تاج محل بناي زيبا و عظيمي در كشور هند است. اين بنا بزرگ ترين آرامگاه جهان است كه به شكل قصر ساخته شده است. به گزارش سايت اينترنتي «ژئو» ، امسال به مناسبت سيصد و پنجاهمين سالگرد ساخته شدن اين بناي مشهور، «سودارشان پائنيگ» ، كه از هنرمندان مجسمه ساز هند است، قصد دارد يك نمونه شني از روي تاج محل بسازد. براي ساختن اين قصر ماسه اي، ۶۰ تن ماسه لازم است. درست بر خلاف تاج محل واقعي، كه از مرمر سفيد ساخته شده است، نمونه آن در ساحل رودخانه «يامونا» ، از ماسه سياه رنگ ساخته خواهد شد. شاه جهان قصر زيباي تاج محل را به عنوان آرامگاه ابدي همسرش ساخت و براساس آن چه در افسانه ها آمده، او قصد داشت بنايي شبيه به تاج محل ولي از رنگ سياه بسازد و به عنوان آرامگاه ابدي خودش استفاده كند. علاقه شديد شاه جهان به همسرش باعث ساخته شدن يكي از زيباترين بناهاي تاريخ بشر شده است. در معماري هندو، حجم بنا، نظر گير است و در معماري اسلامي ريزه كاري ها تاج محل در دهلي تركيبي از اين دو خلق و خو است پايان ساخت عمارت تاج محل ۳۰ دي 1031 ش (1653م) تاج محل، عالي ترين بناها نيست، بلكه زيباترين آن هاست. اگر به اين نكته توجه كنيم كه در عصر پرشتاب ما، اين ساختمان هاي غول پيكر صد طبقه در يكي دو سال برپا مي شود، و بعد در نظر بگيريم كه چگونه بيست و دو هزار مرد در مدت بيست و دو سال براي ساختن اين مقبرة كوچك كه به زحمت سي متر ارتفاع دارد، رنج كشيدند، آن گاه كم كم تفاوت ميان صنعت و هنر را حس مي كنيم. شايد آن اراده اي كه در ساختن بنايي چون تاج محل به كار رفت، بزرگ تر و ژرف تر از ارادة بزرگ ترين فاتحان بوده باشد. (ويل دورانت) نقش هاي ظريف و پر پيچ و تابي كه در مرمر كنده شده اند، جزء كاراكتر تاج محل اند. اين يكي، روي ديوار بيروني بناي مقبره حكاكي شده قبر ممتازبانو، دقيقا زير گنبد است و قبرشاه جهان، سمت چپ آن و كمي بالاتر. روي هر دو، چيزهايي به فارسي نوشته: مرقد منور ارجمند بانوبيگم... و آياتي از قرآن هم در كناره هاي سنگ، خطاطي شده مقبره ، اصل و قلب بناي تاج محل است. تماما از مرمرساخته شده. يك گنبد پيازي شكل دارد به ارتفاع 5/44 متر و چهار مناره كه در چهار طرفش با فاصله ايستاده اند. مناره ها 5/41 متر بلندي دارند و كمي به سمت بيرون اريب اند تا موقع زلزله احتمالي، روي مقبره نيفتند و صدمه اي به آن نزنند سنگ قبرها حفاظي از مرمر دارند كه در آن ها گل و بته نقش شده. در اين گل و بته ها به سنگ هاي قيمتي مثل ياقوت و زبرجد هم برمي خوريد در معماري اسلامي، مرسوم است كه نزديكي مقبره ها مسجدي هم باشد. مسجد Jama يا جهان نما با سنگ هاي سرخ در سمت چپ تاج محل. هنوز هم در اين مسجد، نماز جمعه مي خوانند اسمش همين است؛ جواب (answer). چون فقط براي حفظ تقارن بنا ساخته شده و در آن نماز نمي خوانند. جهتش نسبت به مكه، درست نيست. در واقع، انعكاس مسجد اصلي است خطاطي ها در تمام تاج محل، كار امانت خان شيرازي است. اين، نمايي جزئي از ورودي مسجد است كه آياتي از قرآن در وصف پرهيزگاران، روي آن خطاطي شده رودخانه يامونا (yamuna) يا جمنا: عكس هاي رؤيايي و معروفي كه احتمالا از تاج محل ديده ايد، بيشتر از اين زاويه اند. رودخانه اي پهن و آرام كه تصوير تاج محل در آن افتاده. جمنا شاخه اي از گنگ است و براي هندوها مقدس است. خواهر خداي مرگ (yama) و دختر خداي آفتاب (surya) به آن چهار باغ هم مي گويند. چون چه عمودي حركت كنيد چه افقي، چهار خيابان مشجر پيش رويتان داريد كه مي توانيد در آن ها قدم بزنيد. مي گويند در عظمت و شكوه، فقط مي شود كليساي سن پيترو در واتيكان را با تاج محل مقايسه كرد. كليساي سن پيترو در قرن دهم ميلادي ساخته شده است ويل دورانت- ترجمه: ع.