برنامه عملیاتی کاهش و کنترل سرب در محیط کار

برنامه عملیاتی کاهش و کنترل سرب در محیط کار
مرکز سلامت محیط و کار ۱۳۹۳



سرب عنصری سنگین، سمّی و چکش‌خوار و به رنگ خاکستری است که به علْت خواص آن کاربردهای زیادی یافته است. این فلز در حالت عنصری پس از آهن، آلومینیوم، مس و روی بیشترین کاربرد را دارد، سرب به دو صورت آلی و غیر آلی وجود دارد که هر دو نوع آن سمّی می باشند. میزان استفاده از سرب معدنی یا غیر آلی به مراتب بیشتر می باشد.

این ماده جزء ۱۰ ماده شیمیایی اول سازمان جهانی بهداشت است که باعث نگرانی عمده برای سلامت عموم می شود. در کشور ما کارگران زیادی در محیط کارشان با این ماده مواجهه دارند و این عامل می تواند باعث مشکلات زیست محیطی زیادی شود. مضافا اینکه متاسفانه اثرات سرب تنها شامل تاثیرات بر سلامت نمی شود و تاثیرات اجتماعی، اقتصادی نامناسبی نیز از خود بر جای می گذارد. از جمله تاثیرات نامناسب آن بر اقتصاد کاهش بهره وری نیروی انسانی است که ناشی از کاهش حافظه و دیگر اثرات منفی سرب میباشد که بر سلامت روان دارد.

براساس آخرین آمار جمع آوری شده از ۲۴ دانشگاه علوم پزشکی کشور به ترتیب تعداد ۹۱۰ کارگاه و ۵۲۷۰ شاغل در معرض سرب هستند. از کل شاغلین در مواجهه با سرب حدود ۱۸۳۴ نفر از آنها در محیطهای کاری حضور دارند که سرب در آنها بیشتر از حد مجاز می باشد. از این تعداد سرب در ۱۲۴ کارگاه به عنوان ماده اولیه و اصلی کاربرد دارد که در مجموع ۳۲۵۹ نفر از کارگران را شامل می گردد.

لذا با توجه به اثرات زیان آور متعدد و گسترده سلامتی و بهداشتی سرب، کاهش و کنترل این ماده به حد مجاز مواجهه شغلی در کارگاهها و کارخانجات مشمول امری ضروری و غیرقابل اجتناب می باشد. ضمن آنکه یکی از اهداف در نظر گرفته شده حذف کامل سرب از کارگاهها و کارخانجات تولید کننده رنگ می باشد.





هدف کلی:

• کنترل مواجهه با سرب در محیط های کار به منظور حفظ و ارتقاء سلامت کارگران

اهداف اختصاصی:

• ارتقاء سطح آگاهی ۸۰ درصد از کارفرمایان دارای سرب تا پایان سال ۱۳۹۳
• ارتقاء سطح آگاهی ۸۰ درصد از شاغلین دارای سرب تا پایان سال ۱۳۹۳
• ارتقاء سطح آگاهی ۹۰ درصد از بازرسان بهداشت حرفه ای در دانشگاهها تا پایان سال ۱۳۹۳
• ارتقاء سطح آگاهی ۸۰ درصد کارشناسان بهداشت حرفه ای شاغل در تشکیلات کارگاهی تا پایان سال ۱۳۹۳
• ارتقاء سیستم نظارتی بازرسان بهداشت حرفه ای جهت نظارت بر عملکرد شرکتهای خصوصی ارائه دهنده خدمات بهداشت حرفه ای در حوزه های تابعه تا پایان سال ۱۳۹۳
• انجام اقدامات بازرسی و پیگیریهای لازم در ۹۵ درصد از کارگاهها و کارخانجات دارای پتانسیل مواجهه با سرب تا پایان سال ۱۳۹۳
• انجام اقدامات بازرسی و پیگیریهای لازم جهت کاهش مواجهه شغلی با سرب به میزان حدود مجاز و حذف تدریجی آن (تا ۱۴۰۰) از ۱۰۰ درصد کارگاههای تولید کننده رنگ
• کاهش تعداد کارگاههای دارای سرب بیش از حد مجاز به میزان ۵ درصد تا پایان سال ۱۳۹۳

