مطالبه نفقه

مطالبه نفقه
مقدمه
عقد ازدواج موجب ظهور آثار گوناگون اقتصادي ،حقوقي ، فردي و اجتماعي براي زن و شوهر مي شود و در اين وضعيت طرفين عقدصاحب حقوق و تكاليفي نسبت يه يكديگر مي شوند يعني هر كدام در مقابل برخورداري از حقوق اين قرار داد مكلف به انجام تكاليفي مي شوند در حقوق ايران و فقه اسلامي مرد مسئول پرداخت نفقه است.
معاني لغوي و اصطلاحي نفقه
فقه در لغت به معناي آنچه انفاق كنند و ياصرف خرج معيشت عيال و اولاد ، نماينده هزينه زندگي عيال و اولاد . به بيان ديگر رفع نيازهاي مالي زن و هزينه گذران زندگي خانواده(خرجي) را نفقه گويند[1].
در معنايي ديگر نفقه به معناي خرج هر روزه، خرج نمودن درهم و مانند آن[2].
معناي اصطلاحي نفقه عبارت است از چيزي که زن براي معيشت به آن نيازمند است، مانند طعام، لباس، مسکن و آنچه ميان مردم متعارف ميباشد.[3]
مواد قانوني (مهم) مرتبط با نفقه:
قانون مدني:
ماده 1106 -در عقد دائم نفقه زن به عهده شوهر است.
ماده1107 -نفقه عبارت است از همه نيازهاي متعارف و متناسب با وضعيت زن از قبيل مسكن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزينه هاي درماني و بهداشتي و خادم در صورت عادت يا احتياج به واسطه نقصان يا مرض.
ماده 1108-هرگاه زن بدون مانع مشروع از اداي وظايف زوجيت امتناع كند مستحق نفقه نخواهد بود.
ماده1109-نفقه مطلقه رجعيه در زمان عده بر عهده شوهر است مگر اينكه طلاق درحال نشوز واقع شده باشد، ليكن اگر عده از جهت فسخ نكاح يا طلاق بائن باشد زن حق نفقه ندارد مگر در صورت حمل از شوهر خود كه در اين صورت تا زمان وضع حمل حق نفقه خواهد داشت.
ماده 1110- در ايام عده وفات، مخارج زندگي زوجه عندالمطالبه از اموال اقاربي كه پرداخت نفقه به عهده آنان است (درصورت عدم پرداخت) تأمين ميگردد.
ماده1111- زن ميتواند در صورت استنكاف شوهر از دادن نفقه به محكمه رجوع كند در اين صورت محكمه ميزان نفقه را معين و شوهر را به دادن آن محكوم خواهد كرد.
ماده 1112 -اگر اجراي حكم مذكور در ماده قبل ممكن نباشد مطابق ماده (1129) رفتار خواهد شد.
ماده 1113 -در عقد انقطاع زن حق نفقه ندارد مگر اينكه شرط شده يا آنكه عقد مبني بر آن جاري شده باشد.
ماده 1114 -زن بايد در منزلي كه شوهر تعيين ميكند سكني نمايد مگر آنكه اختيار تعيين منزل به زن داده شده باشد.
ماده 1115 -اگر بودن زن با شوهر در يك منزل متضمن خوف ضرر بدني يا مالي يا شرافتي براي زن باشد زن ميتواند مسكن علي حده اختيار كند و در صورت ثبوت مظنه ضرر مزبور محكمه حكم بازگشت به منزل شوهر نخواهد داد و مادام كه زن در بازگشتن به منزل مزبور معذور است نفقه بر عهده شوهر خواهد بود.
ماده 1116 -در مورد ماده فوق مادام كه محاكمه بين زوجين خاتمه نيافته محل سكناي زن به تراضي طرفين معين ميشود و در صورت عدم تراضي محكمه با جلب نظر اقرباي نزديك طرفين منزل زن را معين خواهد نمود و در صورتي كه اقربايي نباشد خود محكمه محل مورد اطميناني را معين خواهد كرد .
ماده 1127 -هرگاه شوهر بعد از عقد مبتلا به يكي از امراض مقاربتي گردد زن حق خواهد داشت كه از نزديكي با او امتناع نمايد و امتناع به علت مزبور مانع حق نفقه نخواهد بود.
ماده 1129 -در صورت استنكاف شوهر از دادن نفقه و عدم امكان اجراي حكم محكمه و الزام او به دادن نفقه زن ميتواند براي طلاق به حاكم رجوع كند و حاكم شوهر را اجبار به طلاق مينمايد. همچنين است در صورت عجز شوهر از دادن نفقه.
