جغرافیای سیاسی: شهرستان محلات در جنوب غربی تهران ودر فاصله 262 کیلومتری آن قرار دارد و یکی از شهرستان های استان مرکزی محسوب می شود که در جنوب شرقی آن واقع گردیده است این شهر از طرف شمال به قم و آشتیان و از طرف جنوب به اصفهان و گلپایگان و از طرف غرب به خمین واراک و از طرف شرق به دلیجان محدود می باشد مساحت این شهرستان 37/2079 کیلومتر مربع برابر با 1/7 درصد کل استان با تراکم نسبی 21 نفر می باشد شهرستان محلات دارای 2 شهر، یک بخش مرکزی و2 دهستان به نام های دهستان باقرآباد ( با 48 آبادی و 1500 خانوار ) و دهستان خورهه ( با 13 ابادی و 992 خانوار ) و در مجموع دارای 61 آبادی ( در سال 1370 ) بوده است . جغرافیای اقلیمی: عرض جغرافیایی این شهر 53 درجه و 23 دقیقه شمالی و طول جغرافیایی آن برابر با 5 درجه و 30 دقیقه شرقی است. ارتفاع آن 1747 متر از سطح دریا می باشد این شهرستان از جانب شمال به جنوب گسترده شده است که تصور می رود علت آن مسطح شدن زمین در این جهت باشد شهرستان محلات به دو قسمت محلات علیا و محلات سفلی تقسیم می شود که چشمه همیشه جوشان و چنارهای سربه فلک کشیده زینب بخش محلات علیا و زمینهای کشت گلهای متنوع و رنگارنگ زینت بخش محلات سفلی می باشد محصور بودن بین کوهستانی محلات را تا حدودی از تغییرات ناگهانی دما مصون داشته و اثر عوامل مختلف آب و هوایی نوعی آب و هوای کوهپایه ای را برای شهر به ارمغان آورده است بطور کلی این شهرستان دارای تابستان های خنک و زمستان های سرد ( البته نه شدید ) است ، گرمترین ماه سال مراد با میانگین دمای 21 درجه سانتیگراد و سردترین ماه سال دی ماه با میانگین دمای 2 درجه سانتیگراد می باشد و میانگین بارش سالیانه برف و باران در این شهر طبق آمار موجود 280 میلیمتر است. شرایط اجتماعی : جمعیت کل شهرستان ( در سال 1370 ) 43833 نفر ، که از این میان 22831 نفر مرد و 21002 نفر زن با نسبت جنسی 71/108 بوده اند . در نقاط شهری محلات 32936 نفر ( 17085 نفر مرد و 15851 نفر زن با نسبت جنسی 55/111 زندگی می کردند تعداد خانواده های شهرستان محلات 10395 مورد بوده که از این میان 5369 خانوار با سواد و 1394 خانوار بی سواد بوده اند ضریب رشد سالیانه جمعیت این شهرستان در طی سالهای ( 70-65 ) 92/0 در صد بوده است. شرایط قومی : پدیده های جغرفیایی منجمله جهت گیری کوهها نقش عمده ای در ارتباط با خارج و سیر تکامل سیاسی و اقتصادی و حفظ یک منطقه از تهاجم بیگانگان را دار است جهت گیری کوهها در اطراف محلات و واقع شدن این شهر در بین کوهها موجب شده تا مردن شهر محلات کمتر مورد تهاجم اقوام بیگانه قرار گیرند. در نتیجه از نظر ظاهری حالت متفاوتی بانقاط دیگر منطقه و مخصوصا" شمال شهرستان ارند بدون شک نمی توان تاثیر آب و هوای کوهستانی و زندگی در یک ناحیه نسبتا" مرتفع ( ارتفاعات شهر محلات از سطح آبهای آزاد حدود 1800 متر است) را در خصوصیات جسمانی مردم شهر محلات بدون تاثیر دانست رنگ پوست غالب مردم در شهر محلات نسبتا" سفید موها نسبتا" نرم و رنگ چشمهای غالب مردم قهوه ای روشن، جمجمه نسبتا" پهن و قد نسبتا" بلند و کشیده است، این خصوصیات درمردم روستاهای این شهرستان و مخصوصا" روستاهایی که در دشتها واقع شده اند متفاوت است زیر رنگ سفید پوست فقط در مردم شهر محلات که از یک آب و هوای لطیف بهره مند هستند مشاهده می شود و رنگ پوست در روستاهای منطقه مرود مطالعه به تیرگی گرایش پیدا می کند موقعیت اقتصادی : کاشت انواع محصولات کشاورزی همچون : گندم، ج.