گروه های هدف:

• کلیه کارگرانی که در محیط کارشان در معرض مواجهه با سرب قرار دارند.
• کلیه کارفرمایانی که در فرایند تولیدشان از سرب استفاده می کنند.
• کلیه کارشناسان بهداشت حرفه ای شاغل در سیستم بهداشتی که کار بازرسی از کارگاهها و کارخانجات را انجام می دهند.
• کلیه کارشناسان بهداشت حرفه ای شاغل در کارگاهها و کارخانجاتی که در فرایند تولید از سرب استفاده می کنند.
• کلیه کارشناسان بهداشت حرفه ای شاغل در شرکتهای خصوصی ارائه دهنده خدمات بهداشت حرفه ای

روشهای دسترسی به گروههای هدف:

• بازرسی و پیگیریهای لازم از فرایندها و محیطهای کار دارای سرب
• بازرسی و پیگیریهای لازم از کارگاهها و کارخانجات تولید کننده رنگ دارای سرب
• برگزاری جلسات آموزشی با کارفرمایان کارگاهها و کارخانجات مشمول
• برگزاری جلسات آموزشی با کارشناسان بهداشت حرفه ای شاغل در بخش دولتی و خصوصی مشمول برنامه

استراتژی:

• آموزش کلیه کارشناسان بهداشت حرفه ای مرتبط با عامل زیان آور سرب
• آموزش کارفرمایان کارگاههای دارای عامل زیان آور سرب
• آموزش کارگران کارگاههای دارای عامل زیان آور سرب
• نظارت بر کار کارشناسان آزمایشگاه و شرکتهای خصوصی ارائه دهنده خدمات مهندسی بهداشت حرفه ای در رابطه با نمونه برداری، آنالیز، کاهش و کنترل سرب
• جلب و تقویت مشارکت سازمان های درون بخشی و برون بخشی در خصوص کاهش و کنترل سرب و خصوصاً جهت حذف تدریجی سرب از رنگها
• بکارگیری سیاستهای تشویقی جهت کارفرمایانی که اقدام به حذف و جایگزینی سرب نموده اند.
• اطلاع رسانی و فرهنگ سازی در مورد جایگزینی سرب با مواد بی خطر یا با خطر کمتر
• ارائه روش های مهندسی کاهش و کنترل مواجهه با سرب
• توسعه مقررات مرتبط با کنترل و حذف سرب از کارگاهها و کارخانجات کشور
• تقویت کمی و کیفی بازرسی های کارشناسان بهداشت حرفه ای از کارگاهها و کارخانجاتی که در فرایند آنها از سرب استفاده می گردد.

فعالیت ها:

• تعیین اولویت های برنامه
• برگزاری کارگاههای آموزشی در سطح معاونت برای سطوح تابعه جهت آموزش کارشناسان مسئول و کارشناسان شاغل در سیستم بهداشتی و صنایع مرتبط با سرب
• تهیّه و تدوین مجموعه های آموزشی در مورد تکنیک های کاهش و کنترل سرب و ارائه جایگزینهای کم خطرتر
• مشارکت و عضویت در کمیسیون تخصصی ایمنی شیمیایی در خصوص برنامه های بین المللی مرتبط با مدیریت جامع مواد شیمیایی
• طراحی لیست گزارش گیری سرب روی سایت پورتال مرکز سلامت محیط و کار
• تکمیل فرم گزارشات سرب در سایت پورتال مرکز سلامت محیط و کار
• ارائه آموزش های لازم به کارفرمایان صنایع مرتبط با سرب
• انجام اقدامات لازم جهت همکاری سازمان های ذینفع جهت جلب حمایت های آنان
• نظارت مستمر مرکز سلامت محیط و کار و معاونتهای بهداشتی بر سطوح تابعه جهت اطمینان از اجرای اثربخش برنامه
• انجام مکاتبات و پیگیری های لازم جهت اطمینان از اجرای برنامه های کنترل سرب در کارگاههای مورد نظر

