[TABLE="align: left"] [TR] [TD][FONT=times new roman, times, serif] [/FONT][/TD] [/TR] [/TABLE] [h=1][FONT=times new roman, times, serif]زندگی نامه [/FONT][/h] [FONT=times new roman, times, serif]علی اکبر دهخدا در سال 1297 هجری قمری در تهران به دنیا آمد. پدر دهخدا، خانباباخان اهل قزوین بود و پیش از تولد وی به تهران آمده و در این شهر ساکن شده بود. علی اکبر ده ساله بود که پدرش وفات کرد و دهخدا با سرپرستی مادر به تحصیل خود ادامه داد. یکی از فضلای آن عصر به نام شیخ غلامحسین بروجردی تعلیم دهخدا را عهده دار بود. دهخدا غالباً می گفته که هر چه دارد، بر اثر تعلیم آن بزرگ مرد است. بعدها که مدرسه سیاسی در تهران افتتاح شد، دهخدا در آنجا به تحصیل پرداخت. به علت همسایگی با مرحوم حاج شیخ هادی نجم آبادی، دهخدا با وجود کمی سن از محضر آن مرد استفاده می کرد و در همان زمان به فرا گرفتن زبان فرانسوی پرداخت و سپس به اروپا رفت و در آنجا زبان فرانسه و معلومات جدید را تکمیل کرد. بازگشت دهخدا به ایران همزمان با آغاز مشروطیت بود و در آن هنگام وی در انتشار روزنامه [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]صوراسرافیل[/FONT][FONT=times new roman, times, serif] که از جراید معروف مشروطیت بود با میرزا جهانگیر خان صوراسرافیل و میرزا قاسم تبریزی به همکاری پرداخت. پس از تعطیل مجلس در دوره [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]محمدعلی شاه[/FONT][FONT=times new roman, times, serif]، دهخدا با جمعی از آزادی خواهان به اروپا رفت. در سویس سه شماره از روزنامه صوراسرافیل را منتشر کرد و سپس به استانبول رفت و در آنجا نیز در انتشار روزنامه "سروش" با آزادی خواهان همکاری کرد. پس از خلع محمدعلی شاه، دهخدا از طرف مردم تهران و کرمان به نمایندگی مجلس برگزیده شد و به درخواست آزادی خواهان به مجلس رفت. در دوران جنگ جهانی اول دهخدا در یکی از روستاهای چهارمحال بختیاری منزوی بود و پس از جنگ به تهران آمد و از کارهای سیاسی کناره گرفت و به خدمات علمی و فرهنگی مشغول شد و سرانجام در هفتم اسفند ماه 1334 هجری شمسی در تهران وفات کرد و در قبرستان [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]ابن بابویه[/FONT][FONT=times new roman, times, serif] به خاک سپرده شد. [/FONT] [TABLE="align: left"] [TR] [TD][FONT=times new roman, times, serif] [/FONT][/TD] [/TR] [/TABLE] [h=1][FONT=times new roman, times, serif]آثار دهخدا [/FONT][/h] [FONT=times new roman, times, serif]1-[/FONT][FONT=times new roman, times, serif]امثال و حکم [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]که در چهار جلد شامل امثال فارسی است و در کنار آنها اصلاحات و کنایات و موضوعات فراوانی را نیز نقل کرده است. 2- ترجمه عظمت و انحطاط رومیان تألیف منتسکیو که تاکنون به چاپ نرسیده است. 3- ترجمه روح القوانین اثر منتسکیو که چاپ نشده است. 4- فرهنگ فرانسه به فارسی که شامل لغات علمی، تاریخی، ادبی، جغرافیایی و طبی است و مرحوم دهخدا معادلهای دقیق آنها را به دست داده است و این کتاب نیز تاکنون به طبع نرسیده است. 5- شرح حال [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]ابوریحان بیرونی[/FONT][FONT=times new roman, times, serif] که همزمان با سالگرد تولد بیرونی تالیف شده و به چاپ رسیده است. 6- حاشیه بر دیوان [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]ناصر خسرو[/FONT][FONT=times new roman, times, serif] که دهخدا در تصحیح اشعار و توضیح بعضی نکات مطالبی بر این دیوان افزوده است. 7- تصحیحاتی در دیوان سید حسن غزنوی که چاپ شده است. 8- تصحیحاتی بر دیوانهای حافظ، منوچهری، فرخی، مسعود سعد، سوزنی دارد. 9- چرند و پرند که مجموعه مقالات انتقادی دهخداست و در صوراسرافیل چاپ شده است. 10- دیوان اشعار که حاوی اشعار گوناگون دهخدا است. 11- [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]لغت نامه[/FONT][FONT=times new roman, times, serif] که مفصل ترین کتاب لغت در زبان فارسی است و علاوه بر آن اعلام نیز با شرح و تفصیل در این کتاب آمده است. دهخدا برای تالیف این کتاب نزدیک چهل سال وقت صرف کرده و نزدیک صد نفر با وی همکاری داشته اند. [/FONT] [TABLE="align: left"] [TR] [TD][FONT=times new roman, times, serif][/FONT][/TD] [/TR] [/TABLE] [FONT=times new roman, times, serif]خود درباره این کتاب