ماده 642 قانون مجازات اسلامي: هر کس با داشتن استطاعت مالي، نفقه زن خود را در صورت تمکين ندهد يا از تأديه نفقه ساير اشخاص واجبالنفقه امتناع نمايد، دادگاه او را از سه ماه و يک روز تا پنج ماه حبس محکوم مينمايد.
ضمانت اجراي کيفري:
به موجب قانون هر کس با داشتن توانايي مالي، نفقه زن خود را در صورت تمکين پرداخت نکند، دادگاه او را به مجازات حبس محکوم خواهد کرد. توجه به اين امر ضروري است که زن ميتواند هم الزام به پرداخت نفقه را با طرح دعواي حقوقي بخواهد و هم با طرح شکايت کيفري، مجازات شوهرش را به اتهام ترک انفاق طلب کند. اثر شکايت کيفري فوري بودن رسيدگي و امکان جلب و بازداشت شوهر در صورت مهيا بودن شرايط قانوني است.[4]
شرايط پرداخت نفقه:
1) عقد دائم: نفقه براي عقد ازدواج دائم مي‌باشد و در عقد موقت زن مستحق نفقه نمي باشد.
2) عدم نشوز زن: همين كه زن حاضر به ايفاي وظايف زناشويي باشد، مستحق نفقه خواهد بود و در صورت امتناع از وظائفي که قانوناً بر عهده اوست، مستحق نفقه نخواهد بود.
ويژگيهاي نفقه زن (در مقايسه با نفقه اقارب يا خويشاوندان نسبي مثل برادر و...):
- نفقه ي زن مقدم بر نفقه ي اقارب است. بدين معني که اگر کسي توانايي مالي نداشته باشد که هم به زن و هم به خويشاوندان نسبي خود نفقه دهد نفقه زن بر نفقه ديگران مقدم ميباشد.
- نفقه ي زن مشروط به فقر و يا تمکن مرد نيست، بدين معني که زن اگر چه ثروتمندباشد ميتواند از شوهر مطالبه نفقه نمايد. ولي در نفقهي اقارب تمکن يک طرف و عدم تمکنطرف ديگر شرط است.
- زن ميتواند نفقه ي زمان گذشته خود را مطالبه کند و براي وصول آن در دادگاه اقامه دعوي نمايد، در حالي که اقارب فقط نسبت به آينده ميتوانند مطالبه نفقه نمايند.
- نفقه زوجه يک تکليف است و در حقوق ايران زن هيچگاه مکلف به دادن نفقه به شوهر خود نيست، در حالي که نفقه اقارب يک تکليف متقابل است.
- طلب زن بابت نفقه يک طلب امتياز است و در صورت ورشکستگي يا فوت شوهر و عدم کفايت اموال او براي پرداخت ديون، به ساير بدهيها مقدم خواهد شد.ليکن براي اقارب چنين نيست مگر براي نفقه اولاد.[5]
آن چيزي که نفقه را ساقط مي کند:
- فقير بودن خود شخص منفق.
- نشوز زوجه.
- عقد موقت.
- اگر زن مرتد بشود.
- اگر مرد زن را لعان کند و فرزند خود را نفي کند.
- زن حامله در طلاق بائن[6].
محل مراجعه جهت طرح دعوي:
دادگاههاي خانواده شهرستان و بخشها
چگونگي طرح دعوي:
دعواي مطالبه نفقه، دعواي مالي است. در اين دعوا ميتوان صدور قرار تأمين خواسته را جهت توقيف اموال زوج درخواست کرد تا در فاصلهي تقديم دادخواست و صدور رأي شوهر مبادرت به فروش اموال خود نکند.
و به موجب مادهي 642 قانون مجازات اسلامي ترک انفاق داراي جنبهي کيفري است و زن ميتواند در دادسرا عليه شوهر شکايت کرده و تعقيب کيفري او را درخواست نمايد. اما دعواي کيفري تنها براي مجازات شوهر ثمربخش است و براي خواهان پولي به همراه نخواهد داشت. طرح دعوي کيفري مانع از طرح دعواي حقوقي نخواهد شد و بالعکس.
براي اثبات عدم پرداخت نفقه ميتوان به شهادت شهود و انجام تحقيقات محلي استناد نمود. در دادخواست ميتوان محکوميت زوج به پرداخت هزينه ي دادرسي را مطالبه نمود.
مستند به مادهي 20 قانون حمايت خانواده ميتوان ضمن درخواست نفقه، صدور دستور موقت مبني بر پرداخت مبلغي به عنوان نفقه بهطور عليالحساب را از دادگاه درخواست کرد تا در مدت دادرسي تا قطعي شدن رأي دادگاه زن بدون هزينه زندگي نماند.[7]

