با سلام و درود انسان دیندار به دنبال این است که حب و بغض الهی (آن چه که خدا دوست دارد و یا ندارد) را بشناسد تا از این طریق بهتر بتواند به زندگی خود رنگ و بوی خدایی ببخشد. در همین زمینه در این تاپیک می خواهم برخی از آداب قرآنی در موضوعات مختلفی مانند خوردن و آشامیدن، احسان، ازدواج، معاشرت، گفتگو و ... را بیان کنم. البته اگر دوستان هم مطلبی در این خصوص دارند، باعث خرسندی است که این تاپیک را همراهی کنند.
پاسخ : آداب قرآنی [h=2]آداب قرآنی (1)[/h] آداب خوردن و آشامیدن دوری از اسراف «كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا»؛ (از نعمتهاى الهى) بخوريد و بياشاميد، ولى اسراف نكنيد. (اعراف، 31) انجام شکر الهی «كُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناكُمْ وَ اشْكُرُوا لِلَّه»؛ اى كسانى كه ايمان آورده ايد! از نعمتهاى پاكيزه اى كه به شما روزى داده ايم، بخوريد و شكر خدا را بجا آوريد. (بقره، 172) «لَوْ نَشاءُ جَعَلْناهُ أُجاجاً فَلَوْ لا تَشْكُرُونَ»؛ هر گاه بخواهيم، اين آب گوارا را تلخ و شور قرار مى دهيم پس چرا شكر نمى كنيد؟! (واقعه، 70) تفکر و اندیشیدن «فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ إِلى طَعامِهِ»؛ انسان بايد به غذاى خويش (و آفرينش آن) بنگرد! (عبس، 24) «أَ فَرَأَيْتُمُ الْماءَ الَّذي تَشْرَبُونَ»؛ آيا به آبى كه مى نوشيد انديشيده ايد؟! (واقعه، 68)
پاسخ : آداب قرآنی [h=2]حدیث[/h] [FONT=&]عطر [/FONT] متن حديث قالَ (عليه السلام): لا تَتْرُكُوا الطّيبَ فى كُلِّ يَوْم، فَإنْ لَمْ تَقْدِرُوا فَيَوْمٌ وَ يَوْمٌ، فَإنْ لَمْ تَقْدِرُوا فَفى كُلِّ جُمْعَة * * * [FONT=&]فرمود: سعى نمائيد هر روز، از عطر استفاده نمائيد و اگر نتوانستيد يك روز در ميان، و اگر نتوانستيد پس هر جمعه خود را معطّر و خوشبو گردانيد (با رعايت شرائط زمان و مكان).[/FONT]
پاسخ : آداب قرآنی [h=2]آداب قرآنی (2)[/h] آداب احسان رعایت اولویت در نیکی به والدین، خویشاوندان، ... «وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ بِذِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكينِ وَ الْجارِ ذِي الْقُرْبى وَ الْجارِ الْجُنُبِ وَ الصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَ ابْنِ السَّبيلِ وَ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُم» و به پدر و مادر، نيكى كنيد همچنين به خويشاوندان و يتيمان و مسكينان، و همسايه نزديك، و همسايه دور، و دوست و همنشين، و واماندگان در سفر، و بردگانى كه مالك آنها هستيد. (نساء، 36) پاسخ محبت «وَ إِذا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها» هر گاه به شما تحيّت گويند، پاسخ آن را بهتر از آن بدهيد يا (لا اقل) به همان گونه پاسخ گوييد.(نساء، 86)
پاسخ : آداب قرآنی [h=2]آداب قرآنی (3)[/h] آداب ازدواج آسان گیری «وَ ما أُريدُ أَنْ أَشُقَّ عَلَيْك» [حضرت شعیب به حضرت موسی:] من نمى خواهم كار سنگينى بر دوش تو بگذارم. (قصص، 27) توکل و امید به فضل الهی «إِنْ يَكُونُوا فُقَراءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِه» اگر فقير و تنگدست باشند، خداوند از فضل خود آنان را بى نياز مى سازد. (نور، 32) همسران شایسته «عَسى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبْدِلَهُ أَزْواجاً خَيْراً مِنْكُنَّ مُسْلِماتٍ مُؤْمِناتٍ قانِتاتٍ تائِباتٍ عابِداتٍ سائِحاتٍ ثَيِّباتٍ وَ أَبْكاراً» اميد است اگر او شما را طلاق دهد پروردگارش بجاى شما همسرانى بهتر براى او قرار دهد، همسرانى مسلمان، مؤمن، متواضع، توبه كار، عابد، هجرت كننده زنانى ثيبه و باكره. (تحریم، 5) پیشنهاد ازدواج از طرف فامیل دختر اشکال ندارد «قالَ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُنْكِحَكَ إِحْدَى ابْنَتَيَّ هاتَيْن» (شعيب) گفت: من مى خواهم يكى از اين دو دخترم را به همسرى تو در آورم. (قصص، 27) ازدواج بدون مهریه، باطل است «وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَها لِلنَّبِيِّ إِنْ أَرادَ النَّبِيُّ أَنْ يَسْتَنْكِحَها خالِصَةً لَكَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِين» هر گاه زن با ايمانى خود را به پيامبر ببخشد (و مهرى براى خود قائل نشود) چنانچه پيامبر بخواهد مى تواند با او ازدواج كند، اما چنين ازدواجى تنها براى تو مجاز است نه ساير مؤمنان. (احزاب، 50
