اتفاقات شب اول قبر

في تفسير القمي عن سويد بن غفلة عن أمير المؤمنين (عليه السلام) قال : إنَّ ابنَ آدمَ إذا كان في آخرِ يومٍ من الدنيا ، وأولِ يوم ٍمن الآخرةِ مُثِّلَ له مالُه وولُده وعملُه ، فيَلتفتُ إلى مالِه فيقولُ : واللهِ إنّي كنتُ عليك لحَريصا شَحيحا ، فما لي عندك ؟ فيقول : خُذْ مِنّي كَفَنَك ؛
انسان هنگام مرگ مال و فرزندان و عمل خود را متمثّل مي‌بيند و به مال خود مي‌گويد: من براي كسب و اندوختن تو بسيار حريص و بخيل بودم. تو براي من چگونه اي؟ مال در پاسخ گويد: به مقدار كفن از من برگير.
ثم يَلتفتُ إلى ولدِه فيقولُ : واللهِ إنّي كنتُ لكم لَمحبّا ، وإنّي كنتُ عليكم لحاميا ، فما ذا لي عندَكم ؟ فيقولون : نؤديك إلى حُفرتِك ونُواريك فيها ، ثم يلتفتُ إلى عملِه فيقولُ : واللهِ إنّي كنتُ فيك لزاهدا ، وإنّك كنتَ عليَّ لَثقيلا ، فما ذا عندَك ؟ فيقولُ : أنا قَرينُك في قبرِك ، ويومِ حشرِك ، حتّى أُعرِضَ أنا وأنت على ربّك ، فإن كان للهِ وليا أتاه أطيبَ الناس ريحا وأحسنَهم مَنظرا ، وأزينَهم رياشا ، فيقول : بشر بروحٍ من اللهِ وريحانٍ وجنةِ نعيمٍ ، قد قَدِمْت َخيرَ مَقْدَمٍ ، فيقول : من أنت ؟ فيقول : أنا عملُك الصالحُ ، ارتحل من الدنيا إلى الجنة ، وإنّه ليعرف غاسلهُ ، ويُناشد حاملَه أن يعجله .
سپس به فرزندان مي‌گويد: به خدا سوگند من شما را بسيار دوست داشته و حفاظت مي‌كردم. شما براي من چه مي‌كنيد؟ آنان مي‌گويند: تو را به قبر رسانده، در آن دفن مي‌كنيم. آنگاه به كردار خويش مي‌گويد من به تو رغبتي نشان نمي‌دادم و برايم سنگين بودي. تو براي من چه مي‌كني؟ عمل انسان مي‌گويد: من در قبر و قيامت و نشور با تو خواهم بود، تا به حضور پروردگارت برسيم.
آن گاه امام فرمودند: اگر آدمى در دنيا ولى خدا باشد، عملش بصورت خوشبوترين و زيباترين، و خوش‏لباس‌ترين مرد نزدش مى‏آيد و مي‌گويد: تو را به روح و ريحان و بهشت نعيمى از جانب خداوند بشارت مي دهم كه چه خوش آمدنى كردى. وى مى‏پرسد: تو كيستى؟ مي گويد من عمل صالح توام كه از دنيا به آخرت كوچ كرده‏ام، و آدمى در آن روز غسل دهنده ي خود را مي شناسد و با كسانى كه جنازه‏اش را بر ميدارند سخن ميگويد و سوگندشان مي دهد كه عجله كنند.
فإذا دخل قبره أتاه ملكان ، وهما فتانا القبر ، يحبران أشعارهما ، ويحبران الأرض بأنيابهما ، وأصواتهما كالرعد القاصف ، وأبصارهما كالبرق الخاطف ، فيقولان له : من ربك ، ومن نبيك ؟ وما دينك ؟ فيقول : الله ربي ، ومحمد نبيي ، والاسلام ديني ، فيقولان : ثبتك الله فيما تحب وترضى ، وهو قول الله : يثبت الله الذين آمنوا بالقول الثابت في الحياة الدنياو في الآخرة، الآية ، فيفسحان له في قبره مَدَ بصره ، ويفتحان له بابا إلى الجنة ، ويقولان : نَمْ قريرَ العينِ نومَ الشابِ الناعمِ ، وهو قولُه : أصحابُ الجنةِ يومئذٍ خيرٌ مستقرا وأحسنُ مَقيلا .
