از شروع سال ۲۰۰۵ میلادی تاكنون ،دنیای اپنسورس شاهد انتشار نسخه جدیدی از سه توزیع قدرتمند بود: ۹.۳Suse از شركت ناول، ۴Fedora Core با پشتیبانی ردهت، و توزیع معروف ۳.۱Debian با اسم رمز سارژ (Sarge). اكنون دیگر بهطور مرتب شاهد تولد یك توزیع جدید یا انتشار نسخه جدیدی از یك توزیع لینوكس هستیم. آزاد بودن سورسكد باعث شده است برای هر سلیقه و كاربردی، توزیعی عرضه شود. در این میان توزیعهای شركتهای مشهور كه طیف كاربران بیشتری دارند، از اهمیتی خاص برخوردار بوده و انتشار نسخه جدیدی از آنها میتواند، یك تحول یا حتی یك جنبش محسوب شود كه فناوریهای رایانهای را تحت تاثیر قرار میدهد. از شروع سال ۲۰۰۵ میلادی تاكنون ،دنیای اپنسورس شاهد انتشار نسخه جدیدی از سه توزیع قدرتمند بود: ۹.۳Suse از شركت ناول، ۴Fedora Core با پشتیبانی ردهت، و توزیع معروف ۳.۱Debian با اسم رمز سارژ (Sarge). توزیعی مانند دبیان، انتشار نسخه جدید خود را پس از سهسال توسعه آن جشن میگیرد. بررسی ویژگیها و تغییرات هر یك از این نسخهها میتواند بهخوبی گویای تكاپوی درون جامعه متنباز بوده و اهداف و تواناییهای آنها را مشخص كند. آنچه پیشرو است، تصویری از تازههای هر توزیع و مروری گذرا و مقایسهگونه بر ویژگیها و قابلیتهای جدید این سه توزیع. اما نگاه تحلیلی به هر توزیع را به زمانی دیگر واگذار میكنیم. ● Suse۹.۳ ; توزیعی همه منظوره ناول، اكنون بزرگترین پایگاه اپنسورس در اروپا محسوب میشود. محصولات و خدمات پشتیبانی این شركت، گزینه مناسبی برای هر سازمان و شركتی است كه سودای قدمگذاشتن در سرزمین اپنسورس را در سر میپروراند. ناول با تنوع خدمات و محصولات و راهاندازی تیمهای پروژهای مختلف، هر روز گامی بلندتر بهسوی اهداف خود و دست یافتن به بازارهایی چون دسكتاپ و سرور در حوزه لینوكس برمیدارد و حاصل این تلاشها را میتوان در نسخه جدید انتشار یافته محبوب كاربران اروپایی یافت. Suse توزیعی همهمنظوره برای پاسخ دادن به طیف وسیع و گسترده نیازهای كاربران در حوزه سیستمعامل است و این ویژگی بارز در نسخه ۹.۳به وضوح دیده میشود. البته این توزیع، بازارهای دسكتاپ و شركتهای كوچك را نیز هدف قرار داده است. اما كاربران حرفهای و مهندسان محیطهای توسعه، طرفداران سینهچاك آن هستند. تمام نیازمندیهای دسكتاپ، امكانات شبكهای و سرور بهصورت یكجا در Suse ۹.۳ كامپایل شده است. بههمینخاطر دیده میشود كه این توزیع برای هر كاركردی مناسب است. بهخصوص پشتیبانی بسیار قوی و بینقص از زبان فارسی در كنار محیطگرافیكی فارسی KDE، اندك تردیدهای كاربران فارسی را نیز برطرف میكند. اگر بخواهیم به تازههای Suse ۹.۳ نگاهی بیندازیم، خواهیم دید: - Linux kernel ۲.۶.۱۱.۴ - GCC ۳.۳.۵/glibc ۲.۳.۴ - Xorg ۶.۸.۲ - GNOME ۲.۱۰ - KDE ۳.۴ - OpenOffice.org ۲.۰ PR - Xen ۲.۰.۵c- ۴ virtualization software - Firefox ۱.۰.۱ - Beagle desktop searc - F-Spot ۰.۰.۱۲ image manager - NetApplet network connection manager - RealPlayer ۱۰ - Adobe Acrobat ۷ در ادامه، ویژگیهای این توزیع، از منظر امكانات دسكتاپ، امكانات شبكه، و برنامههای توسعهدهنده مرور میشود. ● دسكتاپ بهنظر میرسد این توزیع برای كاربران دسكتاپ،چیزی كم نگذاشتهاست. استفاده از بهترین، معروفترین، و بروزترین برنامههای كاربردی، در كنار چندین برنامه جدید كه آسودگی هر چه بیشتر كاربر را درپی دارند، از مهمترین ویژگیهای این نسخه لینوكس ناول است. در هر حوزه كاربری مانند گرافیك، مالتیمدیا، اینترنت، و برنامههای اداری، كمبودی احساس نمیشود. در این نسخه برخی خدمات جدید برای كاربران دسكتاپ، مانند: موتور جستجوی دسكتاپ Beagle، استفاده از جدیدترین اسناد راهنما، و آموزشهای How to كاربردی گنجانده شدهاست. همچنین امكانات Bluetoot ،WiFi و برنامه Linpone برای استفاده از خدمات موبایل در این توزیع فراهم شدهاند و برنامههای فایروال و آنتیویروس نیز امنیت سیستمی كاربر را فراهم میكنند. در آخر باید به برنامه مدیریت نرمافزار YaSt اشاره كرد كه بسیاری از كارها را برای كاربران ساده نموده و برای نصب Suse ۹.