تنوين در درس هاى گذشته با خواندن اين کلمه ها آشنا شديد: كِتابَ كِتابِ كِتابُ بعضى وقتها اين کلمه ها با نون ساكن اضافى خوانده مى شوند: كِتابَنْ كِتابِنْ كِتابُنْ بـراى ايـنـكـه مـعـلوم شـود نـون سـاكن آنها اضافى است ،آن را نمى نويسند و در عوض ، علامت صداى حرف قبلى راتكرار مى كنند: كِتابً كِتابٍ كِتابٌ اسم اين علامت ها (تنوين ) است . تـنـويـن : نـون سـاكـنـى است كه در آخر بعضى از کلمه هانوشته نشده ولى خوانده مى شود، و نشانه آن تكرار علامت صداى حرف مى باشد. تنوين بر سه قسم است : تنوين فتحه ، تنوين كسره و تنوين ضمه . تنوين هاى سه گانه را مى توان به شكل هاى زير نمايش داد. تنوين فتحه ـَ + نْ ـً تنوين كسره ـِ + نْ ـٍ تنوين ضمه ـُ + نْ ـٌ کلمه هاى زير را به دقت بخوانيد : ماءً ماءَنْ جَزاءً جَزاءَنْ ذِكْرٍ ذِكْرِنْ جِهادٍ جِهادِنْ كُلُّ كُلُّنْ سَماءٌ سَماءُنْ نـكـتـه : مـعـمـولاً در آخر كلماتى كه به تنوين فتحه ختم مى شوند. الفى آورده مى شود مانند: (كـِتـَابـاً) و ايـن بـدان جـهـت اسـت كـه در هـنـگـام وقف بايد به صورت الف مدى خوانده شوند: (كِتَابًا) در سه مورد زير الف آورده نمى شود: 1ـ كـلمـاتـى كـه بـه تـاء گـرد خـتـم شـونـد مـانـنـد: (رَحـْمـَةً ، حـَيـوةً )و در هـنـگـام وقـف ، تـاء تبديل به هاء ساكن مى شود: (رَحْمَهْ ، حَيوهْ) 2ـ كـلمـاتـى كـه الف مـدى آنـهـا بـه صـورت يـاء نـوشـتـه شـده بـاشـد مثل (هُدًى ) و در هنگام وقف (هُدى ) خوانده مى شود. 3ـ بـعـضـى از كـلمـاتـى كـه بـه هـمـزه خـتـم مـى شـونـد مثل (جَزَاءً) و در هنگام وقف ، همزه ساكن مى گردد (جَزَاءْ) تمرين 1 کلمه هاى زير را بخش بخش بخوانيد: خـَوْفٍ ـ سـُرُرٍ ـ جـَهـادٍ ـ بـِاَكْوابٍ ـ حَلاّفٍ ـ مَقْطُوعَةٍ ـ جَمْعًا ـ شَكُورًا ـ اَعِزَّةً ـ شُهُبًا ـ وَحيدًا ـ اَطْوارًا ـ رابِيَةً ـ مُقْتَدِرًا ـ فَعّالٌ ـ غِشاوَةٌ ـ عامِلَةٌ ـ بَصيرٌ ـ شَهيدٌ ـ مُنْتَشِرٌ ـ مُسْفِرَةٌ ـ وُجُوهٌ ـ شِهابٌ تمرين 2 كلمات تنوين دار آيات زير را بخش بخش بخوانيد: قـالَ رَبِّ اِنـّى دَعـَوْتُ قـَوْمـى لَيـْلاً وَ نـَهـارًا(5 / نـوح ) اِنّى اَخافُ عَلَيْكُمْ عَذابَ يَوْمٍ عَظيمٍ(135 / شـعـراء) اِنَّ رَبـّى رَحـيـمٌ وَدُودٌ(90 / هـود) ما لَكُمْ لاتَرْجُونَ لِلّ هِ وَ قارًا(13 / نوح ) وَ قَدْ خَلَقَكُمْ اَطـْوارًا(14 / نـوح ) مـَنـّاعٍ لِلْخـَيـْرِ مـُعـْتـَدٍ اَثـيمٍ(25 / ق ) وَ ما اَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ اِلاّ وَ لَها كِتابٌ مـَعـْلوُمٌ(4 / حـجـر) جـَزاءً مـِنْ رَبِّكَ عـَطـاءً حـِسـابـًا(36 / نـبـاء) اِنّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا يَوْمًا عَبُوسًا قـَمـْطـَريرًا(10 / انسان ) وَ يُمْدِدْكُمْ بِاَمْوالٍ وَ بَنينَ وَ يَجْعَلْ لَكُمْ جَنّاتٍ وَ يَجْعَلْ لَكُمْ اَنْهارًا(12 / نوح ) وَ اَنْزَلْنا اِلَيْكُمْ نُورًا مُبينًا(174 / نساء) وَيْلٌ لِكُلِّ اَفّاكٍ اَثيمٍ(7 / جاثيه ) تمرين و تكليف براى هر يك از تنوينهاى فتحه ، كسره و ضمه بيست کلمه از قرآن انتخاب كرده و بنويسيد. مدّ قبلاً با صداهاى كشيده آشنا شديم . بعضى وقتها بايد صداى كشيده را بيشتر بكشيم كه در اين صورت با اين علامت (ـَّ) مشخص مى شود. اسم اين علامت مدّ است و بالاى بعضى از صداهاى كشيده قرار داده مى شود و نشانه آن است كه بايد بيشتر كشيده شوند. كـلمـه هـاى زيـر يك بار بدون علامت مدّ و بار ديگر با علامت مدّ نوشته شده در خواندن آنها دقت كنيد: ماءً ماَّءً ضالّينَ ضاَّلّينَ لا اَمْلِكُ لاَّاَمْلِكُ اِفْتِراءً اِفْتِرآءً تمرين 1 کلمه هاى زير را شمره بخوانيد: اَنـْبـاَّءُ ـ سَرّاَّءَ ـ اَوْلِياَّءَ ـ شُهَداَّءَ ـ تَحاَّضُّونَ ـ اَشِدّاَّءُ ـ ماَّءً ـ اِنّاَّ اَنْزَلْناهُ ـ ضاَّلّينَ ـ قَّ ـ اِنَّماَّ اَنْتَ ـ اَتـُحـاجُّونـّى ـ يـسَّ ـ عـِشـاَّءً ـ فـى اَنـْفُسِهِمْ ـ الَّر ـ اَنْزَلْناَّ اِلَيْكُمْ ـ رَبّىَّ اَعْلَمُ ـ حُنَفاَّءَ ـ اَعْداَّءً ـ كَّهـيـعَّصَّ ـ سـاَّءَتْ ـ عـَطاَّءً ـ جَزاَّءً ـ لاَّ اَمْلِكُ ـ حمَّ عَّسَّقَّ ـ فَد اَّءً ـ اِنّ اَّ اَرْسَلْن اكَ ـ بَلاَّءً ـ يُح اَّدُّونَ ـ يـَتـَم اَّسّ ا ـ يـَش اَّءُ ـ اِفـْتـَراَّءً ـ مِمّا تَدْعُوناَّ اِلَيْهِ ـ وَ فىَّ اذانِنا ـ قُلْ اِنَّماَّ اَنَا بَشَرٌ ـ شَغَلَتْناَّ اَمْوالُنا ـ تَحاوُرَ كُماَّ اِنَّ ـ لَوْلا اَنْ ـ ما اَصابَكَ تمرين 2 آيات زير را کلمه کلمه و شمرده بخوانيد: قُلْ اِنّى لاَّ اَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَ لا رَشَدًا(21 / جن ) وَ فىَّ اَنْفُسِكُمْ اَفَلا تُبْصِرُونَ(21 / ذاريات ) اِنَّ ه ذ ا ك انَ لَكُمْ جَز اَّءً وَ ك انَ سَعْيُكُمْ مَشْكُورًا(27/ مرسلات ) جَزاَّءً مِنْ رَبِّكَ عَطاءً حِسابًا(35 / نـباء) وَ جَعَلْنا فيها رَواسِىَ شامِخاتٍ وَ اَسْقَيْناكُمْ ماَّءً فُراتاً(27 / مرسلات ) اِنْ هِىَ اِلاّ اَسْماءٌ سـَمَّيـْتـُمـُوهـاَّ اَنـْتـُمْ(23 / نجم ) فَبِاَىِّ آلاَّءِ رَبِّكُم ا تُكَذِّب انِ ـ مُدْه اَّمَّت انِ(65،66 / رحمن ) وَ اِذْ اَخـَذْن ا مـيـث اقـَكـُمْ لا تَسْفِكُونَ دِم اَّءَكُمْ وَ لا تُخْرِجوُنَ اَنْفُسَكُمْ مِنْ دِي ارِكُمْ ثُمَّ اَقْرَرْتُمْ وَ اَنْتُمْ تَشْهَدُونَ(84 / بقره ) اِنّا اَنْزَلْناهُ فى لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ(2/ دخان ) تمرين و تكليف سى کلمه از قرآن كه داراى علامت مدّ باشد انتخاب كنيد و بنويسيد. حروف ناخوانا 1 در رسم الخط فارسى ، در بعضى کلمه ها به حرف (واو) بر مى خوريم كه نوشته شده ولى خوانده نمى شود؛مانند،خواندن ،خواستن ،خواهر،خواهش . در قرآن كـريـم نيز چهار حرف (و،ى ،ا،ل ) بعضى وقتها خوانده نمى شوند، و براى اينكه با موارد خوانا، اشتباه نشود آنها را بدون علامت نوشته اند. با اين چهار حرف کلمه (والى ) ساخته اند تا هميشه در ذهن بماند. در اين درس با موارد (و) ، (ى ) آشنا مى شويم . 