پاسخ : آداب قرآنی [h=2]آداب قرآنی (4)[/h] آداب معاشرت تواضع «وَ اقْصِدْ في مَشْيِك»؛ در راهرفتن، اعتدال را رعايت كن. (لقمان، 19) خوش اخلاقی «فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُم»؛ به (بركت) رحمت الهى، در برابر آنان [مردم] نرم (و مهربان) شدى. (آل عمران، 159) دفع بدی به خوبی «ادْفَعْ بِالَّتي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَة»؛بدى را به بهترين راه و روش دفع كن (و پاسخ بدى را به نيكى ده). (مؤمنون، 96) عفو و گذشت «فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُم»؛ پس آنها را ببخش و براى آنها آمرزش بطلب. (آل عمران، 159) بردباری «اصْبِرْ عَلى ما يَقُولُون»؛ در برابر آنچه مى گويند شكيبا باش. (ص، 17) نیکو سخن گفتن با مردم «وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً»؛ و به مردم نيك بگوييد. (بقره، 83) گفتار نیک با مستمندان «قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَ مَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُها أَذى» گفتار پسنديده (در برابر نيازمندان)، و عفو (و گذشت از خشونتهاى آنها)، از بخششى كه آزارى به دنبال آن باشد، بهتر است. (بقره، 263) رفتار پسندیده با خانواده «وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوف»؛ و با آنان، بطور شايسته رفتار كنيد! (نساء، 19
پاسخ : آداب قرآنی [h=2]آداب قرآنی (5)[/h] آداب تبلیغ روش مناسب (حکمت، موعظه و مناظره) «ادْعُ إِلى سَبيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتي هِيَ أَحْسَن» با حكمت و اندرز نيكو، به راه پروردگارت دعوت نما! و با آنها به روشى كه نيكوتر است، استدلال و مناظره كن. (نحل، 125) پرهیز از اجرت خواهی «قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرا»؛ بگو: «در برابر اين (رسالت و تبليغ)، پاداشى از شما نمى طلبم. (انعام، 90) تاکید بر مشترکات «قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا إِلى كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَ لا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئا» بگو: «اى اهل كتاب! بياييد به سوى سخنى كه ميان ما و شما يكسان است كه جز خداوند يگانه را نپرستيم و چيزى را همتاى او قرار ندهيم. (آل عمران، 64) روشنی بیان «وَ قُلْ لَهُمْ في أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَليغاً»؛ و آنها را اندرز ده و با بيانى رسا. (نساء، 63) ناصحانه سخن گفتن «أُبَلِّغُكُمْ رِسالاتِ رَبِّي وَ أَنْصَحُ لَكُم»؛ رسالتهاى پروردگارم را به شما ابلاغ مى كنم و خيرخواه شما هستم. (اعراف، 62) مهربانی و مدارا با مردم «فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَليظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِك» به (بركت) رحمت الهى، در برابر آنان [مردم] نرم (و مهربان) شدى! و اگر خشن و سنگدل بودى، از اطراف تو، پراكنده مى شدند. (آل عمران، 159)
پاسخ : آداب قرآنی [h=2]آداب قرآنی (6)[/h] آداب تلاوت قرآن خضوع «إِنَّ الَّذينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهِ إِذا يُتْلى عَلَيْهِمْ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقانِ سُجَّداً» كسانى كه پيش از آن به آنها دانش داده شده، هنگامى كه (اين آيات) بر آنان خوانده مى شود، سجده كنان به خاك مى افتند. (اسراء، 107) خشوع «وَ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقانِ يَبْكُونَ وَ يَزيدُهُمْ خُشُوعاً» آنها (بى اختيار) به زمين مى افتند و گريه مى كنند و (تلاوت اين آيات، همواره) بر خشوعشان مى افزايد. (اسراء، 109) سکوت «وَ إِذا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَ أَنْصِتُوا» هنگامى كه قرآن خوانده شود، گوش فرا دهيد و خاموش باشيد. (اعراف، 204) خداوند سخن می گوید «وَ إِذا يُتْلى عَلَيْهِمْ قالُوا آمَنَّا بِهِ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّنا» و هنگامى كه بر آنان خوانده شود مى گويند: به آن ايمان آورديم اينها همه حق است و از سوى پروردگار ماست. (قصص، 53) پناه بردن به خدا «فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجيمِ» هنگامى كه قرآن مى خوانى، از شرّ شيطان مطرود، به خدا پناه بر. (نحل، 98) توجه به مثالها «وَ لَقَدْ ضَرَبْنا لِلنَّاسِ في هذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ» ما براى مردم در اين قرآن از هر نوع مثَلى زديم، شايد متذكّر شوند. (زمر، 27) خواندن با دقت «وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتيلاً»؛ و قرآن را با دقّت و تأمّل بخوان. (مزمل، 4) زیاد بخوانید «فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآن»؛ آنچه براى شما ميسّر است قرآن بخوانيد. (مزمل، 20)
پاسخ : آداب قرآنی [h=2]آداب قرآنی (7)[/h] آداب استغفار (1) اجتناب از اصرار به خطا «فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ ... وَ لَمْ يُصِرُّوا عَلى ما فَعَلُوا» براى گناهان خود، طلب آمرزش مىكنند .... و بر گناه، اصرار نمى ورزند. (آل عمران، 135) اعتراف به خطا «رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسي فَاغْفِرْ لي»؛ پروردگارا! من به خويشتن ستم كردم مرا ببخش! (قصص، 16) اقرار به ایمان «رَبَّنا إِنَّنا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا»؛ پروردگارا! ما ايمان آورده ايم پس گناهان ما را بيامرز. (آل عمران، 16) توجه به ولایت خدا «أَنْتَ وَلِيُّنا فَاغْفِرْ لَنا وَ ارْحَمْنا»؛ تو ولىّ مايى، ما را بيامرز و بر ما رحم كن. (اعراف، 155) توسل به انبیاء و اولیای الهی «وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاؤُكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّاباً رَحيما» و اگر اين مخالفان، هنگامى كه به خود ستم مى كردند (و فرمانهاى خدا را زير پا مى گذاردند)، به نزد تو مى آمدند و از خدا طلب آمرزش مى كردند و پيامبر هم براى آنها استغفار مى كرد خدا را توبه پذير و مهربان مى يافتند. (نساء، 64) استغفار در سحر «وَ الْمُسْتَغْفِرينَ بِالْأَسْحارِ»؛ و در سحرگاهان، استغفار مىنمايند. (آل عمران، 17)
پاسخ : آداب قرآنی [h=2]آداب قرآنی (8)[/h] آداب استغفار (2) جبران خطا با عمل صالح «إِلاَّ الَّذينَ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَ أَصْلَحُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحيمٌ» مگر كسانى كه پس از آن، توبه كنند و اصلاح نمايند (و در مقام جبران گناهان گذشته برآيند، كه توبه آنها پذيرفته خواهد شد) زيرا خداوند، آمرزنده و بخشنده است. (آل عمران، 89) توجه به الطاف و نعمتهای الهی «هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَ اسْتَعْمَرَكُمْ فيها فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ» اوست كه شما را از زمين آفريد، و آبادى آن را به شما واگذاشت! از او آمرزش بطلبيد، سپس به سوى او بازگرديد. (هود، 61) استغفار برای دیگران «رَبَّنَا اغْفِرْ لي وَ لِوالِدَيَّ وَ لِلْمُؤْمِنين»؛ پروردگارا! من و پدر و مادرم و همه مؤمنان را. (ابراهیم، 41) «رَبِّ اغْفِرْ لي وَ لِوالِدَيَّ وَ لِمَنْ دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِناً وَ لِلْمُؤْمِنينَ وَ الْمُؤْمِنات» پروردگارا! مرا، و پدر و مادرم و تمام كسانى را كه با ايمان وارد خانه من شدند، و جميع مردان و زنان باايمان را بيامرز. (نوح، 28) امید به بخشیده شدن «إِنَّا نَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لَنا رَبُّنا خَطايانا»؛ ما اميدواريم كه پروردگارمان خطاهاى ما را ببخشد. (شعراء، 51) مسابقه برای استغفار «سابِقُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُم»؛ به پيش تازيد براى رسيدن به مغفرت پروردگارتان. (حدید، 21)
