در شعر ذیل مولوی اشاره به این نکته دارد که پنج حس انسان هر کدام وضیفۀ خاص خود را دارد و هیچ کدام نمیتواند کا آن دیگری را انجام دهد و اگر صد هزار گوش صف بکشد باز انسان محتاج یک چشم روشن میباشد که برای بینایی استفاده کند و همچنین هیچ چشمی از سماع و شنیدن آگاهی ندارد و به همین صورت حواس دیگر هر کدام وضیفۀ خود را انجام میدهد. مشرقی و مغربی را حسهاست منصب دیدار حس چشمراست صد هزاران گوشها گر صف زنند جمله محتاجان چشم روشناند باز صف گوشها را منصبی در سماع جان و اخبار و نبی صد هزاران چشم را آن راه نیست هیچ چشمی از سماع آگاه نیست همچنین هر حس یک یک میشمر هر یکی معزول از آن کار دگر پنج حس ظاهر و پنج اندرون ده صفاند اندر قیام الصافون هر کسی کو از صف دین سرکشست میرود سوی صفی کان واپسست تو ز گفتار تعالوا کم مکن کیمیای بس شگرفست این سخن گر مسی گردد ز گفتارت نفیر کیمیا را هیچ از وی وام گیر این زمان گر بست نفس ساحرش گفت تو سودش کند در آخرش قل تعالوا قل تعالوا ای غلام هین که ان الله یدعوا للسلام خواجه باز آ از منی و از سری سروری جو کم طلب کن سروری
عجب صبری خدا دارد، اگرمن جای اوبودم، همان یک لحظه اول که اول ظلم رامی دیدم ازمخلوق بی وجدان، جهان راباهمه زیبایی وزشتی،به روی یکدگر ویرانه می کردم. عجب صبری خدا دارد، اگرمن جای اوبودم،که درهمسایۀ صدهاگرسنه،چند بزمی گرم عیش ونوش می دیدم، نخستین نعره مستانه راخاموش آن دم برلب پیمانه می کردم. عجب صبری خدا دارد، اگرمن جای اوبودم،که می دیدم یکی عریان ولرزان،دیگری پوشیده ازصد جامه رنگین، زمین وآسمان را واژگون مستانه می کردم. عجب صبری خدا دارد، اگرمن جای اوبودم،نه طاعت می پذیرفتم،نه گوش ازبهراستغفاراین بیدادگرها تیزکرده، پاره پاره درکف زاهد نمایان تسبیح را صد دانه می کردم. عجب صبری خدا دارد، اگرمن جای اوبودم،برای خاطرتنها یکی مجنون صحراگرد بی سامان، هزاران لیلی نازآفرین راکو به کوآواره ودیوانه می کردم. عجب صبری خدا دارد، اگرمن جای اوبودم،به گردشمع سوزان دل عشاق سرگردان، سراپای وجود بی وفای معشوق راپروانه می کردم. عجب صبری خدا دارد، اگرمن جای اوبودم،به عرش کبریایی باهمه صبرخدایی تاکه می دیدم عزیزنابجایی، بریکی ناروا کرده، خواری می فروشد، گردش این چرخ راوارونه بی صبرانه می کردم. عجب صبری خدا دارد، اگرمن جای اوبودم،که می دیدم مشوش عارف وعامی،زبرق فتنه ی این علم عالم سوزمردم کش، بجزاندیشه عشق و وفا،معدوم هرفکری دراین دنیای پرافسانه می کردم. عجب صبری خدا دارد! چرامن جای اوباشم؟! همین بهترکه اودرجای خودبنشسته وتاب تماشای تمام زشتکاریهای این مخلوق رادارد! وگرنه من به جای اوبودم،یک نفس کی عادلانه سازشی باجاهل وفرزانه می کردم؟! عجب صبری خدا دارد! عجب صبری خدا دارد! معینی کرمانشاهی
سر خم باد سلامت كه به من راه نمود ســـــاقى باده به كف، جـان من آگاه نمود خــــادم درگه ميخـــــانه عشّاق شدم عـــاشق مست، مــــــرا خادم درگاه نمود ســـر و جانم به فداى صنم باده فروش كه به يك جرعه، مرا خسرو جمجاه نمود مـــاهِ رُخسار فروزندهات اى مايه عيش بــــــى نيازم به خــدا از خور و از ماه نمود برگ سبزى ز گلستان رُخت بخشودى فــارغم از همه فردوسى(1) گمراه، نمود با كـــه گويم غم آن عاشق دلباخته را كـــــه همـــه راز خود اندر شكم چاه نمود ديار دلدار كــــور كورانه به ميخانه مرو، اى هشيار خـــانه عشق بــــود، جــــــامه تزوير برآر عـاشقانند در آن خانه، همه بى سر و پا سروپـــــايى اگرت هست، در آن پانگذار تــــو كه دلبسته تسبيحى و وابسته دير ســـاغر بـــــــاده از آن ميكده، اميد مدار پاره كن سبحه و بشكن درِ اين دير خراب گر كه خــواهى شوى آگاه، ز سرّالاسرار گـــر ندارى سر عشاق و ندانى ره عشق سر خــود گير و ره عشق به رهوار سپار باز كن اين قفس و پاره كن اين دام از پاى پــــرزنان، پـــــردهدران رو به ديــــار دلدار مستى عشق در ميخـــــانه به روى همــــــــــــــه باز است هنوز سينــــــه سوخته در سوز و گـــداز است هنوز بى نيازى است در اين مستى و بيهوشى عشق درِ هستــــى زدن از روى نيــــــــاز است هنوز چـــــــاره از دورى دلبـــــــر نبـــــــود، لب بـــــربند كه غلام درِ او، بنـــــده نــــــــــواز است هنـــوز راز مــــــگشاى، مـــــــگر در بـــــــرِمست رُخ يار كه در اين مـــــــرحله، او محرم راز است هنوز دست بـــــــ-ردار ز ســـــــوداگرى و بــــوالهوسى دست عشــّاق سوى دوست دراز است هنوز نــــــرسد دست مــــــــن ســـــــوخته بردامن يار چه تـــوان كرد كه در عشوه و ناز است هنوز؟ اى نسيم سحـــــــرى، گـــــــــر سر كويش گذرى عطـــــر بـــــرگير كه او غاليه ساز است هنوز فصل طرب دست افشــــان به سر كـــوى نگار آمدهام پــــاىكـــــــوبان ز پـــى نغمه تار آمده ام حـــاصل عمــــر اگـــــــر نيْم نگاهى باشد بهـــــر آن نيم نگـــــــه، با دل زار آمده ام بـــــاده از دست لطيف تو در اين فصل بهار جــــان فزايد كه در اين فصل بهار آمده ام مطرب عشق كجا رفته، در اين فصل طرب كه به عشق و طربش باده گسار آمدهام در ميخـــــانه گشاييد كه از مسلخ عشق بــــــه هــــــواى رُخ آن لاله عذار آمدهام جـــــامه زهــــد دريــــدم، رهم از دام بلا بــــــاز رستم، ز پى ديـــــــدن يار آمدهام به تمـــــاشاى صفاى رخت، اى كعبه دل به صفــا پشت و سوى شهر نگار آمدهام نهانخانه اسرار بــــــــر در ميكــــــده از روى نيــــاز آمدهام پيش اصحاب طريقت، به نمـــاز آمدهام از نهــــــــــانخـــــانه اســــرار، ندارم خبرى به در پيــــــر مغـان صـــاحب راز آمدهام از ســـــر كـــــــــوى تو رانـدند مرا با خوارى با دلــــــى سوخته از باديــه باز آمدهام صوفى و خرقه خود، زاهد و سجّاده خويش من سوى دير مغان، نغمه نـواز آمدهام با دلــــى غمــــــزده از دير به مسجد رفتم به اميدى هِله با سوز و گـــداز آمده ام تا كنــــــــد پـــــــرتو رويت به دو عالم غوغا بــــر هــــر ذره، به صد راز و نياز آمدهام آيينه جان بــــــر در ميكــــــــــــده بگذشته ز جان، آمدهام پشت پايى زده بر هر دو جهان، آمدهام جــــــــان كه آيينه هستى است در اقليم وجود بـــر زده سنگ به آيينـــه جــان، آمدهام ســــــــرّهستى چو نشد حاصلم از ملك شهود در نهانخـــانه پى ســـرّ نهــــان، آمدهام جلــــــــــوه روى تو بى منّت كس مقصود است كـــاين همه راهْ كران تا به كران آمدهام دستگيـــــــــرى كنم اى خضر كه در اين ظلمات پــــى سرچشمــــه آب حَيــَوان آمدهام همّت اى دوست كه من، چشم ببستم ز جهان به ســــر كوى تو، چشمِ نگران آمدهام خوشدل از عاقبت كار شو، اى هندى، از آنك بر در پيــــر ره از بخت جـــــوان آمده ام چشم بيمار من به خال لبت اى دوست گرفتار شدم چشم بيمــــار تــــو را ديــدم و بيمار شدم فارغ از خود شدم و كوس اناالحق بزدم همچــــو منصــور خــــــريدار سرِ دار شدم غم دلدار فكنده است به جانم، شررى كـــه بـــه جــــان آمدم و شهره بازار شدم درِ ميخانه گشاييد به رويم، شب و روز كه من از مسجد و از مدرسه، بيزار شدم جــــامــه زهد و ريا كَندم و بر تن كردم خــــرقــــه پيــــر خـــراباتى و هشيار شدم واعـــظ شهــر كــه از پند خود آزارم داد از دم رنــــد مــــىآلــــوده مــــَددكار شدم بگـــذاريــــد كــــه از بتكــده يادى بكنم مـــن كـــه با دستِ بت ميكده، بيدار شدم آرزوها در دلـــــــم بــــــــود كه آدم شوم؛ امّا نشدم بــــىخبر از همه عالم شوم؛ امّا نشدم بـــــــر درِ پيــــــرِ خــــــرابــــات نهم روى نياز تا بــه اين طايفه محرم شوم؛ امّا نشدم هجرت از خويش كنم، خانه به محبوب دهم تا بـــه اسمـــــاء معلّم شوم؛ امّا نشدم از كف دوست بنوشم همه شب باده عشق رستــــه از كوثر و زمزم شوم؛ امّا نشدم فــــــــــارغ از خـويشتن و واله رخسار حبيب همچنــــان روح مجسم شوم؛ امّا نشدم سر و پا گوش شوم، پاى به سر هوش شوم كـــــز دَم گرم تو مُلهَم شوم؛ امّا نشدم از صفــــــا راه بيابــــــم به ســــــــوى دار فنا در وفــــا يــــــار مسلّم شوم؛ امّا نشدم خواستم بر كنم از كعبه دل، هر چه بت است تــــا بــــرِ دوست مكرّم شوم؛ امّا نشدم آرزوهــــا همـــــه در گور شد اى نفس خبيث در دلــــم بــــود كـه آدم شوم؛ امّا نشدم كعبه مقصود هـــر جا كه شدم، از تو ندايى نشنيدم جـــز از بت و بتخــــانه، اثـــر هيچ نديدم آفـــــاق پر از غلغله است از تو و هرگز بــــا گــــوش كر خود به صدايى نرسيدم دنيـــا همه درياى حيات و من مسكين يـك قطره از اين موج خروشان، نچشيدم رفتند حــــريفان به سوى كعبه مقصود بــا محملــــى از نور و به گردش نرسيدم اين خــــرقه پوسيده، رها كرده و رفتند مـــن شـاد به اين پوسته در خرقه خزيدم صاحبدل آشفته گذشت از پل و من باز دنبـــال خســــان پشت به پل كرده دويدم مرغان همه بشكسته قفس را و پريدند مــن در قفس افتــــاده، به خــود تار تنيدم يــا رب! شود آن روز كه در جمع حريفان بينم كـــه از اين لانــــه گنديــــــده پريدم؟ از امام خمینی
آنكه دل بگسلد از هر دو جهان، درويش است آنكـــــه بگــــذشت ز پيـــدا و نهان، درويش است خـــــــــرقه و خانقه از مذهب رندان دور است آنكــــه دورى كند از ايــــــن و از آن، درويش است نيست درويش كــــــــــــه دارد كُلــه درويشى آنكـــــه ناديـــده كلاه و سر و جـان، درويش است حلقــــــه ذكـــــــــر مياراى كــه ذاكر، يار است آنكــــــه ذاكـــــر بشناسد به عيان، درويش است هـــــر كه در جمع كسان دعوى درويشى كرد بـــــه حقيقت، نــــه كه با ورد زبان، درويش است صــــــوفىاى كو به هواى دل خود شد درويش بنـــده همت خويش است، چسان درويش است؟ قبله محراب خــــــــم ابـــروى كجت قبله محــراب من است تاب گيســوى تو خود، راز تب و تاب من است اهـــــــــــل دل را به نيايش، اگــر آدابى هست يـــاد ديــــــــدار رُخ و موى تو، آداب من است آنچـــــــــه ديدم ز حـــريفان همه هشيارى بود در صف مـىزده بيـدارى من، خواب من است در يَم علـــــــــــــم و عمل، مدعيان غوطه ورند مستــى و بيهشى مى زده گرداب من است هـــــر كسى از گنهش، پوزش و بخشش طلبد دوست در طــاعت من، غافر و توّاب من است حـــــــــــــــاش للّه كه جز اين ره، ره ديگر پويم عشق روى تــو سرشته بهگل و آب من است هر كسى از غم و شادى است نصيبي، او را مــــــايه عشرت من، جامِ مىِ ناب من است پرتو عشق عشق اگــــــر بال گشايد به جهان، حاكم اوست گـــــــر كند جلــوه در اين كوْن و مكان، حاكــم اوست روزى ار رُخ بنمــــــايد ز نهــــــــــــــانخانه خويش فــــــــــاش گــردد كـــه به پيدا و نهان، حاكــم اوست ذرّه اى نيست به عالم كه در آن عشقى نيست بــــــــــــــارك اللّه كه كران تا به كران، حاكــم اوست گــــــــــر عيـــان گــردد روزى، رخش از پرده غيب همـــــــــــه بيننــد كه در غيب و عيان، حاكم اوست تـــــا كه از جسم و روان بر تو حجاب است حجاب خــــــود نبينى بـــه همه جسم و روان، حاكم اوست مـــن چه گويم؟ كه جهان نيست بجز پرتو عشق ذوالجلالى است كـــــه بر دهر و زمان، حاكم اوست سبوى دوست عمرى گذشت و راه نبردم به كـوى دوست مجلس تمــــــــام گشت و نـــــديديــم روى دوست گــــلشن معطّــــــــر است سراپا ز بوى يار گشتيم هــــركجــــــــــــــا، نشنيديــم بــوى دوست هر جا كه مى روى، ز رخ يار، روشن است خفــــــــاش وار راه نبـــــــــــــرديـــم ســوى دوست ميخوارگـــــــــــانِ دلشده ساغـر گرفتـه اند ما را نَـــــــمــى نصيب نشـــــد از سبـــــوى دوست گوش مـــــــــــن و تــو، وصف رُخ يار نشنود ورنــــــــه جهــــــــان نـــــــدارد جــز گفتگوى دوست با عـــــــــاقلان بگو كه: رُخ يار ظاهر است كاوش بس است اين همــــه، در جستجوى دوست ســــــاقى ز دست يار به ما باده مى دهد بـــــــر گيـــــر مى، تـــــو نيز ز دستِ نكـــوى دوست سرّ جان با كه گويم راز دل را، كس مرا همراز نيست از چه جويــــم سِرّ جان را، دربه رويم باز نيست نـــاز كن تا مىتوانى، غمزه كن تا مىشود دردمنـــــــــدى را نديدم، عــاشق ايـن ناز نيست حلقـــــه صــــوفى و دير راهبم هرگز مجوى مــــــــــــرغ بــال و پر زده، با زاغ همپرواز نيست اهل دل، عـــــــاجز زگفتار است با اهل خرد بــــــىزبان بـا بىدلان هرگز سخن پرداز نيست سربده در راه جانان، جان به كف سرباز باش آنكـه سر در كــــــــوى دلبر نفكند، سرباز نيست عشق جانان ريشه دارد در دل، از روز اَلَست عشــــق را انجــــــام نبــود، چون ورا آغاز نيست اين پريشان حالــى از جام بلى نوشيده ام ايـــن بلــى تا وصل دلبر، بى بلا دمساز نيست مستى عاشق دل كـه آشفته روى تو نبـــــاشد، دل نيست آنكـــــــــه ديوانه خال تو نشد، عاقل نيست مستــــى عاشق دلباخته از باده تــــوست بجــز اين مستيم از عمر، دگر حاصل نيست عشق روى تــــــــو دريـــن باديه افكنــــد مرا چه تــوان كرد كه اين باديه را ساحل نيست بگــــــــــذر از خـــويش اگر عاشقِ دلباختهاى كه ميـــان تو و او، جز تو كسى حايل نيست رهرو عشقى اگر، خــرقـــه و سجــــــّاده فكن كه بجــز عشق، تو را رهرو اين منزل نيست اگر از اهل دلــــى صــــوفى و زاهـــــــد بگذار كه جـــز اين طايفه را راه درين محفل نيست برخَمِ طــــــــــــــــــرّه او چنگ زنـم، چنگ زنان كه جز اين حـــــــــاصل ديوانه لايعقل نيست دست مـــن گير و از اين خرقه سالوس، رهان كه در اين خــــرقه بجز جايگــه جاهل نيست علم و عــــــــــرفان به خــــــرابات ندارد راهى كه به منزلگـــــــــه عشّاق ره بــاطل نيست راه و رسم عشق آنكـــــــــه ســر در كوى او نگذاشته، آزاده نيست آنكـــــه جـــــــان نفكنـده در درگاه او، دلداده نيست نيستى را بــــــرگزين اى دوست، اندر راه عشق رنگ هستى هـــــــــر كه بر رُخ دارد، آدمزاده نيست راه و رسم عشق، بيرون از حساب ما و تو است آنكـه هشيار است و بيدار است، مست باده نيست ســــــــر نهــــادن بر در او پا به سر بنهادن است هـــر كـه خود را هست داند، پا به سر بنهاده نيست ســــالها بـــــــايــــد كـــه راه عشق را پيدا كنى ايـــــن ره رنـــــــدان ميخانه است، راه ساده نيست خــرقه درويش، همچون تاج شاهنشاهى است تـــــاجـــــــــدار و خرقه دار، از رنگ و بو افتاده نيست تــــا اسير رنگ و بويى، بــــــــــوى دلبر نشنوى هــــــــــــــر كه اين اغلال در جانش بود، آماده نيست قصه مستى آنكه دل خــــــــــواهد، درون كعبه و بتخانه نيست آنچـــــه جان جويد، به دست صـــوفى بيگانه نيست گفته هـــــاى فيلسوف و صوفى و درويش و شيخ در خـــــــور وصف جمــــــــــــــال دلبـــر فرزانه نيست بــــــــا كــــه گويم راز دل را، از كه جويم وصف يار هر چه گويند، از زبـــــــــــان عاشـــق و ديوانه نيست هــــــوشمنــــــــــدان را بگو، دفتر ببندند از سخن كانچه گويند، از زبــــــــــــــان بيهش و مستانه نيست ساغر از دست تو گر نوشم، بَرَم راهى به دوست بــــى نصيب آن كس، كه او را ره بر اين پيمانه نيست عـــــــــاشقــــــان دانند درد عاشق و سوز فراق آنكـــــــــه بر شمع جمالت سوخت، جز پروانه نيست حلقـــــه گيســـــو و نـــــــاز و عشوه و خال لبت غير مستـــــــــــان، كس