روايت رايانه‌هاي ايراني که يکي يکي به اينترنت وصل شدند

​

روايت رايانه‌هاي ايراني که يکي يکي به اينترنت وصل شدند


از زماني که وينتون سرف (Vinton G. Cerf) از پديده جديدي در دنياي اطلاعات با عنوان "اينترنت " پرده برداشت بيش از 40 سال مي گذرد و شايد بتوان گفت اين پديده بيش از تمام فناوري هاي ديگر در جهان و از جمله ايران توانسته در لايه‌هاي گوناگون خرد و کلان زندگي اجتماعي وارد شود.

​

وايمکس نيوز - از زماني که وينتون سرف (Vinton G. Cerf) از پديده جديدي در دنياي اطلاعات با عنوان "اينترنت " پرده برداشت بيش از 40 سال مي گذرد و در اين مدت تاثيرات بي چون و چرا و کامل اينترنت بر سبک‌هاي زندگي مردم روز به روز ابعاد جديدتري به خود مي گيرد به نحوي که پديده اينترنت امروزه به صورت يکي از نمادهاي فرهنگ جهاني درآمده و همه جمعيت‌ها در سراسر جوامع تحت تاثير اين فناوري منحصر به فرد روزگار مي گذرانند.
اينترنت شايد بيش از تمام فناوري هاي ديگر در جهان و از جمله ايران توانسته در لايه‌هاي گوناگون خرد و کلان زندگي اجتماعي بشر وارد شود و تاثيرات عميق و پايداري بر چگونگي زندگي جوامع داشته باشد . هم اکنون استفاده از اين فناوري تا اندازه اي ضروري به نظر مي رسد که حتي کشورهاي جهان سومي و فقير نيز در حال برنامه ريزي و آماده کردن زيرساخت ها براي بهره برداري هرچه بيشتر از آن هستند .
ظهور اينترنت و گذر از عصر صنعت به فناوري که تمامي ابزارهاي اقتصادي ، سياسي و فرهنگي را بر پايه فناوري اطلاعات ميسر کرد سبب شد تا دنيا به دهکده کوچکي تبديل شود که تمامي جوامع بتوانند از اطلاعات و فناوريها براي ارتباط با يکديگر استفاده کنند و در اين بين ضعف در استفاده و بهره برداري از اين پديده بيانگرعقب ماندن از حرکت عصر خويش محسوب مي شود.
در اين گزارش سعي شده است به صورت اجمالي پديدآمدن اينترنت در جهان و ايران تشريح شود و کاربردهاي اوليه و فعلي فناوري اطلاعات بر بستر اينترنت در ايران مورد بررسي قرار گيرد.
** اينترنت چگونه متولد شد
تولد اينترنت در سال 1968 در وزارت دفاع آمريکا و در بستر جنگ سرد و براساس طرح وينتون سرف شکل گرفت که چند کامپيوتر نظامي با استانداردهاي آن زمان دنيا بهم متصل شود تا در صورت وقوع جنگ اتمي بين آمريکا و شوروي سابق، اين کامپيوترها بتوانند کماکان اطلاعات نظامي را به يکديگر ارسال کنند اما تاريخ تولد رسمي اينترنت از سوي سازمانهاي معتبر جهاني اول سپتامبر 1969 اعلام شده است.
با اين حال فراگيري اينترنت و بلوغ آن براي ارتباط و گفتمان ميان جوامع به بعد از اختراع وب توسط "تيم برنزلي " برمي گردد که مردم دنيا توانستند اطلاعات و مطالب گوناگون را به مشارکت درآورند .
هدف از تاسيس وب، پژوهش و آزمايش براي پيدا کردن روشي بود که بتوان از طريق خطوط تلفني کامپيوترها را به هم مرتبط کرد به طوري که چندين کاربر بتوانند از يک خط ارتباطي مشترک استفاده کنند. يعني در اصل شبکه‌ اي بسازند که در آن اطلاعات به صورت اتوماتيک بين مبدا و مقصد حتي در صورت از بين رفتن بخشي از مسيرها جابه‌جا و منتقل شوند. اين تکنولووژي در رابطه با همکاري با مراکز تحقيقاتي دانشگاههاي معتبر امريکا ابداع شد که در اولين پروژه 4 کامپيوتر واقع در چهار دانشگاه آمريکا بهم وصل شدند.