همين كه داخل قبر شد، دو فرشته نزدش مى‏آيند كه همان دو شكافنده‌ي قبرند موى بدنشان آن قدر بلند است كه روى زمين كشيده ميشود و با دندان خود زمين را مى‏شكافند، صدايى دارند چون رعد قاصف، ديدگانى چون برق خاطف، برقى كه چشم را مى‏زند، از او مى‏پرسند: پروردگارت كيست؟ و پيرو كداميك از انبيايى؟ و چه دينى دارى؟ مي گويد:پروردگارم اللَّه است، و پيامبرم محمد (صلي الله عليه و آله و سلم) و دينم اسلام است، مي گويند: (بخاطر اينكه در سخن حق پايدار مانده‏اى) خدايت بر آنچه دوست مي دارى و بدان خوشنودى ثابت بدارد، و اين دعاى خير همان است كه خدا در قرآن فرمودهيُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا)، خداى تعالى كسانى را كه ايمان آورده‏اند بر قول حق و ثابت، هم در دنيا و هم در آخرت پايدارى‏ مي دهد .اينجاست كه قبر او را تا آنجا كه چشمش كار كند وسعت مي دهند و درى از بهشت به‌رويش مى‏گشايند و به‌او مي‌گويند: با ديده روشن و با خرسندى خاطر بخواب، آن طور كه جوان نورس و آسوده خاطر مي‌خوابد، و اين دعاى خير همان است كه خداى تعالى در باره‏اش فرموده: (أَصْحابُ الْجَنَّةِ يَوْمَئِذٍ خَيْرٌ مُسْتَقَرًّا وَ أَحْسَنُ مَقِيلًا)، بهشتيان آن روز بهترين جايگاه و زيباترين خوابگاه را دارند. وإذا كان لربّهِ عدوا فإنّه يأتيه أقبحَ خلقِ اللهِ رياشا ، وأنتنَه ريحا ، فيقول له أبشِر بنُزُلٍ من حميمٍ ، وتصلية جحيم ، وإنّه ليعرفُ غاسلَه ، ويُناشد حاملَه أن يحبسه ، فإذا أُدخلَ قبرَه أتيا ممتحنا القبرِ ، فألفيا عنه أكفانَه ثم قالا له ، من ربُّك ؟ ومن نبيُّك ؟ وما دينُك ؟ فيقول : لا أدري فيقولان له : ما دريتَ ولا هديتَ ، فيَضربانه بمرزبه ضربةً ، ما خلق اللهُ دابةً إلا وتَذعر لها ما خلا الثقلان ، ثم يَفتحان له بابا إلى النارِ ، ثم يقولان له : نَمْ بِشَرِّ حالٍ ، فيَبوء من الضيق مثلَ ما فيه القنا من الزج ، حتى أنَّ دماغَه يخرج من بين ظُفره ولحمه ، ويُسلط ّلله عليه حياةَ الأرضِ وعقاربَها وهوامَها تنهشه حتى يَبعثه اللهُ من قبره ، وأنّه ليَتمنى قيامَ الساعةِ مما هو فيه من الشَرِّ.[SUP]1[/SUP]
و اگر دشمن پروردگارش باشد، فرشته‏اش بصورت زشت‏ترين صورت و جامه و بدترين چيز نزدش مى‏آيد و به‌او مي‌گويد: بشارت باد تو را به ضيافتى از حميم دوزخ، جايگاه آتشى افروخته و او نيز غسل دهنده‌ي خود را مى‏شناسد و حامل خود را سوگند مي دهد: كه مرا بطرف قبر مبر، و چون داخل قبرش مى‏كنند، دو فرشته ممتحن نزدش مى‏آيند و كفن او را از بدنش انداخته، مى‏پرسند: پروردگار تو و پيغمبرت كيست؟ و چه دينى دارى؟ مي گويد: نميدانم، مى‏گويند: هرگز ندانستى و هدايت نشدى پس او را با گرزى آن چنان مى‏زنند كه تمامى جنبنده‏هايى كه خدا آفريده، به غير از جن و انس، همه از آن ضربت تكان مي خورند.