سئوالات متداول در خواسته نفقه
سئوال:
معيار تعيين نفقه چه ميباشد آيا ميزان مشخصي جهت دادن نفقه براي زن وجود دارد؟[8]
جواب:
معيار تعيين ميزان نفقه، وضعيت اجتماعي زن است نه توانمندي مالي شوهر. لذا اگر زن از خانوادهاي برخوردار از تمکن مالي باشد و شوهر داراي توانايي اقتصادي معمولي، شوهر بايد هزينه هاي زندگي زن را مطابق با وضعيت خانواده ي زن، تأمين و پرداخت نمايد.
سئوال:
آيا زن بلافاصله بعد از جاري شدن خطبه عقد مستحق گرفتن نفقه ميگردد؟[9]
جواب:
بله، اما زن در صورتي مستحقق دريافت نفقه خواهد بود که نسبت به شوهرش تمکين کند. لذا اگر زن تمکين نداشته باشد، مرد تعهدي به پرداخت نفقه نخواهد داشت.
سئوال:
هرگاه شوهري، نفقه زن مستحق خود را ندهد آيا زن ميتواند از مالي از شوهر که در دسترس است برداشت نمايد؟[10]
جواب:
بله، زن ميتواند از دادگاه درخواست کند که مابه ازاي نفقه، مال مذکور را در اختيار زن يا هر شخص ديگري قرار دهد تا از محل آن مال، نفقه را استحصال و پرداخت نمايند.
سئوال:
زن حامله اي که طلاق گرفته، اعم از طلاق رجعي و يا بائن، آيا مستحقق دريافت نفقه ميباشد؟[11]
جواب:
بله، تا زمان وضع حمل، زن مستحق دريافت نفقه خواهد بود.
سئوال:
در مدت عقد و قبل از ازدواج پرداخت نفقه چگونه ميباشد؟[12]
جواب:
درزمان ميان عقد و انجام ازدواج، نفقه‌اي به زن تعلق نمي‌گيرد، مگر اينكه زن براي شروع به زندگي اعلام آمادگي كرده باشد ولي مرد از بردن همسرش خودداري كند كه در اين صورت زن مستحق دريافت نفقه است. در اين صورت زوجهبايد بتواند ادعاي خود را ثابت كند يعني يا بايد به نزديك‌ترين مجتمعقضايي محل سكونت خود مراجعه، اظهارنامه دريافت و آمادگي خود را اعلام كند يا اين كه چند نفر را به شهادت بگيرد و استشهاديه‌اي تنظيم كند. همچنين به زني كه بعد از عقد، شروع به زندگي زناشويي و رفتن به خانه شوهر را منوط به پرداخت مهريه كند، نفقه تعلق مي‌گيرد و مرد مكلف است نفقه وي را بپردازد.
سئوال:
آيا زن در ايام عده استحقاق دريافت نفقه را دارد؟[13]
جواب:
بله، در اين مدت زن بايد به مثابه زمان زوجيت از ناحيه مرد تأمين شود، ليکن اگر طلاق در حال عدم تمکين زن باشد، زن در اين مدت (عده) حق دريافت نفقه را نخواهد داشت.