، نخود، لوبیا، کنجد، عدس، گردو، بادام، فندق، انگور، انار، سیب، گلابی، زردآلو، سنجد، خربزه، گوجه فرنگی، بادمجان، هندوانه، پنبه، تخم آفتابگردان و پیاز رایج است و این شهرستان از شهرستانهای مستعد برای تولید انواع محصولات باغی و کشاورزی و صیفی است، علاوه بر مصرف خود شهرستان و روستاها و بخشهای تابعه به بیرون از شهرستان نیز صادر می کند. دامپروری : پرورش انواع دام از قبیل گوسفند، گاو- بز، میش، گوساله در روستاهای محلات رایج و با توجه به مستعد بودن مراتع این شهرستان و سرسبزی آن در فصول معتدل و گرم سال، تولید محصولات لبنی و دامها این شهرستان بسیار قابل توجه است و رونق خوبی دارد. «گل و گل کاری در محلات» هنر گلکاری و پورش گل به عنوان یک فعالیت اقتصادی در ایران به آغاز قرن حاضر و حدود 1300 شمسی برمی گردد و شهر محلات به عنوان پایه گذار، ایجاد کننده و توسعه دهندة این صنعت، نقش پر اهمیت و ویژه ای داشته است سالانه علاوه بر دو میلیون علاوه گلدان و بیست میلیون شاخه گل در سطح 900 هکتار اراضی و گلخانه های شیشه ای و پلاستیکی شهرستان محلات تولید و به دو ستراران گل در سطح کشور و خارج از کشور و خارج از کشور عرضه می شود. دلایلی را که می توان برای پرورش گل در محلات نام برد به قرار زیر است : 1_ از قدیم الایام در این منطقه نوعی گلایل وحشی و بومی وجود داشته که در میان مزارع این شهرستان می روئیده است. 2_ اعتدال نسبی آب و هوا و عدم وجود تغییرات و تنش های شدید طبیعی در طول سال. 3_ وجود علاقه و مهارت و بینش لازم جهت پرورش گل در منطقه. انواع گل در محلات : الف : گلهای آپارتمانی : شامل 20 گونه که برخی از آنها عبارتند از : انواع پیتوس، آلکونها، کرتن، دیفین باخیا، انواع فیلکوس(ابلق) پیرومیا(پیله). ب : گلهای شاخه ای : شامل 19 گونه که برخی از آنها عبارتند از، گلایل میخک، زنبق، انواع پیلوم، ارکیده، کوکب، جعفری، همیشه بهار، انواع داودی، ژرویرا، آمالیس. انواع درختچه های زینتی : الف : کاغذی مانند : رز – نسترن- نخل زینتی- محبوب شرب – کاردینا. ب : نشاء و بذر : میمون – صدفی- انواع بنفشه- اطلسی خارجی و ایرانی، پریوش. ج : انواع نهال : نهال گیلاس- نهال هلو- نهال گردو- اقاقیا، زلزالک، آناناس. موقعیت معیشتی : در گذشته این شهر تنها در امر کشاورزی فعال بوده است هنر گلکاری و پرورش گل به عنوان یک فعالیت اقتصادی در ایران به آغاز قرن حاضر و حدود 1300 شمسی باز می گردد و شهر محلات به عنوان پایه گذار ایجاد کننده وتوسعه دهنده این صنعت نقش پر اهمیت و ویژه ای داشته است . سالانه افزون بر 2 میلیون عدد گلدان و 20 میلیون شاخه گل در سطح 900 هکتار از اراضی و گلخانه های شیشه ای و پلاستیکی شهرسان محلات تولید و به دوستداران گل در سطح کشور و خارج از کشور عرضه می شود . بجز بخش کشاورزی بخش خدمات ومشاغل تولیدی نیز در این منطقه دارای اهمیت می باشد مثل کارخانه های سنگبری سنگهای تراورتن، چینی ، مرمریت و گرانیت که این شهرستان از نظر معادن یکی از نقاط معروف ایران به شمار می رود. همچنین کارگاههای کوچک و بزرگ تریکوبافی صنعت قالی بافی ، کارخانه رب گوجه سازی و کمپوت سازی، از دیگر امکانات معیشتی این شهرستان به شمار می ایند در کنار موارد ذکر شده به علت چشمه آبگرم معدنی، محلات در فصول مساعد جاذب تعداد بسیاری از ایرانگردان می باشد. ویژگی های تاریخی شهرستان محلات محلات در روزگار هخامنشیان ، بخش کوچکی از ایالات ما یا ماه به شمار می رفته است . این منطقه در دوران اشکانیان جزئی از ایالت والی نشین ماد بزرگ محسوب می شده و در زمان سلوکیان این ناحیه مخصوصاً قسمت شمالی آن یعنی دهستان خورهه مورد توجه حکام یونانی بوده است . در دوران نخستین اسلامی این شهرستان جزء منطقه ای به شمار می رفته که به نام « جبال » یا « کهستان » خوانده می شده است .