بخش تجهیزات پزشکی بیمارستان فوق تخصصی سیصد تخت خوابی آتیه واقع در شهرک قدس، در طبقه ی ۲- ، هم اکنون با مدیریت مهندس الهه اصفهانی اداره می شود. وی مهندسی جوان است که در بخش اداری این واحد با مهربانی و رفتاری صمیمانه با گزارشگر ماهنامه گفتگو می کند. خانم مهندس، خود کارشناس رشته ی مهندسی پزشکی بیوالکتریک است. نکته ی جالب این که سابقه ی کاری اش برمی گردد به همان دوران تحصیل در دانشگاه که با وجود دانشجو بودن، مدت ۴ سال کارآموز بخش تجهیزات پزشکی بیمارستان ها بود. این کار تماما برای کسب تجربه و آشنایی با تجهیزات پزشکی یک امر ضروری بوده که متاسفانه یاد گرفتن آن ها در دانشگاه امکان پذیر نیست. وی همچنین از ۲ سال کار در بیمارستان زنان و زایمان صارم و ۱ سال کار در بخش اتاق عمل بیمارستان به خوبی یاد می کند. خانم مهندس اصفهانی در پاسخ به کلیات سوالاتمان ابتدا از تجهیزات پزشکی به عنوان یک جزء لاینفک و جدایی ناپذیر بیمارستان ها و مراکز درمانی در تمام زمینه های پیشگیری و تشخیص و درمان صحبت می کند و می گوید اهمیت به کار بردن این تجهیزات چنین است که حاذق ترین پزشکان جهان نیز بدون به بهره گیری از تجهیزات قادر به تشخیص بسیاری از بیماری ها نیستند و بسیاری از درمان ها نیز بدون استفاده از تجهیزات پزشکی امکان پذیر نیست. از طرف دیگر کارکرد درست و استاندارد وکیفیت مناسب این تجهیزات با جان بسیاری از انسان ها همچون کاربران این دستگاه ها و بیماران نسبت مستقیم دارد. صحبت ما با مدیر تجهیزات پزشکی بیمارستان، بیشتر رنگ و بوی علمی گرفت. مدیریت نگهداشت تجهیزات پزشکی از نظر مهندس اصفهانی شامل ۱۲ بخش اصلی است. وی به تفکیک، تمامی بخش ها را در گفتگوی خود توضیح کامل داد که شنیدن این مطالب علمی آمیخته با تجربه خالی از لطف نیست. نیروی فنی وی در باره تعداد پرسنل بیمارستان گفت: تعداد نیروی انسانی شاغل در واحد مهندسی پزشکی بیمارستان ۸ نفر است که شامل ۲ نفر پرسنل اداری، ۱ نفرکارشناس مهندسی پزشکی به عنوان مسئول تجهیزات، ۱ نفر کارشناس مهندسی پزشکی به عنوان کارشناس pm و آموزش و ۴ نفر تکنسین است. در الزامات نیز یاد آوری شده است که بیمارستان ها می بایست به ازای هر ۱۰۰ تخت موجود در بیمارستان نسبت به جذب حداقل یک نفر مهندس پزشکی یا مهندس برق (ترجیحا گرایش الکترونیک) و یک نفر تکنسین فنی در رشته تجهیزات پزشکی یا برق اقدام کنند. وی یکی از سیاست های بیمارستان آتیه را این می داند که جذب نیروی انسانی متخصص و گذراندن دوره های تخصصی برای آشنایی با نکات ایمنی و عملکردی از اساسی ترین اقدامات در اجرای موثر برنامه نگهداشت محسوب می شود. جذب نیروی تحصیل کرده وعلاقه مند و آموزش دیده که در رابطه با عملکرد ها و ایمنی دستگاه ها تجربه ی کافی دارند از سیاست های اصلی بیمارستان است. تکنسین های بیمارستان آتیه هم اکنون با بیش از ۱۰ سال سابقه یکی از موفق ترین پرسنل بیمارستان هستند. واحد تجهیزات