چگونه در عباداتمون بخصوص در نماز و قرائت قران لذت معنوی ببریم؟ برای اینکه از عبادات لذت ببریم لازم است در درجه ی اول عبادات را با حضور قلب انجام دهیم. یعنی هنگام عبادت به گونه ای مشغول نماز و قرائت قرآن و دعا و ... باشیم که تمام حواسمان به عبادت باشد. این طور احساس کنیم که در محضر بزرگی هستیم و او را می بینیم. اگر نزد استاد ویا شخص محترمی باشیم؛ چگونه با او صحبت می کنیم؟ آیا در حال صحبت کردن با او نگاهمان به اطراف است و به صحبتهای دیگران هم توجه می کنیم؟ یا ادب حضور را رعایت می کنیم و تمام توجهمان به آن بزرگ است؟ امام علی علیه السلام می فرمایند طوری خداوند را عبادت کن که گویا او را می بینی و اگر تو او را نمی بینی او که تو را می بیند. سیره ی پیامبر اکرم و ائمه ی اطهار علیهم السلام همین بوده که وقتی عبادت می کردند، از اطراف خود بی خبر بودند و حتی شنیده اید که وقتی می خواستند تیر از پای امیر مو منان بیرون بکشند، می دانستند که فقط در حال نماز این امر امکان پذیر است. حتی بزرگانی که در محضر ایمه ی اطهار شاگردی کرده اند به این درجات رسیده اند. حضرت آیت الله بهجت هنگام سلام نماز از اینکه این لذت معنوی را از دست می دادند، می گریستند. بنابراین باید بخواهیم و تمرین کنیم تا به تدریج این لذتها شامل حال ما بشود. حضور قلب در نماز عواملی دارد كه به مهم ترین آن‌ها اشاره می‌كنیم: 1-اهمیت دادن به نماز. عارف بزرگ میرزا جوا آقا ملكی تبریزی (ره)می‌گوید: "حضور قلب سببش همّت آدمی است، زیرا قلب تابع همّت بوده و اگر همّت نماز باشد، قلبت هم نزد نماز حاضر خواهد بود و اگر همتت در پی چیز دیگری بوده است، قلبت هم غافل از نماز و نزد آن چیز خواهد بود، چون خداوند برای هیچ كس دو قلب قرار نداده است و برای احضار قلب در نماز جز این كه همتت را متوجه نماز سازی راه دیگری نیست".[2] 2- احساس و درك عظمت و بزرگی خدا. درك عظمت و بزرگی هر كسی بستگی به مقدار شناخت و معرفت به او دارد. هر مقدار این شناخت بیشتر شود، بزرگی و عظمت او بیشتر جلوه گر خواهد شد. اگر كسی به عظمت و بزرگی خدا پی ببرد، طبعاً خضوع و خشوع بیشتری در پرستش و عبادت خواهد داشت. امیرالمؤمنین(ع) در وصف عارفان و خدا پرستان واقعی فرمود: "عظم الخالق فی أنفسهم فصغر ما دونه فی أعینهم؛[3] آنان خدا را به عظمت و بزرگی شناخته اند. بنابراین هر چه غیر او است، در نظرشان كوچك جلوه می‌كند". 3ـ جلوگیری از هرزگی قوه خیال: یكی از بزرگترین عوامل حواس پرتی در نماز، هرزگی و پراكندگی قوه خیال است. اگر قبل از نماز چند دقیقه ای به وسیله ذكر خدا و مناجات و خواندن نمازهای مستحبی و تلاوت قرآن، خود را آماده نماز كنیم، ذهن از حواس پرتی و پراكندگی و از توجه به كثرت، به سوی وحدت منعطف می شود، در نتیجه در نماز فكر انسان به این طرف و آن طرف متوجه نمی شود. كسی كه قبل از نماز با دیگری بگو مگو و بحث داشته یا خوشحال یا ناراحت شده، اگر فوراً وارد نماز شود، نمازش تحت تأثیر آن افكار خواهد بود و حضور قلب نخواهد داشت. 4- توجه به معانی الفاظ نماز و تفكر در افعال نماز مانند ركوع و سجود و این كه نمازگزار بداند چه می‌گوید و چه می‌كند. 5ـ طول دادن و با تأنی خواندن نماز: اگر كسی ركوع و سجود را مقداری طولانی كند و با حال خوشی اذكار و سجود را بگوید، در حضور قلب مؤثر خواهد بود. 6- ترك گناه یكی از مهم ترین عوامل توفیق در حضور قلب در نماز است. كسی كه اهل معصیت وگناه باشد، توفیق بازیابی به درگاه خدا نمی یابد. 7- بعضی از آداب نماز مانند سر وقت خواندن و مواظبت بر وقت نماز و به حالت كسالت داخل نماز نشدن و ... در نماز مؤثر است. مسواك زدن، انگشتر به دست كردن، عطر زدن و ... 8- دوری از غذاهای شبهه ناك و حرام و اموالی كه از طریق غیر مشروع به دست می آید در حضور قلب و ایجاد آمادگی درونی برای نماز و سخن گفتن با خدا بسیار موثر است [1]. من لا یحضره الفقیه، ج1، ص: 303. [2]. اسرار الصلاة، ص 301. [3]. نهج البلاغه، خطبه 193 صبحی صالح. التماس دعا