1ـ هر گاه (و) ، (ى ) پايه و كرسى براى همزه قرار گيرند (ؤ ،ى ء) خوانده نمى شوند. توضيح : همزه ، به دو شكل نوشته مى شود: الف ـ به تنهايى (مانند: سَماءَ ، سُوءُ ، جُزْءانِ) ب ـ روى يـكـى از دو حـرف (و) ، (ى ) قـرار مـى گيرد كه در اين صورت واو و ياء خوانده نمى شوند و علامت موجود روى آن مربوط به حرف همزه مى باشد، مانند: مُؤْمِنُ كه خوانده مى شود مُ*ءْمِنُ بارِى ءُ كه خوانده مى شود بارِءُ يـاد سـپارى : اگر ياء كوچك (ي*) پايه و كرسى همزه واقع شود نقطه هاى آن را نمى نويسند، مانند: مَلائِكَةَ كه خوانده مى شود مَلاءِكَةَ تمرين 1 کلمه هاى زير را شمرده بخوانيد: تُؤْتى ـ مُؤْصَدَةٌ ـ تُؤْوى ـ فُؤ ادُ ـ لُؤْلُؤًا ـ يُؤ اخِذُكُمْ ـ اَفَتُؤْمِنُونَ ـ جَزاَّؤُكُمْ ـ تُؤْثِرُونَ ـ اباؤُنا ـ يـُؤْفـَكُ ـ مـاَّؤُهـا ـ قـُرِى ءَ ـ يِبْدِى ءُ ـ اِمْرِى ءٍ ـ ذاَّئِقَةُ ـ تُبَوِّى ءُ ـ يَسْئَلُونَ ـ بَرى ءٌ ـ مِتَّكِئينَ ـ حينَئذٍ ـ اَبْناَّئَكُمْ ـ اَفْئِدَتُهُمْ ـ بِئْسَ 2ـ هر گاه (و) و (ى ) بعد از صداى (ـ) و بدون علامت باشند خوانده نمى شوند، مانند: صَلوةُ كه خوانده مى شود صَل* ةُ مُوسى كه خوانده مى شود مُوس* ياد سپارى : بعضى وقتها ياى كوچك (ي*) بعد از صداى (ـ) واقع مى شود، مانند: تَليها كه خوانده مى شود تَلها تمرين 2 کلمه هاى زير را شمرده بخوانيد: نـَجـوةَ ـ مـِشـْكـوةُ ـ غـَدوةُ ـ زَكـوةُ ـ حـَيـوةُ ـ مَنوةُ ـ ضُحى ـ نَريكَ ـ سَجى ـ اُولى ـ فَهَدى ـ دَسّيها ـ عـَصـى ـ يـَتـَزَكـّى ـ يَغْشيها ـ سُكارى ـ فَاَريهُ ـ هَدينِ ـ تَتَجافى ـ اُسارى ـ فَغَوى ـ فَنادى ـ هَوى ـ عُزّى ـ اُخْرى ـ يُوحى . تمرين 3 آيات زير را کلمه کلمه و شمرده بخوانيد: هـذا يـَوْمُ لا يـَنـْطـِقـُونَ(35 / مرسلات ) وَ لا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ(36 / مرسلات ) وَيْلُ يَوْمَئِذٍ لِلْمـُكـَذِّبـيـنَ(37 / مـرسـلات ) وَ يـَطـوُفُ عـَلَيـْهـِمْ وِلْدانٌ مـُخـَلَّدُونَ اِذا رَاَيـْتـَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤًا مـَنـْثُوراً(19 / انسان ) نَحْنُ خَلَقْناهُمْ وَ شَدَدْنا اَسْرَهُمْ وَ اِذا شِئْنا بَدَّلْنا اَمْثالَهُمْ تَبْديلاً(28 / انسان ) خُذْمِنْ اَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكّيهِمْ بِها وَصَلِّ عَلَيْهِمْ اِنَّ صَلوتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ (103 / تـوبـه ) فـَاَرَدْنـا اَنْ يـُبـْدِلَهـُما رَبُّهُما خَيْراً مِنْهُ زَكوةً وَ اَقْرَبَ رُحْماً (81 / كهف ) وَ اِنَّكَ لَعَلى خـُلُقٍ عـَظـيمٍ (4 /قلم )وَاَنْ لَيْسَ لِلْاِنْسانِ اِلاّماسَعى (39/ نجم ) قُلْ اَنَّما يُوحى اِلَىَّ اَنَّما اِلهُكُمْ اِلهٌ واحـِدٌ فـَهَلْاَنْتُمْ مُسْلِمُونَ (108/انبياء)قالَاَوَلَ وْجِئْتُكُمْ بِاَهْدى مِمّاوَجَدْتُمْ عَلَيْهِاباءَكُمْ(24/ زخرف ). تمرين و تكليف بـيـسـت كـلمـه از قرآن كـه داراى و او ناخوانا و بيست کلمه كه داراى ياى ناخوانا باشد انتخاب كرده بنويسيد.