پزشکی اختصاص واحد مجزا در بیمارستان می بایست فضا و امکانات لازم برای اجرای برنامه نگهداشت متناسب با حجم کار و تعداد پرسنل جذب شده فراهم باشد. این واحد می بایست دسترسی مناسب به تمامی بخش ها دارا باشد (جهت حمل و نقل ایمن و آسان تجهیزات به واحد مهندسی پزشکی و بالعکس). وجود تجهیزات و ابزارهای مورد نیاز تجهیزاتی نظیر اسیلوسکوپ و منبع تغذیه و هویه و مولتی متر و… از جمله حداقل ابزارهایی است که وجود آن در واحد مهندسی پزشکی به منظور عیب یابی اولیه و تعمیرات جزیی ضرورت دارد . تعمیرات روال تعمیرات در بیمارستان روالی مشخص شده است. در ابتدا بخش درخواست خود را در قالب فرم طراحی شده درنرم افزار به واحد مندسی پزشکی ارجاع می دهد. تکنسین تجهیزات در محل دستگاه حاضر می شود، مشکل دستگاه بررسی شده و عیب یابی اولیه صورت می گیرد. اگر امکان حل مشکل در مرکز باشد که توسط پرسنل برطرف می شود. در غیر این صورت با شرکت نمایندگی هماهنگ می شود تا در صورت امکان در بیمارستان و تحت نظارت پرسنل تجهیزات پزشکی بیمارستان نسبت به حل مشکل اقدام کنند. در صورتی که امکان حل مشکل در محل بیمارستان توسط شرکت نمایندگی وجود نداشته باشد دستگاه برای تعمیرات به محل شرکت نمایندگی ارسال می شود. شناسنامه تجهیزات پزشکی به منظور مدیریت صحیح بر تجهیزات پزشکی لازم است فهرست تجهیزات پزشکی بیمارستان مطابق نمونه فرم شناسنامه موجود در ضوابط مدیریت نگهداشت، تهیه و به صورت نرم افزاری به روز گردد. لازمه استمرار برنامه نگهداشت، مستند سازی فعالیت های آن از قبیل به روز رسانی شناسنامه تجهیزات، ثبت خدمات پس از فروش و گزارش سرویس تجهیزات، ثبت هزینه های مربوط به تعمیرات، ثبت فعالیت های نصب و راه اندازی و آموزش، ثبت فعالیت های کنترل کیفی و کالیبراسیون و بازدیدهای دوره ای و… است. به صورتی که مواردی از قبیل موارد زیر به راحتی از مستندات فوق الذکر قابل استخراج باشد: آمار تجهیزات پزشکی: شامل تعداد دستگاه های فعال و از کار افتاده آمار هزینه های انجام شده برای هر دستگاه زمان خواب و زمان برپایی هر دستگاه آمار و گزارش های مربوط به آزمون های کنترل کیفی و بازدیدهای دوره ای انجام شده برای هر دستگاه و…. در بیمارستان آتیه حدود ۶۰۰۰ دستگاه پزشکی در نرم افزار pmq3 ثبت شده است که طی برنامه ای به صورت هر ساله این شناسنامه ها به روز رسانی و تصحیح می شود. کنترل کیفی و کالیبراسیون هدف از کالیبراسیون که همانا کنترل و تصحیح خطاست صورت گیرد. کنترل کیفی باعث می شود که دستگاه برای کاربر، بیمار و پرسنل قابل اطمینان باشد. کالیبراسیون عبارت است از اندازه گیری خروجی های دستگاه تحت آزمایش توسط دستگاه آزمونگر با صحت و دقت معلوم و قابل ردیابی در شرایط معین و در محدوده مشخص شده و مقایسه با مرجع استاندارد. به منظور اجرای برنامه کنترل کیفی (کالیبراسیون) در ابتدا باید تجهیزات پزشکی از نظر اولویت نیاز به کنترل کیفی و میزان سطح خطر