نمونه تقاضاي درخواستهاي مربوط به نفقه
درخواست مطالبه نفقه ايام گذشته و صدور دستور موقت
مشخصات طرفين
نام
نام خانوادگي
شغل
آدرس
خواهان
زوجه

خوانده
زوج

وکيل يا نماينده قانوني

تعيين خواسته و بهاي آن
تعيين و الزام به پرداخت نفقه ايام گذشته از تاريخ... تا زمان صدور اجراي حکم عليالحساب مقوم به مبلغ ...ريال+ خسارات دادرسي+صدور دستور موقت
دلايل و منضمات دادخواست
1- عقد نامهي شمارهي ...2- شهادت آقايان... 3- تحقيق محلي
شرح دادخواست
باسمه تعالي
رياست محترم دادگاههاي عمومي ....
با سلام
احتراماً به استحضار ميرسانم، اينجانب به موجب عقدنامهي شمارهي ... در تاريخ...به عقد دائم خوانده در آمدم.
عليرغم اينکه اينجانب به ايشان تمکين داشته و دارم از تاريخ... تاکنون عليرغم استطاعت مالي از پرداخت هزينه زندگي من استنکاف ورزيده است.
بدواً مستند به مادهي 229 قانون دادرسي مدني، صدور قرار استماع گواهي گواهان تعرفه شده جهت احراز استطاعت خوانده و عدم پرداخت نفقه، سپس مستند به ماده 257 قانون استنادي صدور قرار ارجاع امر به کارشناسي جهت تعيين ميزان نفقه متعلقه به اينجانب، آنگاه مستند به مواد 1106، 1111، 1205 و 1206 قانون مدني صدور حکم بر محکوميت خوانده به پرداخت نفقه ايام مذکور مورد استدعا است.
مستند به مادهي 20 قانون حمايت خانواده و ماده 325 قانون آئين دادرسي مدني صدور دستور موقت مبني بر پرداخت مبلغي به عنوان عليالحساب نفقه جهت گذراندن امور زندگي تا صدور و اجراي رأي قطعي مورد تمنا است.
امضاء
شماره و تاريخ ثبت دادخواست
شماره
تاريخ
شعبه دادگاه عمومي رسيدگي فرماييد.
نام و نام خانوادگي مقام ارجاعکننده
تاريخ امضاء





دادخواست تعيين مسکن و پرداخت نفقه
مشخصات طرفين
نام
نام خانوادگي
شغل
آدرس:
خواهان
زوجه

خوانده
زوج

وکيل يا نماينده قانوني

تعيين خواسته و بهاي آن
دادخواست تعيين مسکن مستقل و پرداخت نفقه
دلايل و منضمات دادخواست
1-فتوکپي مصدق عقدنامه 2- فتوکپي مصدف شناسنامههاي طرفين
شرح دادخواست
باسمه تعالي
رياست محترم دادگاههاي عمومي...
با سلام
احتراماً به استحضار ميرسانم، با توجه به عقدنامه شماره ....به تاريخ.... اينجانبه به عقد دائم آقاي.... (خوانده) درآمدهام ولي به علت عدم تأمين جاني و بدخلقي و کتککاري نامبرده و عدم امکان تهيه مسکن جداگانه توسط شخص اينجانبه و عدم توان مالي و همچنين به استناد گواهي پزشکي قانوني مبني بر آثار ضرب و شتم خوانده، در آوارگي به سر ميبرم و نميتوانم به منزل پدر، مادر، خواهر و برادرم بروم، لذا تقاضا دارم تا خوانده را ملزم به تهيه مسکن جداگانه همراه با پرداخت نفقه و مخارج زندگي اينجانبه محکوم فرمائيد.
امضاء
شماره و تاريخ ثبت دادخواست
شماره
تاريخ
شعبه دادگاه عمومي رسيدگي فرماييد.
نام و نام خانوادگي مقام ارجاعکننده
تاريخ امضاء





دادخواست تقاضاي صدور حکم طلاق بخاطر استنکاف زوج از پرداخت نفقه
مشخصات طرفين
نام
نام خانوادگي
شغل
آدرس:
خواهان
زوجه