گام‌های برنامه (فازبندی به همراه دستاوردها و خروجی‌های پروژه (می‌تواند در قالب فازها تقسیم شود))

ردیف برنامه برآمد فصل یک برآمد فصل دو برآمد فصل سه برآمد فصل چهار

کاهش و کنترل سرب در محیط کار اطلاعات جمع آوری شده کارگاههای مرتبط با سرب در سال ۹۲
برنامه عملیاتی تدوین شده برای سال ۹۳

طراحی فرم های گزارش گیری ۹۳ در سایت پورتال



فرم های گزارشات تکمیل شده در سایت پورتال
تعداد گزارش دریافت شده در خصوص برگزاری کارگاههای آموزشی



دادن بازخوردهای لازم به معاونتهای بهداشتی پس از بررسی فرمهای تکمیل شده پورتال
شاخصهای تدوین شده اجرای برنامه در ۶ ماهه اول ۹۳

دادن بازخوردهای لازم به معاونتهای بهداشتی پس از بررسی فرمهای تکمیل شده پورتال
تعداد گزارش دریافت شده در خصوص برگزاری کارگاههای آموزشی

شاخصهای تدوین شده یکساله اجرای برنامه






روش اجرا (توضیح در مورد روش‌های اجرای گام/ فازها، مانند تحقیق‌های میدانی، استفاده از معیارهای معتبر(Benchmark) و شاخص‌سازی، بررسی الگوهای موفق و …)

جهت رسیدن به شاخصهای پیش بینی شده در راستای اجرای برنامه کاهش و کنترل سرب در محیط کار، روش اجرای برنامه در معاونتهای بهداشتی دانشگاههای علوم پزشکی و مرکز سلامت محیط و کار به شرح زیر می باشد:

• تدوین برنامه عملیاتی استانی
• شناسایی کارگاههای دارای سرب و الزام کارفرمایان کارگاههای مشمول برنامه به اعلام و آغاز اجرای برنامه در طول سال
• برنامه ریزی جهت بازدید از کارگاههای شناسایی شده و الزام کارفرمایان کارگاههای مشمول برنامه به انجام اقدامات کنترل مهندسی جهت کاهش و کنترل سرب به حد مجاز مواجهه شغلی در طول سال
• بررسی فرایند اجرای روش کنترلی در بازدیدهای پیگیری و صدور اخطاریه در صورت عدم توجه به انجام اقدامات کنترلی در طول سال
• معرفی کارفرمایان متخلف به مراجع قضایی در صورت عدم رفع موارد نواقص بهداشتی کار مندرج در اخطاریه در طول سال
• تکمیل فرمهای گزارش گیری برنامه در سایت پورتال مرکز سلامت محیط و کار در پایان ۶ ماهه اول و ۶ ماهه دوم سال ۹۳
• برگزاری جلسات و کارگاههای آموزشی برای کارفرمایان، شاغلین و کارشناسان بهداشت حرفه ای کارگاهها و کارخانجات مشمول و کارشناسان بهداشت حرفه ای شاغل در سیستم بهداشتی
• پیگیریهای لازم جهت تکمیل فرمهای گزارش گیری شش ماهه اول و دوم در سایت پورتال مرکز
• جمع آوری و بررسی گزارشات دریافت شده از معاونتهای بهداشتی و دادن بازخوردهای لازم جهت رفع اشتباهات و اشکالات در مرکز سلامت محیط و کار
• نظارت بر کارگاههای آموزشی و فعالیتهای انجام شده در راستای اجرای برنامه
• تدوین شاخص های یکساله پیش بینی شده در راستای اجرای برنامه
• تهیه گزارش پیشرفت اجرای برنامه در پایان سال

زمانبندی



ردیف شرح فعالیت زمان اجرا (ماه)
۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲
۱ تدوین برنامه عملیاتی سال ۹۳ (مرکز سلامت محیط و کار)
Ö