اما داستان پيدايش اينترنت به اينجا ختم نمي شود و افراد ديگري نيز در تشکيل اين پديده قرن ، سهم داشتند و هريک سنگي بر پايه و سنگهاي قبلي اين بنا گذاشتند تا اينترنت امروزي تحولات شگرفي را در زندگي بشر داشته باشد . از آن جمله مي توان از اقدامات " پل باران " براي تشکيل و تکامل اينترنت نام برد که پايه کار اينترنت امروزي را شکل داد.
وي معتقد بود که اطلاعات و داده‌ها به صورت قطعات و بسته‌هاي کوچکتري تقسيم و هر بسته با آدرسي که به آن اختصاص داده مي‌شود به مقصد خاص خود فرستاده مي‌شود. به اين ترتيب بسته‌ها مانند نامه‌هاي پستي مي‌توانند از هر مسيري به مقصد برسند. زيرا آنها شامل آدرس فرستنده و گيرنده هستند و در مقصد بسته‌ها مجددا يکپارچه مي‌شوند و به صورت يک اطلاعات کامل درمي‌آيند.
دانشمندي ديگر به نام " تيلور " نيز موفق شد دو کامپيوتر را در شرق و غرب آمريکا به هم متصل کند. با اين اتصال انقلابي در نحوه صدور اطلاعات در دنياي ارتباطات رخ داد که نتيجه آن را امروز همگي شاهد هستيم که اين شبکه به بسته‌هايي از اطلاعات که به وسيله کامپيوترهاي مختلف ارسال مي‌شدند، اتکا داشت.
"رِي تاميلسون " نيز از ديگر افرادي بود که اختراع ايميل - پست الکترونيکي - به وي نسبت داده شده است.
** اينترنت در دنيا فراگير مي شود
اوايل سال 1990 رشد استفاده از اينترنت به صورت تصاعدي در دنيا افزايش يافت که يکي از علل آن را مي توان در ايجاد ابزار و موتورهاي جستجو تحت تاثير "word wide web " اعلام کرد. اما با آنکه اينترنت از ابتدا طوري بود که مبادله اطلاعات براي تازه واردان بسيار ساده باشد اما بزرگترين جهش در وب در سال 1993 با عرضه نخستين برنامه مرورگر وب گرافيکي " موزاييک " به وجود آمد که اين نرم افزار محصول تلاش دانشجويان و استادان بخش "مرکز ملي کاربردهاي ابر کامپيوتر " در دانشگاه ايلينويز آمريکا بود.
اين نرم افزار امکانات اشاره و کليک به وسيله موس را فراهم کرد و کاربران مي‌توانستند صفحات وب يا مجموعه‌اي از متن و گرافيک را کنار هم بگذارند تا بتوانند آنها را روي اينترنت ببينند.
صفحات وب هر روز متولد مي‌شدند و اواسط سال 1994 سه ميليون کامپيوتر در دنيا به اينترنت وصل شدند اما طبق آمارهاي ارائه شده 51 درصد کاربران فعلي اينترنت در دنيا بعد از سال 1995 وارد اين محيط شده‌اند.
رشد روز افزون اينترنت و ساده تر شدن استفاده آن همچنان ادامه يافت به نحوي که هم اکنون ميليون‌ها انساني که از اينترنت استفاده مي‌کنند نيازي ندارند که نکات فني اينترنت را بدانند و اينترنت در نظر بيشتر کاربران منبع سرگرمي اطلاعات است .
هم اکنون بيشترين مصرف اينترنت در ميان کاربران جهان پست الکترونيکي يا همان ايميل است که يکي از ابزارهاي ارتباطي کارآمد به شمار مي‌رود. پيامها از کامپيوتري به کامپيوتر ديگر با سرعت پرواز مي‌کنند و منتظر مي مانند تا شخص فرصت خواندن آنها را پيدا کند .
کارشناسان معتقدند که ماهانه 10 درصد به تعداد کاربران اينترنت افزوده مي‌شود ولي تعداد دقيق کاربران که روزانه از آن استفاده مي‌کنند مشخص نيست. طبق گزارشات سازمان هاي بين المللي در پنج سال اخير تعداد کاربران اينترنت در جهان دو برابر شده و هم اکنون تعداد کاربران به مرز دو ميليارد نفر رسيده است که اين گزارشات از ثبت بيشترين ميزان رشد کاربران در کشورهاي در حال توسعه خبر مي دهند.