خوانده
زوج

وکيل يا نماينده قانوني

تعيين خواسته و بهاي آن
صدور حکم طلاق بخاطر استنکاف شوهر از پرداخت نفقه
دلايل و منضمات دادخواست
1-فتوکپي مصدق عقدنامه 2- فتوکپي دادنامه مورخه...شعبه ....دادگاه عمومي شهرستان....
شرح دادخواست
باسمه تعالي
رياست محترم دادگاههاي عمومي...
با سلام
احتراماً به استحضار ميرسانم، اينجانبه طي عقدنامه شماره....با زوج با مشخصات فوق مبادرت به عقد ازدواج دائم نمودهام. با توجه به اينکه نامبرده مدتي است که از پرداخت نفقه به اينجانب خودداري نموده که ناچار به دادگاه شکايت و طي دادنامه شماره ....مورخه....از شعبه.... دادگاه عمومي شهرستان.....خوانده ملزم به پرداخت نفقه قانوني اينجانب گرديده است، معهذا باز هم خوانده از اجراء حکم دادگاه و پرداخت نفقه به اينجانب استنکاف مينمايد، لذا وفق ماده 1129 قانون مدني بدينوسيله تقاضاي صدور حکم طلاق از دادگاه محترم را دارم.
امضاء
شماره و تاريخ ثبت دادخواست
شماره
تاريخ
شعبه دادگاه عمومي رسيدگي فرماييد.
نام و نام خانوادگي مقام ارجاعکننده
تاريخ امضاء





دادخواست مطالبه نفقه آينده
مشخصات طرفين
نام
نام خانوادگي
شغل
آدرس:
خواهان
زوجه

خوانده
زوج

وکيل يا نماينده قانوني

تعيين خواسته و بهاي آن
تعيين نفقه و الزام خوانده به پرداخت نفقه آينده
دلايل و منضمات دادخواست
1- عقدنامهي شمارهي...2- شهادت آقايان...3- تحقيق محلي
شرح دادخواست
باسمه تعالي
رياست محترم دادگاههاي عمومي...
با سلام
احتراماً به استحضار عالي ميرسانم، اينجانبه به موجب سند ازدواج شمارهي ... از تاريخ.... همسر دائمي خوانده هستم و همواره نسبت به ايشان تمکين داشته و دارم.
خوانده عليرغم داشتن استطاعت از پرداخت هزينه متعارف زندگيام، استنکاف ميورزد. مستند به مادهي 1206، 1106، 1107 و 1111 قانون مدني، تعيين نفقه و الزام خوانده به پرداخت نفقه آينده را خواستارم.
امضاء
شماره و تاريخ ثبت دادخواست
شماره
تاريخ
شعبه دادگاه عمومي رسيدگي فرماييد.
نام و نام خانوادگي مقام ارجاعکننده
تاريخ امضاء





دادخواست مطالبه نفقه آينده فرزندان
مشخصات طرفين
نام
نام خانوادگي
شغل
آدرس:
خواهان
زوجه

خوانده
زوج

وکيل يا نماينده قانوني

تعيين خواسته و بهاي آن
تعيين نفقه آينده فرزندان و الزام خوانده به پرداخت آن
دلايل و منضمات دادخواست
1- عقدنامه2- طلاقنامه 3- شناسنامه 4- گواهي گواهان
شرح دادخواست
باسمه تعالي
رياست محترم دادگاه...
با سلام
احتراماً اينجانب همسر دائمي خوانده بودم که به موجب سند طلاق شمارهي... مورخ...از خوانده طلاق گرفتم.
ثمرهي....سال زندگي مشترک، فرزند....سالهاي به نام ...است که تحت حضانت اينجانب قرار داشته و با من زندگي ميکند.
عليرغم اينکه خوانده به عنوان ولي قهري فرزندم موظف به پرداخت نفقه وي ميباشد تاکنون از پرداخت نفقه وي خودداري ورزيده است. بر اين اساس مستند به ماده 1199 قانون مدني تعيين مقدار نفقه فرزندم و الزام خوانده به پرداخت آن مورد استدعا است.
امضاء
شماره و تاريخ ثبت دادخواست
شماره
تاريخ
شعبه دادگاه عمومي رسيدگي فرماييد.
نام و نام خانوادگي مقام ارجاعکننده
تاريخ امضاء





منبع:ایسنا