۲ جمع آوری اطلاعات ۶ ماهه اول و دوم ۹۲ مرتبط با کارگاههای دارای سرب (مرکز سلامت محیط و کار)
Ö Ö







۳ ارایه فرم گزارش گیری ۶ ماهه اول و دوم ۹۳ در سایت پورتال (مرکز سلامت محیط و کار)

Ö







۴ بازدید از کارگاه و الزام کارفرمایان کارگاههای مشمول برنامه به اعلام و آغاز اجرای برنامه کنترلی (معاونت های بهداشتی)
Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö
۵ برگزاری کارگاههای آموزشی برای کارشناسان بهداشت حرفه ای شاغل در تشکیلات کارگاهی (معاونت های بهداشتی)


Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö
۶ برگزاری کارگاههای آموزشی برای کارفرمایان کارگاههای مشمول برنامه (معاونت های بهداشتی)


Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö
۷ برگزاری کارگاههای آموزشی برای شاغلین کارگاههای مشمول برنامه (معاونت های بهداشتی)


Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö
۸ برگزاری کارگاههای آموزشی برای بازرسان بهداشت حرفه ای معاونتهای بهداشتی (معاونت های بهداشتی)


Ö Ö





۹ جمع آوری گزارشات نظارتی از کارگاههای مشمول برنامه در ششماهه اول ۹۳ و تکمیل نمودن فرم گزارش گیری سرب در پرتال (معاونت های بهداشتی)




Ö




۱۰ تهیه گزارش ۶ ماهه اول از روند اجرای برنامه مطابق با فرمهای مربوطه در سایت پورتال (مرکز سلامت محیط و کار)





Ö
۱۱ بازدید مجدد از کارگاههای مشمول و پیگیری اجرای برنامه کنترلی (معاونت های بهداشتی)





Ö Ö Ö Ö Ö Ö
۱۲ نظارت بر اجرای روشهای کنترلی (معاونت های بهداشتی و مرکز سلامت محیط و کار)
Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö
۱۳ نظارت بر اجرای برنامه های آموزشی اجرا شده در کارگاههای مشمول برنامه (معاونت های بهداشتی و مرکز سلامت محیط و کار)
Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö
۱۴ جمع آوری گزارشات نظارتی از کارگاههای مشمول برنامه در ششماهه دوم ۹۳ و تکمیل نمودن فرم گزارش گیری سرب در پرتال (معاونت های بهداشتی)
Ö Ö
۱۵ تهیه گزارش ۶ ماهه دوم از روند اجرای برنامه مطابق با فرمهای مربوطه در سایت پورتال (مرکز سلامت محیط و کار)





Ö



۱۶ جمع آوری اطلاعات و استخراج شاخصهای سالانه اجرای برنامه (مرکز سلامت محیط و کار)










Ö


شاخص های برنامه:

• درصد کارگاههایی که عامل زیان آور سرب در آن حذف شده است.
• درصد کارگاههایی که عامل زیان آور سرب در آنها کنترل شده است.
• درصد کارگاههایی که پیگیریهای لازم توسط بازرسان بهداشت کار در مورد آنها انجام شده است.
• درصد کارفرمایان متخلفی که به مراجع ذیصلاح معرفی شده اند.
• درصد کارفرمایان صنایع دارای سرب که در خصوص سرب آموزش دیده اند.
• درصد کارگران در معرض سرب که آموزش های لازم در خصوص سرب را دیده اند.
• درصد کارشناسان بهداشت حرفه ای آموزش دیده در خصوص سرب

منابع مورد استفاده:

• مرکز سلامت محیط و کار، اداره کنترل شغلی موثر بر سلامت. گزارش سرب در ایران. ۱۳۹۲٫
• مرکز سلامت محیط و کار، پژوهشکده محیط زیست. راهنمای کنترل سرب در محیط کار. کد الزامات: ۱-۰۹۰۲-۲۰۵۰۲۰۲٫
• معاونت بهداشت، مرکز سلامت محیط و کار. حدود مجاز مواجهه شغلی، ویرایش سوم. ۱۳۹۱٫

منبع:انجمن مهندسی شیمی