همین منطقه در قرن چهارم هجری و بعد از تغییرات و تصمیمات منطقه ای به نام « رستاق انار » خوانده می شده است . بعدها نیز محدوده دو شهرستان خمین و محلات امروزی را تیمره گفته اند که تیمره علیه ، خیمن امروزی و تیمره سفلی ، محلات کنونی بوده است . در محدوده کنونی شهرستان محلات نواحی خورهه و نیم ور با آثار به جا مانده نشان از قدمت تاریخی این منطقه دارند . لیکن شهر محلات از سابقه تاریخی مشخص و طولانی برخوردار نیست . چنانکه در مورد وجه تسمیه محلات نیز اختلاف نظر وجود دارد و برخی معتقدند محلات را به لحاظ داشتن چندین محله نا متجانس بدین نام نامیده اند . آتشكده آتشكوه آتشکده آتشکوه بدون شک یکی از مهمترین آثار بجا مانده از دوران باستان در سرزمین کهن ایران، بقایای آتشکده آتشکوه نیم ور و در استان مرکزی است. عظمت این بنا به حدی است که قطعاً جزو برترین آتشکده های زرتشتیان جهان بشمار می رود. چنانکه ابن فقیه همدانی بنای این آتشکده را هم طراز با ایوان کسری، قصر شیرین و معبد آناهیتای کنگاور می داند. مورخان بنای آتشکده را متعلق به دوره ساسانیان دانسته و معتقدند که بر اساس شواهد و قرائن تا قرن چهارم هجری سالم بوده است. آندره گدار باستان شناس معروف که درباره آتشکده های ایران تحقیق نموده در کتاب آثار ایران جلد 1 و 2 می نویسد: گفته حمدالله مستوفی قزوینی: نمیسور از اقلیم چهارم است. جمشید پیشدادی ساخت و در آنجا جهت خود قصری عالی کرده بود اطلال و آثار آن هنوز باقی است و گشتاسب درو آتشخانه ساخت از قصر قدیمی اصلی بیشک چیزی برجای نمانده است. در همین زمینه حکیم محمد تقی خان در کتاب گنج دانش در مورد بنای آتشکده آورده است که: گویند جاسب از بناهای یکی از امرای عسگریه همای دختر بهمن بن اسفندیار مشهور به نیم ور می باشدو این امیر در نراق و دلیجان و دهات پشت گدار حکومت داشته و امیر مذکور آتشکده ای در دو فرسخی نمیم ور در کوه معروف به کوه آتشکوه ساخته و به وضع چهار صفه بنا شده و هنوز پایه هایش برقرار است و در آن سنگ های عریض و طویل به ککار برده اند که هر قطعه سنگی از آن یک زرع و نیم عرض و سه زرع طول دارد و دوازده گره کلفتی هر پارچه سنگ می شود. در این زمانی که خراب شده ، چهار عدد از آن سنگها روی هم نصب و استوار است و در کنار آتشکده چشمه جاری است که از آن آب، زراعت می نمایند هوای خوب و مرتعی دلکش و مرغوب دارد که الحال متعلق به چند خانوار بختیاری است. بنای آتشکده در دامنه کوه آتشکوه و در کنار رودخانه ای به همین نام ، در مساحتی حدود 600 متر مربع احداث شده است. طول بنا 40/28 متر و عرض آن در بخش شرقی 60/12 و در بخش غربی 25 متر می باشد. مجموع آتشکده از سه بخش تالار اصلی (شرقی)، تالار غربی و راهرو تشکیل شده است که به ذکر مشخصات آن می پردازیم: تالار اصلی یا شرقی آتشکده: این بخش که احتمالاً محل آتشدان و نیایش بوده شامل تالاری است مربع شکل که هر ضلع آن از بیرون 60/12 متر ظول دارد. این تالار دارای چهار ستون مستحکم به ابعاد 70/2 × 70/2 متر و به ارتفاع 6 متر تا پای طاق می باشد که از سنگ و سروج ساخته شده است. گنبد و طاق این بنای عظیم بر روی این چهار ستون استوار بوده است. دو سوی ستون ها به طرف داخل تالار به صورت نیم دایره و دو سوی دیگر آنها به صورت مستقیم و دارای زاویه هستند. روی ستون ها سردری های هلالی شکل و گنبدی شکل وجود داشته که بخش عمده آن فرو ریخته است. با توجه به اینکه در پاطاقها آجر پخته بکار رفته، این احتمال وجود دارد که تمام سقف هم از آجر پخته سقف زده شده باشد. ظرافت بکار رفته در استفاده از سنگهای پاستون ها و ستون ها به حدی است که هیچگاه دو بند سنگ بر روی هم قرار نگرفته اند. در سات بنا از آجرهای چهار گوش با نمای سنگ استفاده شده و برای استحکام بیشتر بنا ر داخل دیوارها تیرچه چوبی به کار رفته است. تالار غربی: در بخش غربی ساختمان ، تالاری به طول 30/10 در 6/5 متر بنا شده که از طریق راهرویی به تالار اصلی متصل می شود. دیوارهای شمالی و جنوبی این تالار که از سنگ و ساروج ساخته شده حدود 40/1 متر عرض دارد. ورودی اصلی به تالار شرقی به پهنای 60/5 متر در این بخش قرار گرفته است. در دو طرف ورودی اصلی دو ستون به قطر 40/3 