آن گاه درى از جهنم برويش باز نموده، به‌او مي‌گويند: بخواب با بدترين حال، آن گاه قبرش آن قدر تنگ ميشود كه بر اندامش مى‏چسبد، آن طور كه نوك نيزه به غلافش بطورى كه مغز سرش از بين ناخن و گوشتش بيرون آيد و خداوند مار و عقرب زمين و حشرات آن را بر او مسلط مى‏كند تا نيشش بزنند و او بدين حال خواهد بود، تا خداوند از قبرش مبعوث كند، در اين مدت آن قدر در فشار است كه دائما آرزو مى‏كند كه قيامت قيام كند. براساس برخي روايات عمل نيك انسان به صورت جواني زيبا منظر و عمل بد او به صورت زشت و بدبو بر او متمثّل مي‌شود.[SUP]1[/SUP]
هر كس در دنيا باطن خويش را به نور بصيرت بنگرد آن را بالقوّه پر از انواع موذي و درنده، مانند شهوت، غضب، مكر، حسد، حقد، كبر، ريا و خودخواهي خواهد ديد، كه اگر لحظه‌اي از آنها غفلت ورزد هر آن او را مي‌درند و نيش مي‌زنند، جز اين كه بيشتر مردم نمي‌توانند آنها را ببينند؛ زيرا به امور دنيا و دست آوردهاي حواسّ ظاهري سرگرم هستند. اما وقتي او را در قبر گذارند پرده هاي غفلت كنار مي‌رود و همه‌ي‌ آن صفات مذموم را به شكل‌هاي اصلي خواهد ديد؛ زيرا هر يك از صفات مزبور صورتي مناسب خود دارد؛ چنان‌كه كبر و تكبّر به شكل پلنگ نمودار مي‌شود. از اين رو عقرب‌ها و مارهايي را مشاهده مي‌كند كه در كمين او نشسته اند. اينها در واقع همان صفات و ملكات نفساني او هستند كه در آخرت به شكل عذاب قبر براي او ظاهر مي‌شوند. همچنين ملكات پسنديده و صفات حميده براي انسان پرهيزكار باغي از باغ‌هاي بهشت پديد مي‌آورند؛ چنان‌كه آيات و اخبار فراواني بر اين دو قسم دلالت دارد؛ مانند: "إنّ الّذين يأكلون أموال اليتامي ظلماً إنّما يأكلون في بطونهم ناراً"[SUP]3[/SUP] و در حديث آمده است: "إنّما هى أعمالكم تردّ إليكم"[SUP]4[/SUP] و "الجنّة قيعان وإنّ غراسها سبحان اللّه وبحمده" [SUP][SUP]5[/SUP][/SUP]؛ بهشت سرزميني است كه نهال‌هاي آن كه به دست بشر غرس مي‌شود "سبحان اللّه"و "الحمد لله" است.
پيامبر (صلي الله عليه و آله و سلم) به قيس فرمود: "لا بدلك يا قيس من قرين يدفن معك و هو حيّ و تدفن معه و أنت ميّت؛ فإن كان كريما أكرمك، وإن كان لئيما أسلمك. ثم لا يحشر إلّا معك و لا تبعث إلّا معه، و لا تسئل إلّا عنه، فلا تجعله إلّا صالحاً، فإنّه إن صلح آنست به، و إن فسد لا تستوحش إلّا منه و هو فعلك"[SUP]6[/SUP] ؛ اي قيس به ناچار همراهي خواهي داشت كه با تو دفن مي‌شود. او زنده است و تو در حالي كه مرده‌اي با او دفن خواهي شد. اگر نيك و گرامي باشد مايه‌ي‌ احترام تو خواهد شد و اگر پست و نفرت آور باشد به تو بدي مي‌كند. سپس محشور نمي‌شود جز با تو و برانگيخته نخواهي شد جز با او. از تو نمي‌پرسند جز درباره‌ي‌ او. تو شايسته و نيك آن را به جا آور؛ زيرا اگر او شايسته شد، تو با او مأنوس خواهي شد و اگر فاسد و تباه باشد از او وحشت خواهي داشت و او جز كردار تو چيزي نيست.