت خودش بمونه، رو پیشونی هر فرودستی میشه مُهر بدبختی از ازل تا ابد رو زد.اختیار انسان میره زیر سوال.
آثاری از حماقت در این متن نیست و ممکن است اختلاف نظر وجود اشته باشد بعلاوه نمیتوان هر فرودستی را بی اصالت و هر زبر دستی را با اصالت خواند . بقول سعدی پرتو نیکان نیابد هر که بنیادش بد است تربیت نا اهل را چون گردکان بر گنبد است ایضا چون بود اصل گوهری قابل تربیت را در او اثر باشد هیچ صیقل نکو نخواهد کرد آهنی را که بد گهر باشد خر عیسی گرش به مکه برند چون بیاید هنوز خر باشد سگ به دریای هفتگانه بشوی چون که تر شد پلید تر باشد
چند نکته : آقا میلاد حرف شما درسته تربیت خیلی مهم هست و اگه قرار بشه همه چی به اصالت باشه اصلا فلسفه آمدن دین و پیامبر و پند و اندرز و... زیر سوال میره چرا که همه اینها پوچ میشن و بی اثر، اما آقا میلاد اینجا گفته نشده که تربیت مهم نیست موضوع اینه که اصالت مهم تره یا تربیت، یعنی مطلب سر مهم تر بودنه نه اینکه تربیت کلا بی اثر باشه. راستش من نمی دونم واقعا کدوم مهم تره و از هر جهتی بر سی می کنم به جواب نمی رسم و لذا نظر نمی دم. جناب انوش منم فکر می کنم اصل داستان مشکوکه و باید بررسی بشه : ممکنه داستان ساخته و پرداخته افرادی باشه که با فخر فروشی به اصالت خودشون قصد حکومت به طبقه پایین رو داشته باشن مثلا بگن :خان و خان زاده همیشه خان هست و روستا زاده همیشه روستا زاده ممکنه تو این داستان شیخ بهایی نخواسته بگه کدوم مهم تره و فقط هدفش شکستن نظر شاه عباس بوده و میخواسته بگه با تربیت دو تا گربه نمی تونه به اثبات نظرت بپردازی. بهرحال باید اصل داستان و سند داستان بررسی بشه.
@m naizar گرامی مشکل بنده با متن ،نتیجه ای که میگیره نیست.طریقِ استدلال غلطه! شاه از افرادِ اجتماع سخن میگه و شیخ برای اثبات درستی حرف خودش از حیوان مثال میزنه.
بله درسته انسان با حیوان فرق داره در علم منطق و فلسفه در تعریف انسان اومده : انسان حیوان ناطق انسان قوه ناطقه داره و فرق داره با حیوان و لذا میگم سند داستان باید بررسی بشه شاید ساخته و پرداخته دیگران باشه
بقول فردوسی که افسانه های حماسه ای از پهلوانان و دیوان و شاهان سروده میفرماید تو این را دروغ و فسانه مدان به یکسان روش در زمانه مدان ازو هر چه اندر خورد با خرد دگر بر ره رمز و معنی برد
