تاثير مثبت ورزش در بيماري آرتروز

از ورزش کردن نترسيد

بيماري استئوآرتريت که اصطلاحاً آرتروز ناميده مي شود، يک اختلال يا نارسايي در مفاصلي است که به شکل طبيعي داراي حرکت هستند (مفاصل ديارتروديال). در بيشتر موارد علت خاصي براي بيماري پيدا نمي شود که به اصطلاح اين نوع را ايديوپاتيک يا بدون علت مشخص مي نامند.
در مورد انواع ثانويه يا داراي علت مشخص مي توان موارد زير را به عنوان عامل معرفي کرد: ضربه حاد، شکستگي ها، ضربه هاي کوچک اما مکرر، مشکلات مادرزادي يا تکاملي، عوامل مکانيکي، ديسپلازي هاي استخواني، اختلال هاي سوخت وساز، اختلال هاي غدد درون ريز مثل ديابت قندي، چاقي، کم کاري تيروئيد، بيماري هاي مربوط به رسوب کلسيم، عفونت استخواني يا مفصلي، نقرس، آرتريت هاي التهابي، موارد نوروپاتيک، سرمازدگي اندام، هموگلوبينوپاتي ها مثل تالاسمي.

آرتروز بر اساس جنسيت
آرتروز شايع ترين بيماري مفصلي در انسان است. در افراد زير 18 سال الگوي پراکندگي آرتروز در بين مردان و زنان مشابه است. اما در افراد مسن تر، آتروز هيپ (مفصل ران) در مردان و آرتروز مفاصل بين انگشتان دست در زنان شايع تر است. قابل توجه است که آرتروز علامت دار و علائم راديولوژيک آرتروز در زنان بيش از مردان است. بر اين اساس جنسيت زن به عنوان يک عامل خطر براي آرتروز محسوب مي شود. اما مهمترين عامل خطر براي ابتلابه آرتروز سن است. در زنان زير 45 سال تنها دو درصد موارد در راديولوژي، علائم آرتروز را نشان مي دهند، اما بين 45 تا 64 سال، 30 درصد افراد و در افراد بيشتر از 65 سال، 68 درصد افراد در راديولوژي علائم آرتروز را نشان مي دهند.

عوامل زمينه ساز
ضربه شديد و ضربه هاي کوچک مکرر نيز عوامل خطر براي ابتلابه آرتروز هستند. نارسايي رباط متقاطع قدامي و آسيب منيسک و منيسکتومي مي توانند موجب آرتروز زانو شوند. فردي که مبتلابه شکستگي تري مالئولار مي شود، تقريباً به طور قطع مبتلابه آرتروز مچ پا خواهد شد.
درگيري مفصل در آرتروز به اضافه بار اعمال شده روي مفصل بستگي دارد. بنابراين اگرچه آرتروز مچ پا در بالرين ها، آرتروز آرنج در ضربه زنندگان به توپ در بيس بال و آرتروز مفاصل بين انگشت و استخوان هاي کف دست در گيرندگان توپ کريکت شايع است، هيچ يک از آرتروزهاي نواحي گفته شده در جامعه عمومي شيوع ندارند. همچنين در افرادي که با چکش بادي کار مي کنند، ملوانان و معدنچيان، مفاصل درگير بيشتر دچار آرتروز مي شوند.
اما در بيشتر موارد فعاليت هاي ورزشي نه تنها موجب ايجاد يا تشديد آرتروز نمي شوند، حتي مي توانند نقش پيشگيري کننده يا درماني داشته باشند.
چاقي نه تنها مي تواند يک عامل خطر براي آرتروز زانو باشد، حتي مي تواند ميزان بروز آرتروز در مفاصل دست را نيز افزايش دهد. اما افراد چاقي که هنوز مبتلابه آرتروز نشده اند، مي توانند با کاهش وزن احتمال ابتلابه آرتروز علامت دار را تا حد زيادي کاهش دهند.
ارتباط بين علائم راديولوژيک و درد بيمار کم است. در بسياري از موارد که علائم پيشرفته راديولوژيکي دارند، درد بسيار کم است. عوامل خطر براي ايجاد درد و ناتواني به خوبي شناخته نشده اند. ناتواني در افراد مبتلابه آرتروز زانو بيش از آنچه که با علائم راديولوژيک يا درد بيمار ارتباط داشته باشد، با ضعف عضله چهارسر راني مرتبط است و تقويت اين عضله موجب بهبود پايداري مفصلي و کاهش درد مي شود. به علاوه، زنان زودتر از مردان علامت دار مي شوند. افرادي که بيکار هستند بيش از افراد شاغل و افراد مجرد يا مطلقه بيش از افراد مزدوج داراي علائم مي شوند. حتي در بعضي مواقع، تماس هاي تلفني از سوي يک بهورز مي تواند به اندازه داروهايي مثل بروفن يا آسپرين در کاهش درد موثر باشد. آنچه که به دنبال آرتروز و درد ناشي از آن ايجاد مي شود، کاهش فعاليت جسماني است و آنچه که به دنبال بي تحرکي پديد مي آيد، کاهش قدرت عضلاني، کاهش بيشينه اکسيژن مصرفي، کاهش دامنه حرکتي مفصل و کاهش پايداري مفصلي است. بي تحرکي موجب افزايش وزن و چاقي مي شود و چاقي آرتروز را تشديد مي کند.