** سالشمار حضور اينترنت در ايران
ورود اينترنت به ايران به سال 1370 برمي گردد اما کاربرد اين فناوري نوظهور به شکل گسترده تنها در چند سال اخير ميان عموم مردم مورد استفاده قرار گرفته است.
حدود 23 سال پيش يک ايراني که کارمند دانشگاه برکلي کاليفرنيا بود اولين کامپيوتر را به نام "تهران " که محتوايش مطالب مربوط به ايران بود به شبکه اينترنت وصل مي کند. وي در سال 72 نيز اولين وب سايت ايراني را به عنوان يک پايگاه اطلاعات و منابع ايراني در وب مستقر مي کند که جزء اولين وب سايتها و وب سرورهاي خارج از اروپا محسوب مي شود.
اما شکل گيري اينترنت به معناي امروزي در ايران به ايجاد مرکز تحقيقات فيزيک نظري در سال 68 و اقدامات اين مرکز براي همکاري و ايجاد پروژه هاي تحقيقاتي و علمي بين دانشگاههاي ايران و مؤسسات بين المللي برمي گردد.
در سال 71 با تلاش هاي صورت گرفته از سوي اين مرکز تعداد کمي از دانشگاههاي ايران از جمله دانشگاه صنعتي شريف و دانشگاه گيلان به اينترنت وصل شدند تا با دنياي خارج ايميل رد و بدل کنند. در آن سالها کسي تصور امکان تجارت ، خريد و فروش ، پرداخت وجه ، آموزش و بسياري از کاربردهاي فعلي بر بستر اينترنت را نداشت و تنها استفاده اي که از اينترنت صورت مي گرفت تبادل ايميل بود.
پس از اين سال بود که تقريبا همه ساله اقدامات و ابداعات جديدي بر بستر اينترنت در ايران شکل گرفت که هريک از آنها توانست مبناي استفاده اقشار مختلف مردم از اين پديده قرار گيرد.
ثبت دامنه ملي دات آي آر - IR - در سال 72 يکي از اقدامات موثر در قلمرو اينترنت ايراني محسوب مي شود که توانست مشخصه اي تعيين شده براي هويت ايران در فضاي اينترنت شکل دهد . اين اقدام از سوي مرکز تحقيقات فيزيک نظري انجام شد که هنوز نيز تنها نهاد ثبت اسامي قلمرو دامنه هاي اينترنتي در در ايران به رسميت شناخته مي شود. در همين سال اولين ليست ايميل ايراني که موضوعي ورزشي داشت به راه افتاد تا اولين طومار ايرانيان در شبکه اينترنت راه اندازي شود و هزاران ايراني از سراسر دنيا بتوانند در مورد اخبار و حوادث ورزشي ايران تبادل نظر کنند.
در سال 72 اقدام مهم ديگر تدوين و انتشار نسخه فارسي مرورگر اينترنتي "موزاييک " بود تا کاربران ايراني بتوانند متن فارسي را در وب سايت ها به نمايش درآورند که پس از اين اقدام محتواي روزنامه همشهري براي اولين بار به زبان فارسي برروي وب قرار گرفت.
مرکز تحقيقات فيزيک نظري در سال 73 توسط يک مودم 9600 بيتي با دانشگاه وين در اتريش براي اولين بار يک لينک IP تمام وقت اينترنت برقرار کرد و در اولين فرصت حدود هجده دانشگاه و مؤسسه تحقيقاتي از طريق مرکز تحقيقات فيزيک نظري و رياضيات به اينترنت دسترسي پيدا کردند. در همين سال بود که بدنبال اتصال به اينترنت ، موسسه "ندا رايانه " فعاليت خود را بعنوان اولين ISP در ايران آغاز کرد.
