رابطه امام حسین(ع) با سه خلیفه نخست چگونه بود؟

سوال: رابطه امام حسین(ع) با سه خلیفه نخست چگونه بود؟

جواب: امام حسین(علیه السلام) به سبب شخصیّت ممتاز و نسب برجسته اش، در زمان خلفاى سه گانه مورد احترام دستگاه خلافت بود، تا آنجا که انتقادات سخت آن حضرت را تحمّل مى کردند و سعى در حفظ حرمت وى داشتند.
در برخى از کتب اهل سنّت آمده است که: روزى خلیفه دوم بر منبر، خطابه مى خواند که حسین(علیه السلام) خطاب به وى فرمود: «از منبر پدرم فرود آى و بر منبر پدر خویش بنشین!». عمر با خونسردى پاسخ داد: «پدرم که منبرى ندارد!». آنگاه حسین(علیه السلام) را در کنار خویش نشاند (و به او اظهار محبت کرد).(1)
همین ماجرا با تفاوت هایى در کتب شیعه نیز نقل شده است.(2)
در زمان عثمان نیز، در چند ماجرا حضور امام حسین(علیه السلام) ثبت شده است که هر کدام به گونه اى نشان احترام و عظمت آن حضرت میان عموم مسلمانان و مراعات حریم آن حضرت از سوى دستگاه حاکمیّت بود.
امام حسین(علیه السلام) همراه پدر بزرگوارش امیرمؤمنان(علیه السلام) و برادر ارجمندش امام حسن(علیه السلام) در مسیر هدایت مسلمین و دفاع از مظلومان حضور سازنده اى داشت و گاه خشم خلیفه سوم را بر مى انگیخت، ولى به هرحال، از روى ناچارى حرمتش را مراعات مى کردند.
در ماجراى بدرقه ابوذر ـ آن هنگام که عثمان وى را به سرزمین ربذه تبعید کرد و همگان را از بدرقه و همراهى ابوذر ممنوع ساخت ـ امام حسین(علیه السلام) همراه پدر و برادرش در مراسم بدرقه حاضر شدند و سخنانى با این مضمون براى تقویت ابوذر و تسلاّى خاطر وى بیان کرد; فرمود: «عموجان! خداوند تواناست که این اوضاع را دگرگون سازد و هر روز در کار تازه اى است. این گروه دنیاى خویش را از تو دریغ داشتند و تو دین خود را از (دستبرد) آنان بازداشتى! پس چقدر تو از دنیاى آنان بى نیازى; ولى آنان به دین تو سخت نیازمندند، صبر پیشه کن! چرا که خیر در صبر و شکیبایى است و شکیبایى نشانه شخصیّت است».(3)
امام حسین(علیه السلام) به وظیفه خویش ـ بدون توجّه به تهدیدات مخالفان ـ عمل مى کرد و در عین حال مورد تعرّض دستگاه خلافت قرار نمى گرفت، آنگونه که ابوذر و عمّار و عبداللّه بن مسعود، مورد تعرّض و ضرب و شتم عثمان و عمّال وى قرار گرفتند، زیرا افکار عمومى سخت با این کار مخالف بود.(4)

(1) . کنز العمّال، ج 13، ص 654، حدیث شماره 37662. شبیه همین اعتراض از امام حسین(علیه السلام) نسبت به ابوبکر و تأثّر ابوبکر از سخنان وى نیز نقل شده است. (مستدرک الوسائل، ج 15، ص 165، ح 3).
(2) . احتجاج طبرسى، ج 1، ص 292 و امالى طوسى، ج 2، ص 313.
(3) . یا عَمّاهُ إِنَّ اللهَ تَبارَکَ وَ تَعالى قادِرٌ أَنْ یُغَیِّرَ ما تَرى وَ هُوَ کُلُّ یَوْم فِی شَأْن. إِنَّ الْقَوْمَ مَنَعُوکَ دُنْیاهُمْ وَمَنَعْتَهُمْ دِینَکَ. فَما أَغْناکَ عَمّا مَنَعُوکَ وَ ما أَحْوَجُهُمْ إِلى ما مَنَعْتَهُمْ. فَعَلَیْکَ بِالصَّبْرِ فَإِنَّ الْخَیْرَ فِی الصَّبْرِ وَالصَّبْرُ مِنَ الْکَرَمِ. (کافى، ج 8، ص 207 و شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج 8، ص 131).
(4) . گردآوری از کتاب: عاشورا ریشه ها، انگیزه ها، رویدادها، پیامدها، زیر نظر آیت الله مکارم شیرازی، ص43.