آيا افراد مبتلا به آرتروز بايد به فعاليت جسماني بپردازند
با توجه به فوايد بيشمار فعاليت هاي جسماني و ورزش در سلامت عمومي فرد به شکل عام و سلامت سيستم عضلاني اسکلتي به شکل خاص، توصيه مي شود افراد بر اساس يک برنامه اصولي و علمي به ورزش بپردازند. فوايد ورزش در درمان آرتروز، شامل موارد زير است:
- افزايش دامنه حرکتي
- افزايش قدرت عضلاني
- کاهش درد
- کاهش سفتي مفصلي
- کاهش تورم
- افزايش برداشت مواد مغذي توسط مفصل
- توليد پروتئوگليکان
- بهبود حرکت مفصلي
- تقويت ساختارهاي محافظ
- کاهش وزن
- بهبود عملکرد مفصل
در تجويز يک برنامه ورزشي مواردي چون حضور التهاب مفصلي (در شرايط التهاب حاد، حرکت هاي مفصل بايد محدود شود. همچنين در بيماري پيشرفته مقدار و شکل فعاليت جسماني محدود مي شود)، الگوي درگيري مفصل، محل و ميزان تحليل (آتروفي) عضلاني، کاهش قدرت عضلاني و محدوديت در دامنه حرکتي حتماً بايد مدنظر قرار بگيرد. همچنين حضور بيماري هاي همراه بايد مورد توجه بوده و در صورت نياز در برنامه ريزي ورزشي دخالت داد.

از ديگر مسائلي که نيازمند توجه است، آمادگي جسماني بالاخص آمادگي هوازي فرد است. اما انجام ورزش در پيشگيري از آرتروز نيز کمک کننده است. فعاليت جسماني مي تواند از يک طرف با ثابت نگه داشتن وزن در حد تعادل و از طرف ديگر تقويت عضله هاي محافظ مفاصل، به کاهش شيوع آرتروز کمک کند. در برنامه ريزي ورزشي موارد زير بايد مدنظر قرار گيرند:
1- ورزش هاي هوازي به منظور افزايش توان سيستم قلبي عروقي (مانند پياده روي، دويدن و شنا)
2- ورزش هاي مقاومتي به منظور افزايش قدرت عضلاني (مانند تمرين با وزنه هاي سبک)
3- ورزش هاي انعطاف پذيري و دامنه حرکتي به منظور حفظ دامنه حرکتي (مانند تمرينات کششي)

*رئيس کميته آموزش و پژوهش فدراسيون پزشکي ورزشي ​