تپ اختر

ستاره های تپنده٬ ستاره‌های نوترونی (با قطر بین 20 تا 30کیلومتر)با میدان مغناطیسی بسیار قوی (با توان حدود 100 میلیون تسلا)و چرخانی هستند که پرتو موجهای رادیویی را که شاید در زمین بصورت تپش دریافت شوند، منتشر می‌کنند.محور مغناطیسی این ستاره ها با محور چرخش آنها دارای زاویه می باشد.تصور بر این است که امواج صادره از آنها ناشی از شتاب ذرات در بالای قطبهای مغناطیسی آنها تابش سنکروترون باشد.با چرخش ستاره باریکه ای از امواج رادیویی در فضا می چرخد ودر صورتیکه این باریکه زمین را در نوردد امواج به صورت پالسهایی مشاهده می شوند . میزان تپش بامیزان دوران ستاره همخوان است.

برخی تپنده‌ها اشعه ایکس (X-Ray pulsar)ویا نور مرئی منتشر می‌کنند.این گونه تپنده ها را می توان در باقیمانده انفجارهاي ابرنواختری مشاهده کرد که نتیجه انفجار ابرغول هایی هستند که هسته آنها به ستاره نوترونی تبدیل شده است،علاوه بر این بعضی از تپنده ها نیز ناشی از تبدیل کوتوله هایی سفید به ستاره نوترونی طی مرحله تکامل و جذب مواد از ستاره های غول و بادکرده در سیستمهای ستاره ای دوتایی به شکل قرص برافزایشی هستند.

مطالعه تپنده ها اطلاعات خوبی درباره توزیع الکترون ومیدان های مغناطیسی در کهکشان راه شیری در اختیار دانشمندان قرار داده است.

از لحاظ دوره تناوب تپنده ها به دو دسته تقسیم می شوند: ستاره‌های تپنده دارای دور کند، تقریباً هر چهارثانیه یکبار می‌چرخند و ستارگان تپنده دارای دور تند، تقریباً 30 بار در ثانیهحول خود می‌گردند. پالسار های دوتایی که هر کدامشان در منظومه‌ای مداری در کنار ستاره‌ایهمراه(همدم)قرار دارد، تا هزار بار در ثانیه می‌چرخند. آشکار شده که دوره تناوب پالسار ها با گذشت زمان ودر اثر کاهش تدریجی انرژی چرخشی ستاره نوترونی بلند تر می شود.

 

گونه ای از تپنده ها دارای میدان مغناطیسی نسبتا" ضعیفی (با توان 1 تا100 تسلا)بوده ،آهنگ چرخش کندتر ی داشته ومعمولا" در سیستمهای ستاره ای دوتایی مشاهده می شوند.تصور براین است که آنها تپنده هایی معمولی بوده که انرژی خود را ازدست داده اند وسپس با جذب مواد از یک ستاره همدم مثلا" یک ابرغول دوباره انرژی کسب کرده وفعال شده باشند.بسیاری از این تپنده ها در مرکز خوشه های کروی که تعداد زیاد ستاره های نوترونی است یافت شده اند.این تپنده ها با نام RECYCLED PULSAR شناخته می شوند.

پالسارهایی که دوره تناوب آنها چند هزارم ثانیه باشد با نام پالسارهای میلی ثانیه ای شناخته می شوند.اولین آنها با نام PSR 1937+21 با دوره 56/1 میلی ثانیه یکی از سریعترین ها می باشد که به حد تئوری حداقل زمان پیش بینی شده بسیار نزدیک می باشد.تاکنون بیشتر از 50 پالسار با دوره تناوب کوتاه کشف شده اند که تعدادی از آنها نیز در خوشه های کروی قرار دارند.دقت چرخش این پالسارها بسیار بالا بوده وحتی از ساعتهای اتمی نیز دقیق تر می باشند.

تپنده ها با نماد PSR بعلاوه 4 رقم بعنوان بعد و2 تا 3 رقم بعنوان میل ومعمولا" برای دوره 1950 معرفی می شوند.برای نمونه تپنده 21 PSR 1937+ اگر مختصات در دوره 1950 باشند از نماد B واگر در دوره 2000 باشند از حرف J هم در کنار مختصات قبلی استفاده می شود.

اولین پالسار با نام CP 1919 توسط ژاکلین بل برنل توسط یک تلسکوپ رادیویی در سال 1967 میلادی کشف شده است.پالسار Vela هم در سال 1968 کشف شده ودر سال 1969 میلادی اولین شناسایی نوری(در ناحیه دیدگانی) یک پالسار یعنی پالسار درون سحابی m1 توسط گروهی از ستاره شناسان انجام گرفت.تاکنون صدها پالسار شناسایی شده اندو تصور بر این است که تعداد پالسارها در کهکشان راه شیری بیشتر از 100000 عدد باشد.گفتنی است امکان کشف همه پالسارهای اطراف خورشید وجود ندارد چراکه احتمال دارد جهت باریکه(مخروط) نوری آنها به سمت زمین نباشد.