و دیگری 40/4 متر با نمای بیرونی به شکل نیم دایره که به صورت برج دیده بانی می باشد ساخته شده است. در اطراف این دو ستون اصلی، دو ستون دیگر درجوانب آنها به طول 20/3 در 20/2 متر وجود دارد. از ضلع غربی که به آتشکده می نگریم ، چهار ستون بزرگ نمایان است که ورودی اصلی و دو ورودی فرعی در اطراف را شامل می شود. به احتمال زیاد این ورودی ها دارای سردر و سقف و طاق آجری بوده که فرو ریخته است. ورودی سمت چپ (شمالی) 60/2 متر و ورودی سمت راست (جنوبی) 20/2 متر عرض دارد. احتمال می رود که این دو ورودی اطراف، به ساختمان های دیگری در جوانب تالار غربی راه داشته که با گذشت زمان از بین رفته اند. شواهد و بقایای دیوارهای محوطه شمالی تالار نشانگر این مطلب است. راهرو اصلی: تالار اصلی مربع شکل که در ضلع شرقی مجموعه ساختمان آتشکده قرار دارد توسط راهرو اصلی به تالار غربی مستطیل شکل ارتباط می یابد. این راهرو 7 متر طول و 80/2 متر عرض دارد و احتمالاً به دلیل بالا بودن سطح تالار اصلی از تالار غربی، از چند پله استفاده می شده است. راهرو علاوه بر اینکه ارتباط دهنده دو تالار بوده به مجموعه های شمالی و جنوبی هم ارتباط داشته است. این راهرو مسقف بوده که تمامی آن به مرور زمان ریخته است. با توجه به اینکه روستای آتشکده از قدمت زیادی برخوردار نیست این احتمال وجود دارد که در گذشته در اطراف آتشکده، شهر و آبادی هایی وجود داشته که هنوز بقایای آن کشف نشده است. این آتشکده به شماره 311 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. راههای دسترسی: 5 کیلومتری جاده نیم ور به دلیجان، بسوی معدن سنگ آتشکوه ، روستای آتشکوه، ضلع شرقی جاده به فاصله 300 متری بنای آتشکده در دامنه کوه نمایان است. حدفاصل آتشکده تا جاده مزرعه کشاورزی، چشمه آب و و رودخانه کوچکی می باشد. از دیگر آتشکده های استان می توان به بقایای آتشکده میل میلونه نیم ور، بقایای قلعه تاریخی جمشیدی که هسته اولیه شه نیم ور بوده در ضلع جنوب شرقی این آتشکده به فاصله حدود یکصد متری قرار دارد. بنای خورهه خورهه مجموعه بقایا و آثار بجا مانده در منطقه تاریخی خورهه محلات از جمله مهمترین آثار تاریخی کشور است که ابهامات زیادی را در خصوص قدمت، معماری، کاربرد و نوع استفاده از بنا را در بین مورخان و باستان شناسان داخلی و خارجی ایجاد نموده است. مورخان از این مجموعه به نام آتشکده، معبد، کاخ و مرکز برگزاری جشن ها و مراسم ملی و مذهبی، عمارت و منزل ییلاقی و قبرستان یاد نموده اند. در کاوش های بعمل آمده از این منطقه تاریخی، آثار متعددی از دوره سلوکیان ، اشکانیان، ساسانیان و دوره اسلامی بدست آمده که نشانگر کاربرد آن در دوره های مختلف بوده است. خورهه در اوستا به معنی محل برآمدن خورشید بوده و کلمه خور هم به معنی خورشید و آفتاب و همچنین عمارت ییلاقی بکار رفته است که در هر صورت تفسیر این بنای را در این منطقه مشخص می نماید. خورهه یکی از بخشهای محلات است که در شمال شرقی این شهرستان در بین روستاهای دودهک، ورین و آب گرم، در کنار رودخانه خورهه واقع شده است. ارتفاعات هفتاد قله خورزن، سنگ تراش و طایقان آن را احاطه کرده اند. رودخانه خورهه یکی از کوههای طایقان سرچشمه می گیرد از کنار تپه باستانی خورهه عبور کرده و در روستای دودهک به رودخانه قمرود می پیوندند. بررسی های انجام شده و همچنین آثار مکشوف در دشت خورهه نشانگر این موضوع است که سابقه سکونت در این منطقه به هزاره دوم ق.