اولين مجله اينترنتي ايراني در سال 74 در وب منتشر شد و در همين سال نيز مجلس شوراي اسلامي تاسيس شرکت امور ارتباطات ديتا را تحت نظر شرکت مخابرات ايران تصويب کرد تا تصدي توسعه خدمات ديتا در سطح کشور بطور انحصاري در اختيار اين شرکت قرار گيرد. از ديگر اتفاقات فراموش نشدني سال 74 مي توان به پخش زنده اينترنتي اولين مسابقه فوتبال ( ايران- عربستان در تهران) توسط صدا و سيما بطور زنده در اينترنت و از طريق وب سايتي در انگلستان اشاره کرد.
در سال 75 طبق اعلام موسسات جهاني حدود 2 هزار نفر در ايران کاربر اينترنت مي شوند که با توجه به سرعت دسترسي پايين و پهناي باند چند بيت در ثانيه تنها موفق به ارسال و دريافت ايميل مي شدند.
به گفته کارشناسان کاربردهاي اينترنت در سالهاي اول ورود به ايران تنها مربوط به ارسال و دريافت ايميل متن در حد چند کيلوبيت مي شد و براي ارسال يک عکس دو هزار کيلوبيتي کاربر بايد حدود دو ساعت زمان صرف مي کرد. در آن سالها بيشترين سرعت اينترنت حداکثر 64 کيلوبيت در ثانيه بود.
از اين سال به بعد رفته رفته اينترنت نمود پررنگ‌تري در جامعه ايراني پيدا کرد به نحوي که در سال 76 براي اولين بار در تاريخ انتخابات ايران،‌ نامزدهاي رياست جمهوري وب سايت هاي رسمي خود را منتشر کردند تا فعاليتهاي تبليغاتيشان را به خارج از ايران گسترش دهند و خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران اخبار خود را از طريق وب سايت انتشار داد.
در سال 76 همچنين براي توسعه پهناي باند اينترنتي، مرکز تحقيقات فيزيک نظري و رياضيات از طريق يک لينک جديد 128 کيلوبيتي به ماهواره Archway در شهر ميلان ايتاليا وصل مي شود که بعد از اين اتصال وضع اينترنت دردانشگاههاي کشور کمي بهتر شد که چند ماه بعد ظرفيت اين اتصال به نقطه اشباع رسيد و در سال 77 اين سرعت اتصال به 512 کيلوبيت در ثانيه ارتقا يافت.
در اين سال شمار مشترکان اينترنت در ايران 5 هزار نفر تخمين زده شد و پروژه يونيکد نيز با قرارداد شورايعالي انفورماتيک و با نظارت و مديريت فني دانشگاه صنعتي شريف تحت عنوان " فارسي وب " آغاز شد که هدف آن گنجاندن کامل و جامع الفباي فارسي در استاندارد يونيکد، نشر فارسي در کامپيوتر به ويژه اينترنت و وب و استاندارد سازي بود تا مشکل فونت هاي غيراستاندارد موجود در نرم افزارهاي ايراني حل شود که در اواخر سال 79 ايران بطور رسمي عضو کنسرسيوم يونيکد شد.
آغاز اولين پديده وبلاگ نويسي در ايران نيز به سال 80 برمي گردد و اولين سرويس وبلاگ نويسي ويژه فارسي زبانان "پرشين بلاگ " در ايران آغاز بکار مي کند که هدف تيم ارائه دهنده اين سرويس مجاني ايجاد محيطي کاملا فارسي از جمله متن نويس سازگار با زبان فارسي، تقويم شمسي و سيستم نظرخواهي فارسي و متمرکز کردن وبلاگ نويسان فارسي زبان در يک سايت و در نتيجه افزايش بينندگان اين وبلاگها است که در عرض هفت ماه نزديک به 21 هزار ايراني براي استفاده از اين سرويس ثبت نام مي کنند.


** ايران نخستين کشور خاورميانه که به اينترنت وصل شد
‌سياوش شهشهاني ‌استاد فيزيک دانشگاه شريف و مسئول اسبق ثبت پسوند ملي ايران در پژوهشگاه دانش هاي بنيادي ايران در گفتگويي اعلام کرده که ايران اولين کشور خاورميانه بود که به اينترنت وصل شد. وي مي گويد که در آن زمان بسياري از سازمان هاي خارجي از کمک به ايران خودداري کردند اما با اين وجود اينترنت در ايران شکل گرفت.