 

تپ اختر در قرآن
وَالسَّمَاء وَالطَّارِقِ﴿۱﴾ وَمَا أَدْرَاکَ مَا الطَّارِقُ﴿۲﴾النَّجْمُ الثَّاقِبُ﴿۳﴾

( سوره الطارق (86) آیه های 1 الی 3 )

« سوگند به آسمان و طارق وتو چه می دانی که طارق چیست ؟ همان ستاره شکافنده {تاریکی ها} »


کلمه " طارق " اسم سوره شماره 86 از ریشه کلمه "طرق" که معنای اولیه آن در عربی "ضربتی که باعث ایجاد صدا گردد " ویا به معنای " زدن " می باشد ودر نظر اینکه معنای این کلمه "تپیدن " و"برخورد کردن سخت " می باشد توجه ما شاید به یک حقیقت علمی جلب می شود .

قبل از تجزیه و تحلیل این اطلاعات ابتدا به کلمه دیگری که برای توصیف این ستارگان در آیه بکار رفته است نگاهی بیاندازیم : عبارت "الطارق" در آیه فوق به معنی ستاره ای که شب را می شکافد در تاریکی را رخنه می کند ، در شب زاده می شود ، نفوذ کنان به جلو می رود ، ضربه زننده ، برخورد کننده ویا ستاره ای سریع و تیز می باشد .

علاوه برآن حرف " و " توجه ما را به چیزهای که به آنها سوگند خورده می شود ، یعنی آسمان وطارق جلب می کند .

براساس تحقیقاتی که در دانشگاه کمبریج در سال 1967 به انجام رسیده در سیگنال رادیوئی با موجی منظم شناسائی شد .

تا قبل از آن زمان کسی نمی دانست یک جرم آسمانی وجود دارد که منبع امواجی منظم وضربانی شبیه ضربان قلب است . درسال 1967 ستاره شناسان همچنین بیان کردند که ماده در حالت چرخ به دور محور خود چگالی مواد موجود در هسته بالا می رود و بنابراین میدان مغناطیسی ستاره افزایش یافته و بنابراین میدان مغناطیسی در قطبهای آن را تا یک تریلیون برابر میدان مغناطیسی زمین افزایش می دهد . آنها متوجه شدند که جرمی که با سرعت زیاد چرخش کرده دارای میدان مغناطیسی چنان قدرتمندی است که در هر بار چرخش خود پرتوهائی شامل امواج رادیوئی بسیار قوی به شکل مخروطی ارسال می نماید . کمی پس از آن محقق شد که منبع این سیگنالها و علائم چرخش سریع ستاره های نوترونی می باشد . این ستاره های نوترونی تازه کشف شده " پالسار" نامیده می شوند این ستاره ها که در جهان انفجار سوپر نوا به پالسار تبدیل می شوند ، دارای بیشترین جرم بوده و درخشانترین ودارای بالاترین سرعت حرکت در جهان هستی هستند .

برخی از پالسارها 600 بار در ثانیه دور می زنند .

کلمه " پالسار " از فعل انگلیسی " to pulse " گرفته شده است .

براساس فرهنگ لغات آمریکائی این کلمه به معنای تپیدن ، زدن (نبض) و از ضربان افتادن است . فرهنگ لغات این کار تا (encarla) آنرا ضربان با آهنگ منظم معنی کرده است ، حرکتی که با یک ریتم منظم و مستحکمی همراه باشد . در همین دیکشنری کلمه " pulse " که نام این نوع ستارگان از آن برگرفته شده است ، به معنای گسترش یافتن و منقبض شدن با یک ضربان قوی آمده است . پس از این اکتشاف ، مشخص شد که پدیده ای که در قران از آن قران کریم بنام "طارق" (ضربه زننده ) یاد شده است در بر دارنده شباهت بسیاری با این ستارگان نوترونی که پالسار نامیده می شوند می باشد .

ستاره های نوترونی همزمان با متلاشی شدن ستارگان عظیم هسته ای به وجود می آیند جنس بسیار متراکم این ستارگان همراه با حرکت چرخش بسیار سریع آنها وزن ومیدان مغناطیسی آنها به شدت فشرده می کند .

میدان مغناطیسی قدرتمند که از حرکت دورانی و سریع این ستارگان نوترونی به وجود می آید به عنوان دلیل انتشار امواج رادیوئی قوی شده که قابل دریافت در کره زمین هستند .

در سومین آیه از سوره الطارق عبارت " النجم الثاتب " به معنای نفوذ کننده ادامه دهنده وسوراخ کننده نشان می دهد که طارق ستاره درخشانی است در تاریکی نفوذ کرده وبه سیر خود ادامه می دهد .

عبارت " ادراک " در آیه "وماادراک ماالطارق" (وتو چه می دانی که طارق چیست ) به درک مفهوم طارق اشاره می کند ، پالسارها که از فشرده شدن ستاره های چندین برابر بزرگتر از خورشید تشکیل می شوند جزو آن دسته از اجرام آسمانی هستند که درک آنها سخت و دشوار است و حالت پرسش آیه بر سختی درک این ستارگان در حال تپش تاکید می کند .(خداوند داناتر است به همه چیز) وبا این توضیحات ستارگانی که از آنها در قرآن بنام طارق یاد شده است شباهتی بسیار با پالسارها دارند که در قرن بیستم میلادی مورد توجه قرار گرفتند و این معجزۀ علمی دیگری از قرآن را آشکار می سازد .