پاشايي تاج محل، عالي ترين بناها نيست، بلكه زيباترين آن هاست. هنگامي كه از آن دور مي شويم، جزئيات ظريف آن از نظر پنهان مي شود. و ديگر شوكتي ندارد، بلكه فقط منظرة آن به دل مي نشيند. تنها اگر از نزديك به آن نگاه كنند، آشكار مي شود كه كمال ظرافت آن، هيچ تناسبي با حجم بنا ندارد. اگر به اين نكته توجه كنيم كه در عصر پرشتاب ما، اين ساختمان هاي غول پيكر صد طبقه در يكي دو سال برپا مي شود، و بعد در نظر بگيريم كه چگونه بيست و دو هزار مرد در مدت بيست و دو سال براي ساختن اين مقبرة كوچك كه به زحمت سي متر ارتفاع دارد، رنج كشيدند، آن گاه كم كم تفاوت ميان صنعت و هنر را حس مي كنيم. شايد آن اراده اي كه در ساختن بنايي چون تاج محل به كار رفت، بزرگ تر و ژرف تر از ارادة بزرگ ترين فاتحان بوده باشد. فتح نهايي معماري هندي، در عهد سلسلة تيموريان هند بود. مسلمانان ثابت كرده بودند كه به هر جا دست يابند ـ در گرانادا و قاهره و اورشليم و بغداد ـ سازندگاني استاد هستند. از اين دودمان نيرومند، همين انتظار مي رفت كه پس از آن كه به ايمني در هند استقرار يافت، بر خاكي كه بر آن پيروزي يافته بود، مسجدهايي به باشكوهي مسجد عمر (اورشليم)، به عظمت مسجد جامع سلطان حسن (قاهره)، و به ظرافت الحمراء (گرانادا) برآورد. هنگامي كه به معماري هندي مي انديشيم، مي بينيم كه دو زمينة مهم دارد: هندي و اسلامي. اين سمفوني ساختماني، كلا بر اين دو زمينه پرداخته شده است. همان گونه كه در سمفوني هاي مشهور، پس از بخش اول كه تند و پر جنب و جوش است، نغمه اي بي نهايت لطيف و نرم آغاز مي شود، در معماري هندي هم به دنبال ايجاد بناهاي يادبود بسيار پرقدرت و عظيم در بوده گايا، بوونيشوره، مادوره، و تانجور، زيبايي و لطافت سبك مغولي در فتحپور سيكري، دهلي و آگره متجلي شد. سرانجام اين دو زمينه، به وجهي استادانه، به هم مي آميزند. در معماري هندو، جسامت بنا نظر گير است، و در معماري اسلامي، ريزه كاري ها. آن يك عظمت و قدرت داشت، و اين كمال و زيبايي. هندوان شور و بارآوري داشتند، و مسلمانان ذوق و خويشتنداري. هندوان بناي خويش را چندان با مجسمه پوشاندند كه انسان به ترديد مي افتد كه آن ها را بنا به شمار آورد يا گالري مجسمه. مسلمانان از هر گونه تمثال و مجسمه بيزار بودند و خود را به آرايش گل و نقوش هندسي محدود كردند. هندوان، معماران مجسمه ساز سبك گوتيك قرون وسطايي هند بودند، و مسلمانان هنرمندان جلاي وطن كردة رنسانس بيگانه. به طور كلي، سبك هندو، به همان نسبت كه در آن عظمت بر زيبايي و دلربايي برتري يافت، به ذروه هاي بلندتري رسيد. مثلا اگر قلعة دهلي و تاج محل را در كنار آنگكور و بوروبودور قرار دهيم، به مثابه آن است كه اشعار غنايي زيبا را با نمايشنامه هاي عميق بسنجيم (مانند پترارك در كنار دانته؛ كيتس در كنار شكسپير، و سافو در كنار سوفكل.) اين، يك هنر تجلي زيبا و جانب گير انسان هاي خوشبخت است، و آن ديگري، تجلي كامل و قدرتمند يك نژاد. اين متن گزيده اي از فصل معماري اسلامي در هند ، جلد اول تاريخ تمدن (مشرق زمين، گاهواره تمدن) است.