شهشهاني معتقد است که از سال 68 تب ايميل و اينترنت در اکثر دانشگاههاي کشور فراگير شده بود اما زماني که اينترنت به معناي واقعي وارد کشور شد به سال 70 برمي گردد.
وي با تاکيد بر اينکه در مرکز تحقيقات فيزيک نظري به اين نتيجه رسيديم که پست الکترونيک براي يک مرکزتحقيقاتي که مي‌خواهد با دانشگاههاي دنيا ارتباط داشته باشد ضرورتي اجتناب‌ ناپذير است، گفته است که به دليل شرايط پس از جنگ، برنامه گسترش ارتباط با دانشگاه‌هاي خارجي مورد نظر بود و يکي از سرلوحه‌هاي مرکز تحقيقات به شمارمي‌آمد . به همين دليل ايميل ارزان‌ترين و سريع‌ترين روشي بود که مورد توجه قرار گرفت.
وي در مورد اولين اتصال ايران به شبکه اينترنت نيز گفته است که اواخر سال 1992 ميلادي از طريق اتصال تلفني به دانشگاه لينس اتريش وصل شديم که بعد‌ها با يک خط استيجاري به دانشگاه وين اتريش که آن زمان از نقاط اصلي اتصال به شبکه بود وصل شديم.
به گفته دکتر شهشهاني اواخر سال 93 ميلادي پروتکل IP/ICP در ايران راه‌اندازي شد که امکان اتصال به شبکه اينترنت را فراهم کرد و ايران حدود يک سال بعد از دانشگاههاي اروپايي به شبکه اينترنت وصل شد.
وي سرعت اتصال در آن سال را بسيار کم عنوان کرد و گفت: کل ظرفيت اتصال کشور 9.8 کيلوبيت در ثانيه بود البته در آن زمان هنوز سرويس‌هاي Web و فايل‌هاي گرافيکي راه نيفتاده بود و همين سرعت 9.8 کيلوبيتي براي تبادل ايميل کفايت مي‌کرد.
اين درحالي است که به گفته مسئولان فعلي وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات هم اکنون ايران در بحث ميزان تامين پهناي باند اينترنت در منطقه خاورميانه در رده هاي آخر قرار دارد اما از لحاظ رشد کاربران اينترنتي طي ده سال گذشته رتبه دوم منطقه را به خود اختصاص داده است.


** نگاهي به تعداد کاربران اينترنت در ايران و جهان
طبق سرشماري هاي انجام شده در سال 1996 تعداد کاربران اينترنت در جهان 36 ميليون نفر بود که حدود 9 دهم درصد از جمعيت کل دنيا را تشکيل مي دادند و در اين سال شمار کاربران ايران 2 هزار نفر تخمين زده شده است.
در سال 97 ميلادي تعداد کاربران اينترنت در جهان 76 ميليون نفر يعني 1.8 درصد جمعيت جهان بود که شمار کاربران ايراني 5 هزار نفر تخمين زده شده است.
در سال 98 تعداد کاربران اينترنت در جهان 147ميليون نفر يعني 3.6 درصد جمعيت جهان و شمار کاربران ايراني 22 هزار نفر تخمين زده شد.
در سال 99 تعداد کاربران اينترنت در جهان 195ميليون نفر يعني 4.6 درصد جمعيت جهان برآورد شد که سهم کاربران ايراني 48 هزار نفر بوده است.
در سال 2000 ميلادي تعداد کاربران اينترنت در جهان 368 ميليون نفر يعني 6 درصد جمعيت جهان و شمار کاربران ايراني 132 هزار نفر تخمين زده شده است.
در سال 2001 تعداد کاربران اينترنت در جهان 531 ميليون نفر يعني 8.5 درصد جمعيت جهان برآورد گرديد که از اين تعداد، شمار کاربران ايراني 418 هزار نفر برآورد مي‌شود.
پس از اين سال شمار کاربران اينترنت در ايران روند سريعتري به خود گرفت به نحوي که درسال 2002 حدود يک ميليون و 500 هزار نفر کاربر اينترنت در کشور وجود داشت و در سال 2005 اين آمار تخميني به 15 ميليون نفر رسيد. هم اکنون نيز شمار کاربران اينترنت حدود 25 ميليون نفر اعلام شده است.

منبع: خبرگزاري فارس​