م می رسد. البته در خصوص ساختار و نوع معماری بنای خورهه مدارک و اسنادی به صورت مکتوب در کتب تاریخی وجود ندارد ولی مورخان و باستان شناسان داخلی و خارجی مطالب متعدذی را در مورد اصالت بنا و نوع معماری آن نقل نموده اند. «لویی واند نبرگ در کتاب باستان شناسی ایران باستان به نقل از هر تسفلد آورده است که قابل تذکر است که شیندلر، کمی به سمت جنوب در خورهه که سر راه اراک به کاشان یا قم واقع است معبدی یافت که هنوز دو ستون یویانی کشیده در آن بر پا بود ...» «دکتر ج. کریستی ویلسن در کتاب تاریخ صنایع ایران می نویسد: خرابه های معبد دیگری از زمان سلوکیه در دره خورهه واقع در محلات پیدا شده است. گرچه بنا منهدم شده و از بین رفته ، ولی سنگهای تراشیده به سبک و شیوه ایونیک (Ionic) که نسبت به قطرشان زیاد است و مطابق اصول صنعتی یونان از تناسب خارج می باشد». اطلاعات ارائه شده توسط مورخان اختلافات زیادی را در مورد اصالت بنا ایجاد نموده که آیا واقعاً مجموعه خورهه توسط سلوکیان و یونانیان برای معبد ساخته شده و یا توسط ایرانیان سفر کرده به غرب و الهام گیری از معماری یونانی به منظوری دیگر بنا شده است. در خصوص پلان معماری خورهه هیچگونه مطلبی در اسناد تاریخی وجود ندارد و تنها آقای مهندس علی حاکمی در سال 1355 توانست نقشه اولیه خورهه را با تحلیل معماری را زیر تهیه کند: بنای مجموعه تاریخی خورهه در مساحتی حدود 3550 متر احداث گردید که شامل سه بخش ایوان اصلی ، مجموعه بخش شمالی و مجموعه بخش غربی می گردد. ایوان اصلی دارای 12 ستون در دو ردیف بوده و در چهار طرف دارای دیواره جرز مانندی است. ضلع شرقی با 10 پله به خارج از بنا ارتباط می یافته و همچنین در ضلع غربی دروازه ای برای ورود و خروج تعبیه شده بود. دو ستون سنگی باقیمانده بنا بر روی صفه سنگی این ایوان استوار است.در راهروهای ضلع شرقی و غربی تعدادی پله وجود داشته که احتمالاً به منظور دسترسی به طبقه دوم بوده است. ارتفاع ستونها 33/7 متر بوده که با توجه به حجم سقف ایوان، حدود 5/9 متر می شده است. بخش شمالی بنا شامل تعدادی راهرو و اتاقهایی است که در اطراف حیاط مرکزی قرار داشته و با دیوارهای قطوری محصور می شده است. مساحت حیاط حدود 95/7 × 45/8 متر است. از طریق دری که در ضلع شمالی بنا قرار داشته، افراد خصوصی وارد این بخش می شده اند. سایر اتاق ها با راهروهای باریک و بلند به هم متصل بوده اند. بخش غربی مجموعه شامل چند اتاق با راهرو و پله هایی به یکدیگر ارتباط داشته اند که پلکان ضلع غربی به پشت بام ایوان ستوندار وصل می شده است. ستون های سنگی: جنس ستونهای خورهه از نوع سنگ تراورتن است که در گروه سنگهای آهکی رسوبی طبقه بندی می شوند. این سنگها که دارای فرو رفتگی های متعدد می باشد از معدنی سنگی که در شمال غرب خورهه و در فاصله 500 متری قرار دارد به این مکان آورده اند. غرب خورهه و در فاصله 500 متری قرار دارد به این مکان آورده اند. بقایای ستون ها و سر ستونها موجود نشان می دهد که این ستون ها فاقد شیار و یا نقش و نگارهای به سبک آثار موجود در تخت جمشید بوده و از پایه ستون به طرف بالا به کل مخروطه ناقص باریک می شده است. قطر پایین ستون ها حدود 75 سانتیمتر و قطر انتهایی آن حدود 45 سانتیمتر می باشد. هر ستون از 6 قطعه که بر روی یکدیگر قرار گرفته اند تشکیل می شده و در مرکز هر قطعه حفره ای مکعب شکل به ابعاد 5/3 × 4 × 5 سانتیمتر برای قرار دادن قطعه ای چوب در داخل آنها جهت نگهداری قطعه روی آن و جلوگیری از لغزش و جابجایی ساخته می شده است. سر ستون ها سبک و شیوه ایونیک که زائیده هنر یونانیان قدیم است ساخته شده و در هر طرف دارای دو مخروطه ناقص می باشد. در محل اتصال دو سر مخروط ها، علامت ضربدری به صورت برجسته تزئین شده است. سطح بزرگتر مخروط ها که نقش حلزونی دارد دو به دو در پشت یکدیگر قرار دارند. دوتایی این مخروط ها در نمای بیرونی بنا قرار داشته و دوتای دیگر آن به طرف داخل ساختمان می باشد. قطر حلزون ها حدود 30 سانتیمتر و فاصله بین آنها حدود 20 سانتیمتر است. سر ستون ها بخشی از ساقه ستون می باشند که از سنگ ابزار شده و سقفی مسطح شکل بر روی آن قرار داشته است. طبق اسناد موجود تا سال 378 هجری 4 ستون در خورهه