آیا جنین می تواند ارث ببرد؟

ارث جنین

ارث جنین ، ارث در لغت به مفهوم انتقال غیرقراردادی مالی از شخص به دیگری بوده و به معنای باقی‌مانده چیزی نیز است. در اصطلاح حقوقی مقصود از ارث، انتقال مالکیت اموال میت، پس از فوت به ورّاث او است.
حمل نیز در لغت به معنای نوزادی است که در شکم مادر باشد. قانونگذار در قانون مدنی بار‌ها از این کلمه استفاده کرده اما غالب حقوقدانان معاصر در کلام خود، به‌جای حمل، از کلمه جنین، که مترادف آن است، استفاده می‌کنند.
به حکم ماده ۹۵۷ قانون مدنی، جنین به شرط اینکه زنده متولد شود، از حقوق مدنی برخوردار می‌شود بنابراین می‌توان گفت جنین نیز دارای نوعی شخصیت است و می‌تواند صاحب حق باشد که مهمترین این حقوق عبارتند از حق حیات، حق ارث بردن، حق هدیه گرفتن و این حق که مالی به نفع جنین وقف یا وصیت شود.
به گزارش میزان، از دیدگاه قانون مدنی، برای اینکه جنین از اموال متوفی ارث ببرد، وجود دو شرط ضروری است: نخست اینکه نطفه جنین در زمان فوت مورّث منعقد بوده باشد.
به این دلیل که اگر تاریخ انعقاد نطفه، پس از مرگ مورّث باشد، می‌توان گفت که جنین در زمان مرگ وی، موجود نبوده است. به استناد ماده ۸۷۷ قانون مدنی، در صورتی که در مورد وجود این شرط، بین ورثه اختلافی پیدا شود، امارات قانونی که برای اثبات نسب مقرر است، ملاک عمل خواهد بود؛ بدین توضیح که، ارث بردن جنین مشروط بر این است که فاصله زمانی بین مرگ مورّث و تولد نوزاد بیش از ۱۰ ماه نباشد. شرط دوم این است که جنین زنده متولد شود، اگرچه فوراً پس از تولد بمیرد.
به استناد ماده ۸۷۶۶ قانون مدنی، اگر در هنگام به‌دنیا آمدن نوزاد، در زنده متولد شدن آن شک شود یعنی ندانیم که جنین، مرده به‌دنیا آمده یا اینکه زنده به دنیا آمده و لحظه‌ای بعد، مرده است و دلیلی هم برای اثبات این امر وجود نداشته باشد، مسأله ارث بردن وی منتفی خواهد بود.


مقصود از دلایل یادشده، اماره‌های پزشکی، مفاد شهادت پرستار و سایر گواهان است.
گریه و حرکت جنین در زمان ولادت، از نشانه‌های ظاهری حیات او است اما اظهارنظر نهایی در این مورد، برعهده پزشک کارشناس است. به حکم ماده ۸۷۸ قانون مدنی، برای اینکه سهم‌الارث جنین حفظ شده و حقوق وی ضایع نشود، دو راهکار متصور است: نخست اینکه اگر جنین با زنده متولد شدن خود مانع از ارث بردن تمام یا بعضی از ورثه شود، ترکه تا زمان تولد وی تقسیم نخواهد شد.
مثلا اگر بازماندگان متوفی، برادر و خواهر او باشند و همسر متوفی، باردار باشد، این جنین که فرزند متوفی محسوب می‌شود، در صورت زنده متولد شدن، مانع از ارث بردن برادر و خواهر متوفی خواهد شد.
در چنین موردی، تقسیم ترکه تا زمان تولد جنین، به تعویق خواهد افتاد. دوم اینکه اگر جنین مانع ارث بردن هیچ یک از ورثه نباشد و آنها بخواهند ترکه را تقسیم کنند، باید برای جنین، سهمی که مساوی سهم دو پسر از همان طبقه باشد، کنار گذارند و بقیه را بین خود تقسیم کنند البته این تقسیم تا زمانی که وضعیت جنین معلوم شود، معتبر است.
اداره سهم‌الارث جنین بر عهده ولی یا وصی منصوب از جانب پدر و جد پدری خواهد بود. اگر جنین فاقد ولی یا وصی باشد، دادگاه صالح، برای اداره سهم‌الارث او، امین معین می‌کند. (ماده ۱۰۳ قانون امور حسبی) البته به استناد به ماده ۱۲۰ قانون امور حسبی، سمت امینی که برای حفظ اموال جنین معین شده است، پس از تولد طفل زایل می‌شود.