آنها طبقه بندی شوند. به طور کلی تجهیزاتی که مقادیر عددی در ورودی یا خروجی آنها نمایش داده شده ویا قابل انتخاب در مقدار مشخصی باشند و عدم تنظیم آنها تأثیر مستقیمی بر تشخیص یا درمان بیماری ها دارند، بایستی به طور ادواری تست های کنترل کیفی در خصوص آنها صورت پذیرد و در صورت لزوم تنظیم شوند (مانند دستگاه های الکتروشوک، الکتروکوتر، سیستم های تصویربرداری و…). برای اجرای کنترل کیفی، وجود تجهیزات آزمونگر، کالیبراتور و یا سیمولاتور دارای تاییدیه معتبر کالیبراسیون با قابلیت ردیابی ضروری است و انجام تست های کالیبراسیون بایستی توسط مراکز یا شرکت های ذیصلاح مطابق با ضوابط کنترل کیفی تجهیزات پزشکی مصوب کمیته تجهیزات پزشکی موضوع ماده ۷ آیین نامه تجهیزات پزشکی صورت پذیرد. PM (نگهداری پیشگیرانه) نگهداری پشگیرانه (preventive maintenance) در واقع یک روال دائمی است که برای به حداقل رساندن ریسک از کار افتادن تجهیزات و اطمینان از کارکرد صحیح و پیوسته آنها و نیز افزایش عمر مفید دستگاه ها کاهش زمان خواب و کاهش هزینه ی راه اندازی انجام می شود. نگهداری پیشگیرانه را می توان براساس برنامه زمانی منظم (مثلا سالانه)، ساعات کارکرد دستگاه و یا بر اساس نیاز با توجه به مشاهدات و اندازه گیری های انجام شده در طول بازرسی دستگاه انجام داد. جهت تهیه چک لیست های PM هر دستگاه هم می توان هم از اطلاعات شرکت سازنده و نیز از تجربیات پرسنلی که سالیان متوالی از دستگاه استفاده کرده اند استفاده کرد. آموزش آموزش برای شناساندن قابلیت های دستگاه های تازه خریداری شده با مدل جدید و یا عیب یابی ها و تعمیرات جزئی دستگاه ها است. آموزش کاربران در خصوص نحوه صحیح کاربری و نگهداشت تجهیزات با توجه به تغییر پیوسته کاربران دستگاه، بیمارستان بایستی نسبت به اجرای آموزش های دوره ای در خصوص چگونگی استفاده صحیح و استفاده از تمامی قابلیت ها و امکانات تجهیزات به کاربران اقدام کنند. آموزش کارشناسان تجهیزات پزشکی جهت نگهداشت صحیح و عیب یابی اولیه با توجه به تنوع در تعداد و مدل و نوع تجهیزات در مراکز درمانی بیمارستان باید در خصوص آموزش های مورد نیاز کارشناسان واحد تجهیزات پزشکی به منظور نگهداشت صحیح و عیب یابی اولیه دستگاه ها اقدام کنند. انبارش تجهیزات پزشکی از آنجا که نحوه انبارش قطعات یدکی به لحاظ شرایط نگهداری (تهویه، رطوبت، دما، تاریخ انقضا، چیدمان و … بسیار مهم اند لذا وجود انباری مجزا با شرایط یاد شده در بیمارستان جهت انبارش قطعات یدکی و مصرفی لازم و ضروری است. از طرفی پرسنل تجهیزات پزشکی طی تجربه کاری و سیاست بیمارستان لیستی از قطعات یدکی و موارد مصرفی ضروری نظیرکابل ECG و مانیتورینگ، پروب Spo2، قلم و پلیت کوتر و … مورد نیاز سالیانه خود را پیش بینی کرده و در انبار تجهیزات موجود دارند تا درصورت خرابی این قطعات در کم ترین زمان ممکن جایگزین شود. قرارداد سرویس عقد قرارداد سرویس و نگهداری الزامی