پا برجا بوده است که احتمالاً در سالهای بعد 2 ستون آن تخریب شده است. ستون ها دارای پایه ستونی مستحکم مکعب شکل به ابعاد 20 × 84 × 84 سانتیمتر بوده که از سنگ یک تکه ابزار شده اند. تا کنون دو عدد ستون بر اساس کاوش های صورت گرفته در محل پیدا شده است. همچنین باقایای اشیاء سفالی بر اثر حفاریها کشف شده که متعلق به دوره قبل از میلاد، دوره اشکانیان و ساسانیان می باشد در منطقه یافت شده است. عمده این اشیاء سفالی در سال 1355 به دست آمده است. از دیگر اشیاء مشکوفه می توان به پیه سوز سفالی، کوزه دسته دار، کوزه کروی شکل لوله دار، قطعه سنگهای تزئینی ، اشیاء فلزی، قطعه های شیشه و تعداد 7 اسکلت انسان اشاره نمود. البته اسکلت ها با توجه به نوع دفن آنها که که بر روی شانه راست و به سوی قبله صورت گرفته احتمال زیاد می رود که متعلق به دوره اسلامی بوده باشد. مجموعه تاریخی خورهه با شماره 131 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. راههای دسترسی: جاده محلات به آبگرم، سپس خورهه با جاده آسفالته حدود 20 کیلومتر. جاده قم به اصفهان ، نرسیده به شهر دلیجان (70 کیلومتری قم) ، روستای دودهک سپس به سوی خورهه با حدود 12 کیلومتر. مذهبی امامزاده فضل و یحیی امامزاده فضل و یحیی در کوی بالای محلات واقع شده و مدفن دو تن از نوادگان امام موسی کاظم (ع) است . بنای این امامزاده دارای حیاط وسیعی است که چهار جانب بقعه را فرا گرفته است . بقعه دارای قبه ، رواق و ایوان هایی است و اطراف حیاط نیز حجره هایی به چشم می خورد . قدیمی ترین قسمت امامزاده محراب آن است که بنای آن را 709 هجری و مربوط به دوره ایلخانان دانسته اند . مسجد جامع محلات این مسجد در مرکز بافت قدیمی شهر محلات واقع شده و به نام مسجد جمعه نیز خوانده می شود . این مسجد دارای ایوان و حیاطی است که اطراف آن به صورت حجره دو طبقه و به شکل بسیار زیبایی آراسته شده است . شبستان مسجد دارای ستونهایی جالب می باشد و سقف آن با تخته هایی پوشیده شده که روی آن آیات قرآن نقش گردیده است .در سال 1369 به طور تصادفی در جلوی مسجد ، قبری مشخص گردید که کارشناسان قدمت آن را 1200 سال تعیین کرده اند . امامزاده عبد الله ساختمان این امامزاده در قسمت جنوبی شهر محلات قرار دارد . این امامزاده دارای بقعه ایوانی سه جانبه است و از قبه و بقعه آن چنین بر می آید که مربوط به قبل از صفویه باشد . طبیعی سرچشمه محلات یکی از چشمه های پرآب طبیعی استان مرکزی سرچشمه محلات است که در شمال این شهر و در دامنه رشته کوه هفتاد قله قرار داد. مورخان عامل وجودی شهر محلات را آب این چشمه می دانند. حجم آبی که از زیر صخره به بیرون جاری است به حدی است که تکافوی آب شرب و کشاورزی منطقه را می دهد. با توجه به اینکه این سرچشمه در بلندترین نقطه شهری محلات قرار گرفته، مکانی بسیار مناسب و خوش آب و هوایی را برای گردشگران داخلی و خارجی فراهم نموده است. وجود درختان چنار کهن، صخره های تراشیده شده و پلکانهای زیبا در کنار آب سرچشمه که در داخل آبنماها و پارک تفریحی جاری است، مناظر بسیار دلنشینی را برای علاقمندان به طبیعت و تفریح ایجاد کرده است. قبل از ورود آسیابهای جدید، مردم شهر محلات و مناطق اطراف از طریق آسیابهای آبی که بر روی رود سرچشمه ساخته شده بود، گندم و جو و ذرت خود را در این آسیابها آرد می نمودند. از نکات قابل توجه دراین خصوص وجود یک باب آسیاب آبی است که هنوز هم فعال بوده و بعد از گذشت سالیان دراز با همان سبک و سنت قدیمی با آسیابانی پیرمرد محلاتی به نام عمو علی ادامه کار داده است. در مجموعه سرچشمه امکانات جدیدی از قبیل اقامتگاه، استراحتگاه، رستوران، کافی شاپ، سفره خانه سنتی، شهربازی، مرکز تولید و فروش گل و گیاه، مرکز نمایشگاهی و سکوهایی جهت نصب چادر و کمپینگ ساخته شده است که خدمات لازم را به گردشگران داخلی