نوشته است: "مرا هیچ چیز از نام و نان به تحمل این تعب طویل جز مظلومیت مشرق در مقابل ظالمین ستمکار مغربی وا نداشت. چه برای نان همه طرق به روی من باز بود، و با ابدیت زمان نام را نیز چون جاودانی نمی دیدم پای بند آن نبودم و می دیدم که مشرق باید به هر نحو شده است با اسلحه تمدن جدید مسلح گردد، نه اینکه این تمدن را خوب می شمردم، چه تمدنی که دنیا را هزاران سال اداره کرد، مادی نبود". [/FONT] [h=1][FONT=times new roman, times, serif]سبک دهخدا [/FONT][/h] [FONT=times new roman, times, serif]دهخدا در ادبیات عهد انقلاب [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]مشروطه [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]مقامی ارجمند دارد، او باهوشترین و دقیق ترین [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]طنز[/FONT][FONT=times new roman, times, serif]نویس این عهد است. او با نثر ویژه ای که در نوشتن مقالات انتقادی صوراسرافیل به کار برد نمونه ای از نثر طنز و انتقادی فارسی را ابداع کرد. دهخدا هر حادثه ای را دستاویز قرار می داد تا به استبداد بتازد. نکته مهم در طنزهای دهخدا عشق و علاقه و دلسوزی به حال مردم خرده پا است. دهخدا با نمایاندن جهات تاریک زندگانی، جهت روشن و امیدبخش آن را هرگز فراموش نمی کرد. او به بطالت و تنبلی و بی شعوری می تاخت. مقالات طنزآمیز او با امضای "دخو" انتشار یافت. [/FONT] [h=1][FONT=times new roman, times, serif]اشعار دهخدا [/FONT][/h] [FONT=times new roman, times, serif]اشعار دهخدا را می توان به سه دسته تقسیم کرد: نخست اشعاری که به سبک متقدمان سروده، بعضی از این سروده ها دارای چنان استحکامی است که تشخیص آنها از گفته های پیشینیان دشوار است. دوم اشعاری که در آنها تجدد ادبی به کار رفته است. [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]مسمط [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]"یاد آر ز شمع مرده یار آر" از بهترین اشعار جدید فارسی به شمار می آید. سوم اشعار فکاهی او که به زبان عامیانه سروده شده است. دهخدا جزو معدود شاعران دوره مشروطیت است که جهان بینی و جهان نگری روشنی دارد. هرگز دچار احساسات نمی شود و شعار نمی دهد. دهخدا اشعارش را در قالبهای معهود [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]مثنوی[/FONT][FONT=times new roman, times, serif]، [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]غزل[/FONT][FONT=times new roman, times, serif]، [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]مسمط[/FONT][FONT=times new roman, times, serif]، [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]قطعه[/FONT][FONT=times new roman, times, serif]، [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]دوبیتی[/FONT][FONT=times new roman, times, serif] و [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]رباعی [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]سروده است. مضامین اشعار او: وطن پرستی، دادخواهی، رسوا کردن ظالمان و حاکمان نالایق و مبارزه با ریاکاری و دورویی است. یکی از ویژگیهای شعر دهخدا طنز تلخ و گزنده اوست که با تحلیل قوی و سرشارش همراه می شود. نمونه ای از شعر دهخدا این شعر را دهخدا در سوگ [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]جهانگیرخان صوراسرافیل[/FONT][FONT=times new roman, times, serif] سروده است: یاد آر ز شمع مرده یار آر [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]ای مرغ سحر، چو این شب تار بگذاشت ز سر سیاهکاری وز نفحه روح بخش اسحار رفت از سر خفتگان خماری بگشود گره ز زلف زر تار محبوبه نیلگون عماری یزدان به کمال شد پدیدار و اهریمن زشتخو حصاری یاد آر ز شمع مرده یار آر [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]ای مونس یوسف، اندر این بند تعبیر عیان چو شد تو را خواب دل پر ز شعف، لب از شکر خند محسود عدو به کام اصحاب رفتی بر یار و خویش و پیوند آزاد تر از نسیم و مهتاب زان کو همه شام با تو یک چند در آرزوی وصال احباب اختر به سحر شمرده یاد آر [/FONT][FONT=times new roman, times, serif]چون باغ شود دوباره خرم ای بلبل مستمند مسکین وز سنبل و سوری و سپرغم آفاق نگارخانه ی چین گل سرخ و به رخ عرق ز شبنم تو داده ز کف قرار و تمکین زان نوگل پیش رس که در غم ناداده به نار شوق تسکین از سردی دی، فسرده یاد آر[/FONT]