نداند غير دام و دانه نيست قصــــــــــــــــه مستى و رمز بيخودى و بيهشى عاشقـــــــــــان دانند كاين اسطوره و افسانه نيست مىگُساران عاشقـــــــان روى او را خانــه و كاشانه نيست مرغ بال و پر شكسته، فكر باغ و لانه نيست گـــــر اسير روى اويى؛ نيست شو، پروانه شو پاىبنـــد ملك هستى، در خور پروانه نيست مىگســــاران را دل از عالم بريدن شيوه است آنكه رنـــــگ و بوى دارد، لايق ميخانه نيست راه علم و عقل با ديوانگـــــــى از هم جداست بسته اين دانــــهها و اين دامها ديوانه نيست مست شو، ديوانه شو، از خويشتن بيگانه شو آشنا با دوست، راهش غير اين بيگانه نيست خرقه تزوير مـــــــــــاييم و يكى خرقه تزوير و دگر هيچ در دام ريـــــــــــا، بسته به زنجير و دگر هيچ خودبينى و خودخواهى و خودكامگى نفس جان را چو روان كــــرده زمينگير و دگر هيچ در بـــــــــــــــارگه دوست، نبرديم و نديديم جــــــــز نامه سربسته به تقصير و دگر هيچ بگزيده خــــــرابات و گسسته ز همـــه خلق دل بستـــــــــه به پيشامد تقدير و دگر هيچ درويش كـــــه درويشصفت نيست، گشايد بر خلق خــــــــــــــدا ديده تحقير و دگر هيچ صـــــــــوفى كه صفاييش نباشد، ننهد سر جز بر در مــــــــردِ زر و شمشير و دگر هيچ عالِـــــــــــم كه به اخلاص نياراسته خود را علمش به حجــابى شده تفسير و دگر هيچ عــــــــارف كه ز عرفان كتبى چند فراخواند بستــــه است به الفاظ و تعابير و دگر هيچ امام خمینی
بیا ساقی آن آب آتش خیال درافکن بدان کهرباگون سفال گوارنده آبی کزین تیره خاک بدو شاید اندوه را شست پاک شبی روشن از روز و رخشندهتر مهی ز آفتابی درفشندهتر ز سرسبزی گنبد تابناک زمرد شده لوح طفلان خاک ستاره بران لوح زیبا ز سیم نوشته بسی حرف از امید و بیم دبیری که آن حرفها را شناخت درین غار بی غور منزل نساخت به شغل جهان رنج بردن چه سود که روزی به کوشش نشاید فزود جهان غم نیرزد به شادی گرای نه کز بهر غم کردهاند این سرای جهان از پی شادی و دلخوشیست نه از بهر بیداد و محنت کشیست در این جای سختی نگیریم سخت از این چاه بی بن برآریم رخت می شادی آور به شادی نهیم ز شادی نهاده به شادی دهیم چو دی رفت و فردا نیامد پدید به شادی یک امشب بباید برید چنان به که امشب تماشا کنیم چو فردا رسد کار فردا کنیم غم نامده خورد نتوان به زور به بزم اندرون رفت نتوان به گور مکن جز طرب در می اندیشهای پدید است بازار هر چه پیشهای چه باید به خود بر ستم داشتن همه ساله خود را به غم داشتن چه پیچیم در عالم پیچ پیچ که هیچست ازو سود و سرمایه هیچ گریزیم از این کوچگاه رحیل از آن پیش کافتیم درپای پیل خوریم آنچه از ما به گوری خورند بریم آنچه از ما به غارت برند اگر برد خواهی چنان مایه بر که بردند پیشینگان دگر اگر ترسی از رهزن و باج خواه که غارت کند آنچه بیند به راه به درویش ده آنچه داری نخست که بنگاه درویش را کس نجست نبینی که ده یک دهان خراج به دهلیز درویش دزدند باج چه زیرک شد آن مرد بنیاد سنج که ویرانه را ساخت باروی گنج چو تاریخ یکروزه دارد جهان چرا گنج صد ساله داری نهان بیا تا نشینیم و شادی کنیم شبی در جهان کیقبادی کنیم یک امشب ز دولت ستانیم داد زدی و ز فردا نیاریم یاد بترسیم از آنها کزو سود نیست کزین پیشه اندیشه خوشنود نیست بدانچ آدمی را بود دسترس بکوشیم تا خوش برآید نفس به چاره دل خویشتن خوش کنیم نه چندان که تن نعل آتش کنیم دمی را که سرمایه از زندگیست به تلخی سپردن نه فرخندگیست چنان بر زن این دم که دادش دهی که بادش دهی گر به بادش دهی فدا کن درم خوشدلی را بسیچ که ارزان بود دل خریدن به هیچ ز بهر درم تند و بدخو مباش تو باید که باشی درم گو مباش مشو در حساب جهان سخت گیر همه سختگیری بود سخت میر به آسان گذاری دمی می شمار که آسان زید مرد آسان گذار شبی فرخ و ساعتی ارجمند بود شادمانی درو دلپسند
شب سردی است و من افسرده راه دوری است و پایی خسته تیرگی هست و چراغی مرده می کنم تنها از جاده عبور دور ماندند ز من آدمها سایه ای از سر دیوار گذشت غمی افزود مرا بر غمها فکر تاریکی و این ویرانی بی خبر امد تا با دل من قصه ها ساز کند پنهانی نیست رنگی که بگوید با من اندکی صبر ، سحر نزدیک است هر دم این بانگ بر ارم از دل وای ، این شب چقدر تاریک است! خنده ای کو که به دل انگیزم؟ قطره ای کو که به دریا ریزم؟ صخره ای کو که بدان آویزم؟ مثل اینست که شب نمناک است دیگران را هم غم هست به دل غم من لیک ، غمی غمناک است واحه ای در لحظه به سراغ من اگر مي آييد پشت هيچستانم پشت هيچستان جايي است پشت هيچستان رگ هاي هوا پر ِ قاصدهايي است كه خبر مي آرند از گل وا شده دورترين بوته خاك روي شنها هم نقشهاي سم اسبان سواران ظريفي است كه صبح به سر تپه معراج شقايق رفتند پشت هيچستان چتر خواهش باز است تا نسيم عطشي در بن برگي بدَوَد زنگ باران به صدا مي آيد آدم اينجا تنهاست و در اين تنهايي سايه ناروني تا ابديت جاري است به سراغ من اگرمي آييد نرم و آهسته بياييد مبادا كه ترک بردارد چيني ِ نازک ِ تنهايي من نشانی خانه دوست كجاست ؟ در فلق بود كه پرسيد سوار آسمان مكثي كرد رهگذر شاخه نوري كه به لب داشت به تاريكي شن ها بخشيد و به انگشت نشان داد سپيداري و گفت نرسيده به درخت كوچه باغي است كه از خواب خدا سبزتر است و در آن عشق به اندازه ي پرهاي صداقت آبي است مي روي تا ته ِ آن كوچه كه از پشت ِ بلوغ سر به در مي آرد پس به سمت گل ِ تنهايي مي پيچي دو قدم مانده به گل پاي فواره ی جاويد ِ اساطير زمين مي ماني و تو را ترسي شفاف فرا مي گيرد در صميميت سيال فضا خش خشي مي شنوي كودكي مي بيني رفته از كاج بلندي بالا جوجه بردارد از لانه نور و از او مي پرسي خانه دوست كجاست؟ شب تنهایی خوب گوش كن دورترين مرغ جهان مي خواند شب سليس است و يكدست و باز شمعداني ها و صدا دار ترين شاخه فصل ماه را مي شنوند پلكان ِ جلو ساختمان در فانوس به دست و در اسراف نسيم گوش كن جاده صدا مي زند از دور قدمهاي تو را چشم تو زينت تاريكي نيست پلكها را بتكان كفش به پا كن و بيا و بيا تا جايي كه پر ماه به انگشت تو هشدار دهد و زمان روي كلوخي بنشيند با تو و مزامير شب اندام تو را مثل يك قطعه آواز به خود جذب كنند پارسايي است در آن جا كه تو را خواهد گفت بهترين چيز رسيدن به نگاهي است كه از حادثه عشق تر است سوره تماشا به تماشا سوگند و به آغاز كلام و به پرواز كبوتر از ذهن واوهاي در قفس است حرفهايم مثل يك تكه چمن روشن بود من به آنان گفتم آفتابي لب ِ درگاه شماست كه اگر در بگشاييد به رفتار شما مي تابد و به آنان گفتم سنگ آرايش كوهستان نيست همچناني كه فلز زيوري نيست به اندام كلنگ در كف دست زمين گوهر ناپيدايي است كه رسولان همه از تابش آن خيره شدند پي گوهر باشيد لحظه ها را به چراگاه رسالت ببَريد و من آنان را به صداي قدم پيك بشارت دادم و به نزديكي روز و به افزايش رنگ به طنين گل سرخ پشت پرچين سخن هاي درشت و به آنان گفتم هر كه در حافظه چوب ببنيد باغي صورتش در وزش بيشه شور ابدي خواهد ماند هر كه با مرغ هوا دوست شود خوابش آرامترين خواب جهان خواهد بود آنكه نور از سر انگشت زمان برچيند مي گشايد گره پنجره ها را با آه زير بيدي بوديم برگي از شاخه بالاي سرم چيدم گفتم چشم راباز كنيد آيتي بهتر از اين مي خواهيد ؟ مي شنيدم كه به هم مي گفتند سحر مي داند سحر سر هر كوه رسولي ديدند ابر انكار به دوش آوردند باد را نازل كرديم تا كلاه از سرشان بردارد خانه هاشان پُر ِ داوودي بود چشمشان را بستيم دستشان را نرسانديم به سرشاخه هوش جيبشان را پُر ِ عادت كرديم خوابشان را به صداي سفر آينه ها آشفتيم در گلستانه دشت هايي چه فراخ كوه هايي چه بلند در گلستانه چه بوي علفي مي آمد؟ من دراين آبادي پي ِ چيزي مي گشتم پي ِ خوابي شايد پي ِ نوري ، ريگي ، لبخندي پشت تبريزي ها غفلت پاكي بود كه صدايم مي زد پاي ني زاري ماندم باد مي آمد گوش دادم چه كسي با من حرف مي زد ؟ سوسماري لغزيد راه افتادم يونجه زاري سر راه بعد جاليز خيار ‚ بوته هاي گل رنگ و فراموشي خاك لب ِ آبي ِ گيوه ها را كندم و نشستم پاها در آب من چه سبزم امروز و چه اندازه تنم هوشيار است نكند اندوهي ، سر رسد از پس كوه چه كسي پشت درختان است ؟ هيچ مي چرد گاوي در كوه ظهر تابستان است سايه ها مي دانند كه چه تابستاني است سايه هايي بي لك گوشه اي روشن و پاك كودكان احساس! جاي بازي اينجاست زندگي خالي نيست مهرباني هست سيب هست ايمان هست آري تا شقايق هست زندگي بايد كرد در دل من چيزي است مثل يك بيشه نور مثل خواب دم صبح و چنان بي تابم كه دلم مي خواهد بدَوَم تا ته ِ دشت بروم تا سر ِ كوه دورها آوايي است كه مرا مي خواند پیغام ماهی ها رفته بودم سر حوض تا ببينم شايد عكس تنهايي خود را در آب آب درحوض نبود ماهيان مي گفتند هيچ تقصير درختان نيست ظهر دم كرده تابستان بود پسر روشن آب لب پاشويه نشست و عقاب خورشيد آمد او را به هوا برد كه برد به دَرَك راه نبرديم به اكسيون آب برق از پولك ما رفت كه رفت ولي آن نور درشت عكس آن ميخك قرمز در آب كه اگر باد مي آمد دل او پشت چين هاي تغافل مي زد چشم ما بود روزني بود به اقرار بهشت تو اگر در تپش باغ خدا را ديدي همت كن و بگو ماهي ها حوضشان بي آب است باد مي رفت به سر وقت چنار من به سر وقت خدا مي رفتم پرهای زمزمه مانده تا برف زمين آب شود مانده تا بسته شود اين همه نيلوفر وارونه چتر ناتمام است درخت زير برف است تمناي شناكردن كاغذ در باد و فروغ تر چشم حشرات و طلوع سر غوك از افق درك حيات مانده تا سيني ما پر شود از صحبت سنبوسه و عيد در هوايي كه نه افزايش يك ساقه طنيني دارد و نه آواز پري مي رسد از روزن منظومه برف تشنه زمزمه ام مانده تا مرغ سرچينه هذياني اسفند صدا بردارد پس چه بايد بكنم من كه در لخت ترين موسم بي چهچهه سال تشنه زمزمه ام ؟ بهتر آن است كه برخيزم رنگ را بردارم روي تنهايي خود نقشه مرغي بكشم به باغ همسفران صدا كن مرا صداي تو خوب است صداي تو سبزينه آن گياه عجيبي ست كه در انتهاي صميميت حزن مي رويد در ابعاد اين عصر خاموش من از طعم تصنيف در متن ادراك يك كوچه تنهاترم بيا تا برايت بگويم چه اندازه تنهايي من بزرگ است و تنهايي من شبيخون حجم تو را پيش بيني نمي كرد و خاصيت عشق اين است كسي نيست بيا زندگي را بدزديم آن وقت ميان دو ديدار قسمت كنيم بيا با هم از حالت سنگ چيزي بفهميم بيا زودتر چيزها را ببينيم ببين عقربك هاي فواره در صفحه ساعت حوض زمان را به گردي بدل مي كنند بيا آب شو مثل يك واوه در سطر خاموشي ام بيا ذوب كن در كف دست من جرم نوراني عشق را مرا گرم كن و يك بار هم در بيابان كاشان هوا ابر شد و باران تندي گرفت و سردم شد آن وقت در پشت يك سنگ اجاق شقايق مرا گرم كرد در اين كوچه هايي كه تاريك هستند من از حاصل ضرب ترديد و كبريت مي ترسم من از سطح سيماني قرن مي ترسم بيا تا نترسم من از شهرهايي كه خاك سياشان چراگاه جرثقيل است مرا باز كن مثل يك در به روي هبوط گلابي در اين عصر معراج پولاد مرا خواب كن زير يك شاخه دور از شب اصطكاك فلزات اگر كاشف معدن صبح آمد صدا كن مرا و من در طلوع گل ياسي از پشت انگشت هاي تو بيدار خواهم شد و آن وقت حكايت كن از بمب هايي كه من خواب بودم و افتاد حكايت كن از گونه هايي كه من خواب بودم و تر شد بگو چند مرغابي از روي دريا پريدند در آن گير و داري كه چرخ زره پوش از روي روياي كودك گذر داشت قناري نخ زرد آواز خود را به پاي چه احساس آسايشي بست بگو در بنادر چه اجناس معصومي از راه وارد شد چه علمي به موسيقي مثبت بوي باروت پي برد چه ادراكي از طعم مجهول نان در مذاق رسالت تراويد و آن وقت من مثل ايماني از تابش استوا گرم تو را در سر آغاز يك باغ خواهم نشانيد آب آب را گِل نكنيم در فرودست انگار كفتري مي خورد آب يا كه در بشه اي دور سيره اي پر مي شويد يا در آبادي كوزه اي پر مي گردد آب را گل نكنيم شايد اين آب روان مي رود پاي ِ سپيداري تا فرو شويَد اندوه دلي دست درويشي شايد نان خشكيده فرو برده در آب و زن زيبايي آمده لب رود آب را گل نكنيم روي زيبا دو برابر شده است چه گوارا اين آب چه زلال اين رود مردم بالا دست چه صفايي دارند چشمه هاشان جوشان گاوهاشان شيرافشان باد من نديدم دهشان بي گمان پاي چپرهاشان جا پاي خداست ماهتاب آنجا مي كند روشن پهناي كلام بي گمان در ده بالا دست چينه ها كوتاه است مردمش مي دانند كه شقايق چه گلي است بي گمان آنجا آبي آبي است غنچه اي مي شكفد اهل ده باخبرند چه دهي بايد باشد كوچه باغش پُر موسيقي باد مردمان سرود آب را مي فهمند گل نكردنش ما نيز آب را گل نكنيم
ملکا ذکر تو گویم که تو پاکی و خدایی نروم جز به همان ره که توام راهنمایی همه درگاه تو جویم، همه از فضل تو پویم همه توحید تو گویم که به توحید سزایی تو زن و جفت نداری، تو خور و خفت نداری احد بیزن و جفتی، ملک کامروایی ** نه نیازت به ولادت، نه به فرزندت حاجت تو جلیلالجبروتی، تو نصیرالامرایی ** تو حکیمی، تو عظیمی، تو کریمی، تو رحیمی تو نماینده فضلی، تو سزاوار ثنایی بری از رنج و گدازی، بری از درد و نیازی بری از بیم و امیدی، بری از چون و چرایی ** بری از خوردن و خفتن، بری از شرک و شبیهی بری از صورت و رنگی، بری از عیب و خطایی ** نتوان وصف تو گفتن که تو در فهم نگنجی نتوان شبه تو گفتن که تو در وهم نیایی نبد این خلق و تو بودی، نبود خلق و تو باشی نه بجنبی، نه بگردی، نه بکاهی، نه فزایی ** همه عزی و جلالی، همه علمی و یقینی همه نوری و سروری، همه جودی و جزایی ** همه غیبی تو بدانی، همه عیبی تو بپوشی همه بیشی تو بکاهی، همه کمی تو فزایی ** احد لیس کمثله، صمد لیس له ضد لمنالملک تو گویی که مر آن را تو سزایی ** لب و دندان سنایی همه توحید تو گوید مگر از آتش دوزخ بودش روی رهایی
تاکی به تمنای وصال تو یگانه اشکم شود از هر مژه چون سیل روانه خواهد به سر آید، شب هجران تو یانه؟ ای تیر غمت را دل عشاق نشانه جمعی به تو مشغول و تو غایب ز میانه رفتم به در صومعهٔ عابد و زاهد دیدم همه را پیش رخت راکع و ساجد در میکده رهبانم و در صومعه عابد گه معتکف دیرم و گه ساکن مسجد یعنی که تو را میطلبم خانه به خانه روزی که برفتند حریفان پی هر کار زاهد سوی مسجد شد و من جانب خمار من یار طلب کردم و او جلوهگه یار حاجی به ره کعبه و من طالب دیدار او خانه همی جوید و من صاحب خانه هر در که زنم صاحب آن خانه تویی تو هر جا که روم پرتو کاشانه تویی تو در میکده و دیر که جانانه تویی تو مقصود من از کعبه و بتخانه تویی تو مقصود تویی کعبه و بتخانه بهانه بلبل به چمن زان گل رخسار نشان دید پروانه در آتش شد و اسرار عیان دید عارف صفت روی تو در پیر و جوان دید یعنی همه جا عکس رخ یار توان دید دیوانه منم من که روم خانه به خانه عاقل به قوانین خرد راه تو پوید دیوانه برون از همه آیین تو جوید تا غنچهٔ بشکفتهٔ این باغ که بوید هر کس به زبانی صفت حمد تو گوید بلبل به غزلخوانی و قمری به ترانه بیچاره بهائی که دلش زار غم توست هر چند که عاصی است ز خیل خدم توست امید وی از عاطفت دم به دم توست تقصیر خیالی به امید کرم توست