و خارجی ارائه می نمایند. در دامنه صخره، ساختمان زیبایی به نام عمارت کلاه فرنگی، مشرف به پارک و آبنماها ساخته شده است که زیبایی خاصی به این محل داده است. شما می توانید انواع گل و گیاه و درختان سرو و کاج زینتی که در دامنه کوه هفتاد قله کاشته شده است را مشاهده نمایید. سرسبزی و لطافت هوا در سرچشمه محلات بویژه در فصل بهار و تابستان برای اهالی شهر محلات موقعیت ویژه ای را فراهم نموده است. تا بتوانند به دور از کار روزانه، مدت زمانی هرچند کوتاه را در کنار خانواده خود در این مکان سپری نمایند. راه دسترسی: شهر محلات، مجموعه سیاحتی و تفریحی سرچشمه. با خودرو تا پارکینگ سرچشمه می توان رفت، برای رسیدن به سرچشمه و آبنماها بایستی مسافتی حدود 200 متر را پیاده طی کرد. چشمه آب معدنی و آبگرم محلات در شمال شرقی محلات و در دامنه ارتفاعات 1635 متری کوه خورزن مجموعه ای از چشمه های طبیعی آبگرم و معدنی با آبدهی بالا قرار دارد که از اعماق زمین با درجه حرارت حداقل 50 درجه سانتیگراد به سطح زمین جاری می شود. این آبها که از روی مواد مذاب داخل زمین همراه با گازهای عمدتاً گوگردی به سطح می آید، دارای خواص مختلف طبی و درمانی می باشد. آبگرم محلات که بر سر راه کاروانسرای دودهک و مجموعه تاریخی خورهه قرار دارد از گذشته های دور به جهت خواص درمانی منحصر به فرد آن دارای اهمیت و شهرت فراوان بوده است که این موضوع در کتب و اسناد تاریخی درج شده است. سرچشمه اصلی آبگرم محلات در داخل محوطه میهمانسرای جهانگردی در زیر صخره بزرگ سنگی قرار دارد که توسط لوله های متعدد به استخر و حمامهای اطراف هدایت می شود. آب این چشمه دارای ترکیبات سولفاته کلسیک و ازته است و برای درمان بیماری های نقرس، کبدی، کلیوی ، صفراوی و دستگاه گوارش مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین در گذشته برای درمان کچلی و امراض پوستی استفاده می شده است. هم اکنون مجموعه آبگرم محلات از دو بخش آبگرم علیا که در اختیار شرکت سرمایه گذاری ایرانگردی و جهانگردی قرار دارد و آبگرم سفلی که به صورت حمام های کوچک در اختیار مردم روستا می باشد تشکیل شده است. مجموعه آبدرمانی ایرانگردی محلات دارای امکانات بهداشتی: استخر و حمام های خصوصی مجهز به وانهای شستشو، رستوران، کافی شاپ و اقامتگاه مناسب برای گردشگران داخلی و خارجی است. در کنار این مجموعه تعدادی میهمانپذیر ارزان قیمت هم در روستای جنب چشمه برای مسافران ساخته شده است. تجهیز و مستقر نمودن چند پزشک متخصص آبدرمانی و معرفی و تبلیغ این مجموعه به جهان می تواند به طور قابل توجهی به جذب هر چه بیشتر جهانگردان بین المللی کمک نماید. راه دسترسی: محلات، جاده محلات به دودهک کیلومتر 15، مجموعه آبدرمانی محلات، تمامی مسیر آسفالته و با وسیله نقلیه سواری تا کنار چشمه می توان رفت. گلها و گیاهان زینتی گلهای شاخه ای، درختچه ها و گیاهان زینتی که در باغچه ها ، منازل، آپارتمان ها، جشنها و مراسم مورد استفاده قرار می گیرد، علاوه بر تلطیف هوا و خاصیت آرامش بخش و افزایش مهر و محبت در بین خانواده ها نقش بسیار مؤثری ، در درمان و تسکین بیماری های روحی و روانی داشته که سلامتی و شادمانی را برای مردم به ارمغان می آورد. شهرستان محلات استان مرکزی، به دلیل شرایط مناسب آب و خاک، علاقه و مهارت مردمان ساکن در آن و همچنین اعتدال هوا توانسته است به عنوان یکی از مهمترین مناطق تولید کننده گل و گیاه در منطقه و جهان مطرح شود. محلات که به شهر گل و گلخانه ایران شهرت دارد 20 گونه گل آپارتمانی، 60 گونه گل باغچه ای و 19 گونه گل شاخه ای را تولید و به بازار مصرف عرضه می کند. عمده تربن این گلها عبارتند از: گل کاغذی این نوع گل شامل، انواع رز، نسترن، شمشاد، زرشک، یاس، نخل زیتونی، نخل پنبه ای، خرزهره، رز پیوندی، انواع مرکبات زینتی، ختمی، محبوب شب، یاس