سرطان پانکراس، چهارمين سرطان شايع دستگاه گوارش

سرطان پانکراس، چهارمين سرطان شايع دستگاه گوارش

خراسان - مورخ شنبه 1391/07/22

​

سرطان در نتيجه تکثير غيرقابل کنترل و بي رويه سلولي رخ مي دهد و معمولاً باعث ايجاد تومور يا اختلال در عملکرد ارگان مبتلا مي شود. در بعضي بافت ها، توده هاي سرطاني سبب ايجاد فشار و تهاجم به ارگان هاي مجاور يا دست اندازي به ارگان هاي دورتر مي شود و در بعضي بافت ها مانند مغز استخوان به اختلالات عملکرد اين بافت، کم خوني و ديگر اختلالات مي انجامد. سرطان پانکراس يا لوزالمعده پس از سرطان روده بزرگ، مري و معده، چهارمين سرطان شايع دستگاه گوارش است. اين سرطان به لحاظ پيش آگهي سرطان بسيار کشنده اي است و پس از سرطان ريه، سينه و پروستات، سرطان پانکراس چهارمين سرطان کشنده در دنيا محسوب مي شود.لوزالمعده غده اي است که در قسمت پشت شکم چسبيده به ستون مهره ها قرار دارد و از ۳ قسمت سر، تنه و انتهايي تشکيل شده است و انتهاي آن به سمت طحال پيش مي رود.


اجزاي پانکراس
پانکراس از دو بخش برون ريز و درون ريز تشکيل شده است. وظيفه بافت ترشحي آن يا بخش برون ريز، ترشح آنزيم هايي به داخل روده باريک است که باعث هضم پروتئين، چربي و کربوهيدرات مي شود. بخش درون ريز آن شامل جزاير لانگرهانس است که ترشحات آن مستقيم وارد خون مي شود. بيشتر اين ترشحات هورمون و در بين هورمون ها معروف ترين آن انسولين است. هر دو بخش پانکراس ممکن است دچار سرطان شود اما سرطان هاي بخش برون ريز آن شايع تر است. شايع ترين اين سرطان ها، آدنوکارسينوم است که در قسمت هاي مختلف پانکراس ممکن است ديده شود.


عوامل خطر
دکتر نادر ميثاق متخصص داخلي و جراح عمومي با بيان اين مقدمه به خراسان مي گويد: در بروز اين عارضه ۲ دسته عوامل محيطي و ارثي نقش دارد، گاهي اين سرطان همراه با برخي سرطان هاي ديگر مشاهده مي شود و در برخي موارد يکي از اعضاي خانواده فرد مبتلا، به سرطان تخمدان، تيروئيد و يا روده بزرگ مبتلاست. مصرف دخانيات و تنباکو در بروز اين سرطان نقش دارد و جزو عوامل محيطي محسوب مي شود. از سوي ديگر التهاب مزمن پانکراس به ويژه در درازمدت احتمال ابتلا به سرطان لوزالمعده را افزايش مي دهد همچنين برخي مواد شيميايي، ويروس ها و عفونت ها در بروز اين عارضه نقش دارد.


علايم بيماري
علايم سرطان پانکراس اختصاصي نيست و علايم آن شبيه بيماري هاي ديگر است. يکي از مهم ترين دلايل تشخيص ديرهنگام سرطان پانکراس همين مسئله است. با اين حال يکي از علايم شايع در سرطان هاي سر لوزالمعده، زردي است. وقتي سرطان پانکراس پيشرفت کند، مسير صفرا را مسدود خواهد کرد و باعث بروز زردي مي شود. در بيشتر موارد، اين زردي با هپاتيت اشتباه گرفته مي شود. اين زردي اغلب دردي را متوجه بيمار نمي کند، به ويژه در اوايل دوره بيماري، فرد دردي ندارد. اين زردي حالت پيش رونده دارد، مواج است يعني کم و زياد مي شود. در طول زمان زردي باعث درد در ناحيه پشت و ستون مهره ها مي شود و گاهي به شانه و قفسه سينه کشيده مي شود.
کاهش وزن، بروز ضايعات پوستي، خارش بدن، زرد شدن سفيدي چشم و خونريزي دستگاه گوارش، کم خوني و بي اشتهايي از ديگر علايم ابتلا به سرطان پانکراس است.
وي با اشاره به اين که در سرطان هاي ناحيه تنه و انتهايي لوزالمعده کمتر ابتلا به زردي را مي بينيم، تصريح مي کند: بيشتر مبتلايان اين نوع سرطان از دردهاي تيرکشنده پشت و کاهش وزن رنج مي برند و گاهي در جذب ويتامين هاي محلول در چربي ازجمله ويتامين K دچار اختلال مي شوند.
گاهي توده شکمي در قسمت بالا و وسط شکم، بزرگي کيسه صفرا و بزرگي کبد در بيماران مشاهده مي شود و در موارد پيشرفته سرطان لوزالمعده به مغز، ريه و مغز استخوان متاستاز پيدا مي کند.


تشخيص عارضه
تشخيص اين سرطان به دليل مشترک بودن علايم آن با بيماري هاي ديگر و محدوديت در اقدامات تشخيصي دشوار است. پزشکان علايم مشکوک به اين سرطان مانند زردي هاي مواج، پيش رونده، دردهاي مزمن شکمي، کاهش وزن توجيه نشده، خارش بدن و توده هاي ناحيه سر دل را بررسي و با اقدامات تشخيصي، اين سرطان را شناسايي مي کنند. علاوه بر سونوگرافي و سي تي اسکن براي تشخيص توده هاي ريز، ايندوسونوگرافي، MRCP, ERCP, MRI نيز براي تشخيص عارضه استفاده مي شود.گاهي تومورهاي پانکراس مواد شيميايي ترشح مي کند که به تومور مارکر معروف است. مشهورترين تومورمارکر، کارسينو آنتي ژن ۹-۱۹ (۹-۱۹ CA) است که وجود آن نشان دهنده سرطان لوزالمعده است. همچنين گاسترين هم يک هورمون است که باعث افزايش ترشح اسيد معده مي شود و درنتيجه بيماران به زخم هاي معده غيرطبيعي، مقاوم به درمان و به تعداد زياد در اثني عشر و روده باريک و در قسمت هاي مختلف دستگاه گوارش مبتلا مي شوند.


درمان
درمان اين نوع سرطان چندان کارآمد و موثر نيست و به علت تشخيص ديرهنگام دسترسي مشکل به لوزالمعده به دليل قرار گرفتن در بطن شکم، عوارض ناشي از برداشتن لوزالمعده و جراحي پيچيده و دشوار آن، موفقيت درمان اين سرطان با ديگر سرطان هاي دستگاه گوارش مانند روده بزرگ، باريک، معده و روده قابل مقايسه نيست. در مواردي که تشخيص زودهنگام باشد، برداشتن پانکراس، قسمتي از معده، اثني عشر و مجاري صفراوي و بازسازي قسمت هاي برداشته شده، نتايج خوبي دارد.