بگذر ز علم رسمی، که تمام قیل و قال است من و درس عشق ای دل! که تمام وجد و حال است ز مراحم الهی، نتوان برید امید مشنو حدیث زاهد، که شنیدنش وبال است طمع وصال گفتی که به کیش ما حرام است تو بگو که خون عاشق، به کدام دین حلال است؟ به جواب دردمندان، بگشا لب ای شکرخا! به کرشمه کن حواله، که جواب صد سوال است غم هجر را بهائی، به تو ای بت ستمگر به زبان حال گوید که زبان قال لال است شیخ بهایی » دیوان اشعار » غزلیات عهد جوانی گذشت، در غم بود و نبود نوبت پیری رسید، صد غم دیگر فزود کارکنان سپهر، بر سر دعوی شدند آنچه بدادند دیر، باز گرفتند زود حاصل ما از جهان نیست بجز درد و غم هیچ ندانم چراست این همه رشک حسود نیست عجب گر شدیم شهره به زرق و ریا پردهٔ تزویر ما، سد سکندر نبود نام جنون را به خود داد بهائی قرار نیست بجز راه عشق، زیر سپهر کبود غزل شمارهٔ ۱۱ شیخ بهایی » دیوان اشعار » غزلیات نگشود مرا ز یاریت کار دست از دلم ای رفیق! بردار گرد رخ من، ز خاک آن کوست ناشسته مرا به خاک بسپار رندیست ره سلامت ای دل! من کردهام استخاره، صد بار سجادهٔ زهد من، که آمد خالی از عیب و عاری از عار پودش، همگی ز تار چنگ است تارش، همگی ز پود زنار خالی شده کوی دوست از دوست از بام و درش، چه پرسی اخبار؟ کز غیر صدا جواب ناید هرچند کنی سؤال تکرار گر میپرسی: کجاست دلدار؟ آید ز صدا: کجاست دلدار؟ از بهر فریب خلق، دامی است هان! تا نشوی بدان گرفتار افسوس که تقوی بهائی شد شهره به رندی آخر کار غزل شمارهٔ ۱۲ شیخ بهایی » دیوان اشعار » غزلیات آتش به جانم افکند، شوق لقای دلدار از دست رفت صبرم، ای ناقه! پای بردار ای ساربان، ! خدا را؛ پیوسته متصل ساز ایوار را به شبگیر، شبگیر را به ایوار در کیش عشقبازان، راحت روا نباشد ای دیده! اشک میریز، ای سینه! باش افگار هر سنگ و خار این راه، سنجاب دان و قاقم راه زیارت است این، نه راه گشت بازار با زائران محرم، شرط است آنکه باشد غسل زیارت ما، از اشک چشم خونبار ما عاشقان مستیم، سر را ز پا ندانیم این نکتهها بگیرید، بر مردمان هشیار در راه عشق اگر سر، بر جای پا نهادیم بر ما مگیر نکته، ما را ز دست مگذار در فال ما نیاید جز عاشقی و مستی در کار ما بهائی کرد استخاره صد بار غزل شمارهٔ ۲۵ شیخ بهایی » دیوان اشعار » غزلیات ساقیا! بده جامی، زان شراب روحانی تا دمی برآسایم زین حجاب جسمانی بهر امتحان ای دوست، گر طلب کنی جان را آنچنان برافشانم، کز طلب خجل مانی بیوفا نگار من، میکند به کار من خندههای زیر لب، عشوههای پنهانی دین و دل به یک دیدن، باختیم و خرسندیم در قمار عشق ای دل، کی بود پشیمانی؟ ما ز دوست غیر از دوست، مقصدی نمیخواهیم حور و جنت ای زاهد! بر تو باد ارزانی رسم و عادت رندیست، از رسوم بگذشتن آستین این ژنده، میکند گریبانی زاهدی به میخانه، سرخ روز میدیدم گفتمش: مبارک باد بر تو این مسلمانی زلف و کاکل او را چون به یاد میآرم مینهم پریشانی بر سر پریشانی خانهٔ دل ما را از کرم، عمارت کن! پیش از آنکه این خانه رو نهد به ویرانی ما سیه گلیمان را جز بلا نمیشاید بر دل بهائی نه هر بلا که بتوانی
نغمهٔ حسرت یاد ایامی که در گلشن فغانی داشتم در میان لاله و گل آشیانی داشتم گرد آن شمع طرب میسوختم پروانهوار پای آن سرو روان اشک روانی داشتم آتشم بر جان ولی از شکوه لب خاموش بود عشق را از اشک حسرت ترجمانی داشتم چون سرشک از شوق بودم خاکبوس درگهی چون غبار از شکر سر بر آستانی داشتم در خزان با سرو و نسرینم بهاری تازه بود در زمین با ماه و پروین آسمانی داشتم درد بیعشقی ز جانم برده طاقت ورنه من داشتم آرام تا آرام جانی داشتم بلبل طبعم رهی باشد ز تنهایی خموش نغمهها بودی مرا تا همزبانی داشتم رسوای دل همچو نی می نالم از سودای دل آتشی در سینه دارم جای دل من که با هر داغ پیدا ساختم سوختم از داغ نا پیدای دل همچو موجم یک نفس آرام نیست بسکه طوفان زا بود دریای دل دل اگر از من گریزد وای من غم اگر از دل گریزد وای دل ما ز رسوایی بلند آوازه ایم نامور شد هر که شد رسوای دل خانه مور است و منزلگاه بوم آسمان با همت والای دل گنج منعم خرمن سیم و زر است گنج عاشق گوهر یکتای دل در میان اشک نومیدی رهی خندم از امیدواریهای دل داغ تنهایی آن قدر با آتش دل ساختم تا سوختم بی تو ای آرام جان یا ساختم یا سوختم سردمهری بین که کس بر آتشم آبی نزد گرچه همچون برق از گرمی سراپا سوختم سوختم اما نه چون شمع طرب در بین جمع لاله ام کز داغ تنهایی به صحرا سوختم همچو آن شمعی که افروزند پیش آفتاب سوختم در پیش مه رویان و بیجا سوختم سوختم از آتش دل در میان موج اشک شوربختی بین که در آغوش دریا سوختم شمع و گل هم هر کدام از شعلهای در آتشند در میان پاکبازان من نه تنها سوختم جان پاک من رهی خورشید عالمتاب بود رفتم و از ماتم خود عالمی را سوختم ساغر هستی ساقیا در ساغر هستی شراب ناب نیست و آنچه در جام شفق بینی به جز خوناب نیست زندگی خوشتر بود در پردهٔ وهم و خیال صبح روشن را صفای سایه مهتاب نیست شب ز آه آتشین یک دم نیاسایم چو شمع در میان آتش سوزنده جای خواب نیست مردم چشمم فروماندهست در دریای اشک مور را پای رهایی از دل گرداب نیست خاطر دانا ز طوفان حوادث فارغ است کوه گردون سای را اندیشه از سیلاب نیست ما به آن گل از وفای خویشتن دل بسته ایم ورنه این صحرا تهی از لالهٔ سیراب نیست آنچه نایاب است در عالم وفا و مهر ماست ورنه در گلزار