رازقی، کاردینا، انواع شمعدانی، فلفل زینتی، شاه پسند، کاج مطبق و انواه کاکتوس ها می شود. گل های آپارتمانی انواع پیتوس، آلکونها، کرتن، دیفین باخیا، انواع فیلکوس، پیرومیا، بشقابی، قهر و آشتی، شفتریا، شویدی، گردی، آکالیفا، برگ انجیری، پنجه ای، اسپات فیل، یوکا، پاندانوس، فنکس، فال، پیتو سنخی، را شامل می شود. گل های نشا و بذری این نوع گل ها شامل: انواع بنفشه، اطلسی، پریوش، آهار، مینا، ختمی، میمون، گلهای شاخه ای : گلایل، میخک، زنبق، نرگس، مینا، صدفی، انواع داودی، مریم، لیس، ژرویرا، انواع لیلیوم، آمالیس، شب بو، همیشه بهار، جعفری، میمون، انواع رز، کوکب و ارکیده اشاره کرد. صدفی، شب بو، همیشه بهار، قلم فور، ناز، رعنا زیبا، لادن، گلچینی، سالوی، حفایی، تاج الملوک، تاج خروس، دکمه ای، فیلکوس، میخک باغچه ای، جعفری، چمن و شاه پسند می شود. نهال درخت شامل گیلاس، قیسی، گوجه سبز، هلو، سیب، شلیل، بادام، گردو، خرمالو، به، انار، گلابی، نارون، اقاقیا، کاج، سرو، ارغوان، سنوبر، تبریزی، توت، سنجد، زالزالک، توت مجنون، ونو، انواع بید، اکالیپتوس، آناناس و موز. بخش عمده ای از تولیدات گل محلات به خارج از کشور صادر می شود که مهمترین آنها عبارتند از: داودی، مینا، صدفی، فنیکس، گلایل، دیفن باخیا، یوکا، سیکاس، رز، پیتوس، فیکوس، میخک، مریم و ارکیده. در شهر محلات بزرگترین مرکز تحقیقات گل و گیاه کشور تاسیس شده که در آن انواع گل و گیاه پرورش داده می شود. این مجموعه به کلکسیونی از گلها، گیاهان و درختچه های دارویی و زینتی تبدیل شده که مکانی بسیار مجهز و مناسب برای علاقمندان به گل و گیاه می باشد. غارها : شهرستان محلات از جمله مناطقی است که سازندهای آهکی و دولومیتی آن فراوان است ، لذا غارهای زیادی در آن وجود دارد که تعدادی از آنها کشف شده اند . بسیاری از غارها از چنان جاذبه هایی برخورداند که می توان از آنها به عنوان یک منبع ارزشمند توریستی بهره برداری نمود . برخی از این غارها عبارتند از : - غار ساراخ گاو : این غار در کوه سوراخ گاو و در شمال غربی روستای خورهه واقع شده است که از غارهای تاریخی منطقه محسوب می شود و داستان های تاریخی در مورد آن نزد مردم منطقه بسیار است . - غار یکه چاه : این غار در کوههای جنوب شرقی محلات و در مجاورت روستایی به همین نام واقع شده است . این غار دارای محوطه وسیعی است که از دو قسمت تشکیل شده که به وسیله حفره ای به یکدیگر ارتباط دارند . - غار گدارچشمه : این غار در کوه ارده و در جنوب نیم ور واقع شده است . - غار سرچشمه : این غار در شمال محلات و در کوه سرچشمه واقع شده است . - غار کشه ریز : این غار در شمال غرب شهرستان و در کوه فیروز کوه در نزدیکی روستای عیسی آباد واقع شده است . - غار باباجابر ( باباجاور ) : این غار نیز در نزدیکی غار یکه چاه قرار دارد . غار شاه بلبل این غار در کوههای شرقی شهرستان محلات ( بین خورهه و دلیجان ) واقع شده است . این غار نیز دارای چشمه ای کم آب است و از نظر مذهبی برای اهالی منطقه غاری مقدس به شمار می آید . آب وهوای شهرستان محلات شهرستان محلات دارای تابستان های معتدل و زمستان های نسبتاً خنک می باشد و نوسان اقلیمی و دامنه تغییرات آن کمتر از سایر مناطق استان است . میانگین فصل تابستان 23 و زمستان 13 درجه سانتی گراد بوده است. رودخانه لعل بار و سرشاخه های آن به نامهای دربند شور و خرقاب در این شهرستان جریان دارد . ارتفاعات شهرستان محلات بیشتر در شمال و غرب شهرستان با ارتفاع 2000 تا 3000 متر قرار گرفته و در همین منطقه است که ارتفاعات 2700 متری هفتاد قله ، شهرستان محلات را از شهرستان اراک جدا می سازد . در ناحیه مرکزی و جنبی شهرستان دشتی که بستر رودخانه لعل بار را تشکیل می دهد با ارتفاع متوسط 1800 متر گسترده شده که ادامه آن در شمال به دلیجان و در جنوب به خمین می رسد .