منبع: جام جم

 

همزمان با بسته‌شدن نطفه‌ تمامی حقوق انسانی بر جنین مترتب می‌شود و تا زمانی که سالم و زنده به دنیا می‌آید دارای حق و حقوقی است؛ می‌تواند مالک شود، می‌تواند ارث ببرد و حتی می‌توان به نفعش وصیت کرد. البته همه اینها مشروط به این است که زنده به دنیا بیاید و اگر زنده نماند، ماجرا به‌خصوص در بحث ارث کمی پیچیده می‌شود. برای مثال زنی که همسرش فوت کرده و علایمی از باردارشدن در خود حس کند و ‌بتواند ادعا کند دارای فرزندی در زمان حیات همسر متوفایش بوده و سقط شده، می‌تواندد تقاضای ارث برای جنین خود کند. بنابراین در گزارش پیش‌رو سعی شده شرایط ارث‌بردن جنین مورد نقد و بررسی قرار گیرد.
فرزند ناشی از زنا ارث نمی‌برد
به موجب ماده ۸۸۴ قانون مدنی، فرزند ناشی از زنا از پدر و مادر و اقوام خود ارث نمی‌برد اما اگر حرمت رابطه‌ای که طفل ثمره آن است، نسبت به یکی از پدر و مادر ثابت شود ولی نسبت به دیگری به واسطه اکراه یا شبهه زنا ثابت نباشد، فرزند فقط از طرف اخیر و اقوامش ارث می‌برد. این حکم در ماده ۱۱۶۷ قانون مدنی نیز آمده که طفل ناشی از زنا ملحق به زانی نمی‌شود. در رابطه با وصیت برای ارث بردن جنین حاصل از رابطه نامشروع قانونگذار در این مورد سکوت کرده اما نباید فراموش کرد وصیت امری غیر ازز وراثت است، بنابراین به نفع جنین حاصل از ارتباط نامشروع نیز می‌توان وصیت از جانب اشخاص را ممکن دانست.
تامین ارث حمل
به حکم ماده ۸۷۸ قانون مدنی، برای این‌که سهم‌الارث جنین حفظ شود و حقوق وی ضایع نشود، دو راهکار متصور است.
اگر جنین با زنده متولد شدن خود مانع از ارث‌بردن تمام یا بعضی از ورثه شود، ترکه تا زمان تولد وی تقسیم نخواهد شد. به‌عنوان مثال اگر بازماندگان متوفی برادر و خواهر او باشند و همسر متوفی باردار باشد، این جنین که فرزند متوفی محسوب می‌شود، در صورت زنده متولد شدن مانع از ارث بردن برادر و خواهر متوفی خواهد شد؛ در چنین موردی تقسیم ترکه تا زمان تولد جنین به تعویق خواهد افتاد.
اگر جنین مانع ارث بردن هیچ یک از سایر ورثه نباشد و آنها بخواهند ترکه را تقسیم کنند، باید برای جنین سهمی که مساوی سهم «دو پسر» از‌‌ همان طبقه باشد، کنار گذارند و بقیه را بین خود تقسیم کنند، البته این تقسیم تا زمانی که وضع جنین معلوم شود، معتبر است. چنانچه جنین مرده متولد شود، مثل این است که اصلا به نفع او وصیتی نشده است اما اگر حتی برای چند لحظه پس از تولد زنده بماند، حقوق به او تعلق می‌گیرد و اگر فوت کند، اموال و حقوق او در قالب ارث و وارث به وراث او منتقل می‌شود.
شروط تعلق ارث به جنین
نطفه‌ جنین در زمان فوت مورث منعقد بوده باشد، چراکه اگر تاریخ انعقاد نطفه، پس از مرگ مورث باشد می‌توان گفت جنین در زمان مرگ وی، موجود نبوده است. به استناد ماده‌ ٨٧٧ ق.م در صورتی که در وجود این شرط‌، بین ورثه اختلافی پیدا شود، امارات قانونی که برای اثبات نسب مقرر است، ملاک عمل خواهد بود. با این توضیح که ارث بردن جنین مشروط بر این است که فاصله‌ زمانی بین مرگ مورث و تولد نوزاد بیش از ١٠ماه نباشد. قانونگذار این امارات را در مواد ١١٥٨ و ١١٥٩ ق.م ذکر کرده است.
جنین زنده متولد شود، اگرچه فورا پس از تولد بمیرد (م ٨٧٥ ق.م). در این مورد به استناد ماده‌ ٨٧٦ ق.م اگر هنگام به‌دنیا آمدن نوزاد، در زنده متولد شدن آن شک شود؛ یعنی ندانیم که جنین، مرده یا زنده به دنیا آمده و لحظه‌ای بعد مرده است و دلیلی هم برای اثبات این امر وجود نداشته باشد، مسأله ارث بردن وی منتفی خواهد بود. مقصود از دلایل یاد شده، اماره‌های پزشکی و مفاد شهادت پرستار و سایر گواهان است. لازم به ذکر است که گریه‌ و حرکت کردن جنین در زمان ولادت از نشانه‌های ظاهری حیات او است، ولی اظهارنظر نهایی در این مورد به عهده‌ پزشک کارشناس است.