هستی سرو و گل نایاب نیست گر تو را با ما تعلق نیست ما را شوق هست ور تو را بی ما صبوری هست ما را تاب نیست گفتی اندر خواب بینی بعد از این روی مرا ماه من در چشم عاشق آب هست و خواب نیست جلوهٔ صبح و شکرخند گل و آوای چنگ دلگشا باشد ولی چون صحبت احباب نیست جای آسایش چه می جویی رهی در ملک عشق موج را آسودگی در بحر بی پایاب نیست سودازده آن که سودا زده چشم تو بوده است منم و آن که از هر مژه صد چشمه گشوده است منم آن ز ره مانده سرگشته که ناسازی بخت ره به سر منزل وصلش ننموده است منم آن که پیش لب شیرین تو ای چشمه نوش آفرین گفته و دشنام شنوده است منم آن که خواب خوشم از دیده ربوده است تویی و آن که یک بوسه از آن لب نربوده است منم ای که از چشم رهی پای کشیدی چون اشک آن که چون آه به دنبال تو بوده است منم مهتاب ما نقد عافیت به می ناب داده ایم خار و خس وجود به سیلاب داده ایم رخسار یار گونه آتش از آن گرفت کاین لاله را ز خون جگر آب داده ایم آن شعله ایم کز نفس گرم سینه سوز گرمی به آفتاب جهانتاب داده ایم در جستجوی اهل دلی عمر ما گذشت جان در هوای گوهر نایاب داده ایم کامی نبرده ایم از آن سیمتن رهی از دور بوسه بر رخ مهتاب داده ایم ناآشنا ما را دلی بود که ز دنیای دیگر است ماییم جای دیگر و او جای دیگر است چشم جهانیان به تماشای رنگ و بوست جز چشم دل که محو تماشای دیگر است این نه صدف ز گوهر آزادگی تهی است و آن گوهر یگانه بدریای دیگر است در ساغر طرب می اندیشه سوز نیست تسکین ما ز جرعه مینای دیگر است امروز میخوری غم فردا و همچنان فردا به خاطرت غم فردای دیگر است گر خلق را بود سر سودای مال و جاه آزاده مرد را سر و سودای دیگر است دیشب دلم به جلوه مستانه ای ربود امشب پی ربودن دلهای دیگر است غمخانه ایست وادی کون و مکان رهی آسودگی اگر طلبی جای دیگر است ماجرای نیمشب یافتم روشندلی از گریه های نیمشب خاطری چون صبح دارم از صفای نیمشب شاهد معنی که دل سر گشته از سودای اوست جلوه بر من کرد در خلوت سرای نیمشب در دل شب دامن دولت به دست آمد مرا گنج گوهر یافتم از گریه های نیمشب دیگرم الفت به خورشید جهان افروز نیست تا دل درد آشنا شد آشنای نیمشب نیمشب با شاهد گلبن درآمیزد نسیم بوی آغوش تو آید از هوای نیمشب نیست حالی در دل شاعر خیال انگیز تر از سکوت خلوت اندیشه زای نیمشب با امید وصل از درد جدایی باک نیست کاروان صبح آید از قفای نیمشب همچو گل امشب رهی از پای تا سر گوش باش تا سرایم قصه ای از ماجرای نیمشب بار گران زندگی بر دوش ما بار گرانی بیش نیست عمر جاویدان عذاب جاودانی بیش نیست لاله بزم آرای گلچین گشت و گل دمساز خار زین گلستان بهره بلبل فغانی بیش نیست می کند هر قطره اشکی ز داغی داستان گر چه شمعم شکوه دل را زبانی بیش نیست آنچنان دور از لبش بگداختم کز تاب درد چون نی اندام نحیفم استخوانی بیش نیست من اسیرم در کف مهر و وفای خویشتن ورنه او سنگین دل نامهربانی بیش نیست تکیه بر تاب و توان کم کن در این میدان عشق آن ز پا افتاده ای وین ناتوانی بیش نیست قوت بازو سلاح مرد باشد کآسمان آفت خلق است و در دستش کمانی بیش نیست هر خس و خاری درین صحرا بهاری داشت لیک سر به سر دوران عمر ما خزانی بیش نیست ای گل از خون رهی پروا چه داری؟ کان ضعیف پر شکسته طایر بی آشیانی بیش نیست آغوش صحرا عیبجو دلدادگان را سرزنش ها میکند وای اگر با او کند دل آنچه با ما میکند با غم جانسوز می سازد دل مسکین من مصلحت بین است و با دشمن مدارا می کند عکس او در اشک من نقشی خیال انگیز داشت ماه سیمین جلوه ها در موج دریا می کند از طربناکی به رقص آید سحرگه چون نسیم هر که چون گل خواب در اغوش صحرا میکند خاک پاک آن تهی دستم که چون ابر بهار بر سر عالم فشاند هر چه پیدا می کند دیده آزاد مردان سوی دنیای دل است سفله باشد آنکه روی دل به دنیا می کند عشق و مستی را از این عالم بدان عالم بریم در نماند هر که امشب فکر فردا می کند همچنان طفلی که در وحشت سرایی مانده است دل درون سینه ام بی طاقتی ها می کند هر که تاب منت گردون ندارد چون رهی دولت جاوید را از خود تمنا میکند سرا پا آتشم تا قیامت می دهد گرمی به دنیا آتشم آفتاب روشنم نسبت مکن با آتشم شعله خیزد از دل بحر خروشان جای موج گر بگیرد یک نفس در هفت دریا آتشم چیست عالم آتشی با آب و خاک آمیخته من نه از خاکم نه از آبم که تنها آتشم شمع لرزان وجودم را شبی آرام نیست روزها افسرده ام چون آب و شبها آتشم اشک جانسوزم اثر ها چون شرر باشد مرا قطره آبم به چشم خلق اما آتشم در رگ و در ریشه من این همهگرمی ز چیست؟ شور عشقم یا شراب کهنه ام یا آتشم؟ از حریم خواجه شیراز می آیم رهی پای تا سرمستی و شورم سراپا آتشم آشیانهٔ تهی همچو مجنون گفتگو با خویشتن باید مرا بی زبانم همزبانی همچو من باید مرا تا شوم روشنگر دلها به آه آتشین گرم خویی های شمع انجمن باید مرا رشک می آید مرا از جامه بر اندام تو با تو ای گل جای در یک پیرهن باید مرا آشیان بی طایر دستانسرا ویرانه به چند با دلمردگی ها پاس تن باید مرا؟ تا ز خاطر کوه محنت را براندازم رهی همت مردانه ای چون کوهکن باید مرا