نیست، ولی جهت افزایش زمان برپایی دستگاه ها و کاهش زمان خواب آن توصیه می شود. در خصوص تجهیزات پزشکی به خصوص دستگاه های سرمایه ای تصویربرداری و دستگاه های حیاتی نظیر ماشین همودیالیز، ونتیلاتور و ماشین بیهوشی قرارداد سرویس و نگهداری سالانه منعقد می شود. با توجه به تنوع دستگاه ها، پیچیدگی فرآیند سرویس و نگهداری و همچنین نحوه تامین قطعات هر دستگاه، ارائه یک قرارداد ثابت و بدون تغییر امکان پذیر نیست. با وجود این بیمارستان می تواند جهت عقد قرارداد سرویس و نگهداری از چارچوب کلی قرارداد سرویس و نگهداری پیشنهادی موجود در ضوابط مدیریت نگهداشت استفاده کند. خرید تجهیزات پزشکی یکی دیگر از فعالیت های واحد مهندسی پزشکی بیمارستان ها خرید است. دغدغه به روز بودن تجهیزات و ایجاد بخش های جدید در مراکز درمانی که تماما در جهت رفاه حال بیماران و افزایش خدمت رسانی بیمارستان است باعث می شود کمیته ای تحت عنوان کمیته خرید در بیمارستان ها با حضور افرادی اعم از مدیریت و ریاست بیمارستان، مترون، مسئول تجهیزات پزشکی، مسئول مالی بیمارستان و …. برگزار شود. در این جلسه موارد خرید تجهیزات پزشکی مطرح شده و مسئول تجهیزات با توجه به دانش و شناخت و علمی که به تجهیزات دارد از یک سو و آشنایی که با نیاز بیمارستان و موارد و امکانات مورد نیازی که از لحاظ پزشکان دستگاه باید داشته باشد بهترین انتخاب را ارائه می دهد. به روز رسانی و اسقاط سازی تجهیزات پزشکی در فرآیند اسقاط سازی لازم است گزارش هزینه های انجام شده برای دستگاه، هزینه های لازم آتی، مقرون به صرفه بودن تعمیرات، اطمینان از ایمنی و عملکرد لازم دستگاه حین استفاده، بودجه لازم جهت جایگزینی، اهمیت دستگاه و بررسی زمان خواب دستگاه و اختلال ایجاد شده بر عملکرد مرکز درمانی و میزان نارضایتی بیماران، به جهت تصمیم گیری در تامین جایگزین و اخذ اعتبارات لازم لحاظ شود. فلوچارت مراحل کاری جهت اسقاط، تدوین شده و مستندات و صورتجلسه های مربوطه در واحد تجهیزات پزشکی نگهداری شود. فراخوان و گزارش حوادث ناگوار دراین خصوص اگر مواردی رخ داده، بایستی فرم های مطابق با فرمت اداره کل تجهیزات پزشکی تکمیل شده و موجود باشد. ************* بعد از این گفتگو به بخش تعمیرات آن در طبقه ی اول رفتیم. مهندسان پزشکی و تکنسین ها مشغول کار بودند. بعد از مدتی کارشناس تجهیزات پزشکی بخش اتاق عمل هم به جمع اضافه شد. گفتگو با خانم مهندس اصفهانی در رابطه با تفاوت های درسی و شغلی رشته مهندسی پزشکی و جزئیات مربوط به آن نیز شکل گرفت که برای من فوق العاده مثمر ثمر بود. با تشکر و سپاس از مهندس الهه اصفهانی و به امید موفقیت روزافزون برای وی و همکارانش و همچنین سپاس از دوست خوبم مهندس منیژه فرشباف که زمینه ی آشنایی مرا با خانم مهندس اصفهانی و گزارش از بخش تجهیزات پزشکی بیمارستان آتیه فراهم کرد. نویسنده: نیلوفر حسن کارشناس مهندسی پزشکی Hassan.niloufar.bme@gmail.com