۳ با YaSt كمترین مشكلی در برابر كاربر وجود نخواهد داشت. ● امكانات شبكهای استفاده از جدیدترین بستههای نرمافزاری برای برنامهها و ابزار شبكه، مانند سامبا، آپاچی، ابزار پیكربندی DNS وDCP در كنار ارائه ابزاری برای راهاندازی یك شبكه ساده، اولین انتظاراتی هستند كه باید در Suse ۹.۳ برآورده شوند كه چنین نیز شدهاست. YaSt بهترین ابزار پیكربندی و مدیریت آسان شبكه در Suse است. در كنسول YaSt چندین ابزار مدیریت و كنترل شبكه فراهم شده است كه میتوان با استفاده از آنها، ماشینهای میزبان شبكه یا سرویسدهندههایی مانند DNS ،DCP و سامبا را توسعه داد. اگر بخواهی Suse را در حالت سرور نصب كنید، تمامی ابزار موردنیاز، مانند انواع سرویسها، سامبا،NFS ،SLP و NIS به آسانی همراه توزیع، نصب و پیكربندی میشوند. برای امنیت سرور نیز ابزار و برنامههای رمزنگاری، احرازهویت و مدیریت اعتبار كاربران همراه SSL ،Open SS و OpenLDAP ارائه شده است. Suse Firewall دیوارهآتش مخصوص این توزیع است كه با پشتیبانی كامل شبكه، به صورت خودكار فعال خواهد شد و یك سیستم یكپارچه را از لحاظ امنیتی فراهم میكند. دو برنامه SpamAssassin و virus blocker نیز در نسخه جدید گنجانده شدهاند. ● ابزارهای توسعه در Suse ۹.۳ Xen سرویس برپایی ماشینهای مجازی بر روی كامپیوترهای خانواده X۸۶، در Suse قابل استفاده و بهكارگیری است. Xen امكان مدیریت آسان ماشینهای نصب شده برای یك سرور را فراهم میكند و قابلیت انعطافپذیری با چند سیستمعامل را داراست. MySQL ،PostgreSQL و Deaby بانكاطلاعاتیهای همراه Suse ۹.۳ هستند. Deaby یك تكنولوژی برای برنامههای توسعهدهنده كار با اطلاعات كاربران و مدیریت آنها میباشد. X.org ،Gcc ۳.۳.۵ ،Kdevelop ،Eclipse و Mono نیز دیگر ابزارهای فراهم شده در این نسخه هستند. ● Debian Sarge ۳.۱; بزرگترین توزیع تاریخ گنو/ لینوكس در نزد تمامی كاربران لینوكس، توزیع دبیان تعریفی برابر پایداری و قدرتمندی همراه یكپارچگی و بروزرسانی دائمی و روزانه دارد. مقصد نهایی هر كاربر سیستمعامل گنو/لینوكس، به توزیع دبیان ختم میشود. این توزیع، سرزمین آمال و آرزوهای توسعهدهندگان، متخصصان، و سرویسدهندگان اپنسورس است كه از محبوبیت بسیاری هم در جامعه متنباز و نرمافزار آزاد برخوردار است. چراكه تمامی برنامههای آن از روی خود سورسكد اصلی كامپایل شده و از مخزن بستههای نرمافزاری پروژه گنو انتخاب میشوند. بعد از سه سال انتظار، نسخه جدیدی از این توزیع با نامرمز "sarge" در تاریخ ۶ ژوئن ۲۰۰۵ به صورت رسمی انتشار یافت. صحبت از مدل توسعه این توزیع بزرگ، مجالی دیگر میطلبد. اما دبیان برای هر انتشار خود، سه مرحله انتشار نسخه غیرپایدار، نسخه تست و در نهایت نسخه پایدار یا stable، را طیمینماید و برای هر نسخه جدید، یك "نامرمز" مخصوص انتخاب میكند. سارژ، نامرمز نسخه ۱/۳ است. نسخه قبلی آن با نامرمز woody منتشر شد و نسخه ۲/۳ نیز با نامرمز "etc" منتشر خواهد شد. دبیانسارژ در ۲۹ سیدی، شامل ۱۴ سیدی فایلهای باینری و ۱۵ سیدی سورسكد عرضه شده است كه خود گویای جامعیت و كاملبودن این توزیع است. از اینرو دیگر در مورد این توزیع، صحبت از بستههای نرمافزاری ارائهشده در توزیع یا بروزبودن برنامهها، جایگاهی نخواهد داشت. دبیانسارژ امكان اجرا بر روی یازده معماری مختلف را دارد كه مهمترین آنها عبارتند از : Motorola ۶۸k (m۶۸k), SunSPARC, HP Alpha, Motorola/IBMPowePC, Intel IA-۳۲ (i۳۸۶) and IA-۶۴ HP PA-RISC(hppa) ,MIPS (mips,mipsel) ,ARM and IBM S/۳۹۰ (s۳۹۰) Intel در نسخه، جدید از یك رابط جدید برای نصب دبیان استفاده میشود كه ویژگیها و امكانات جدیدی را در اختیار كاربر قرارمیدهد و از سختافزارهای بیشتری پشتیبانی میكند. رابط نصب دبیانسارژ از ۳۰ زبان دنیا پشتیبانی میكند و Xserver با بسیاری از كارتهای گرافیكی موجود سازگاری دارد. سیستم انتخاب task، بهطور كلی تغییر یافتهاند و از انعطافپذیری بیشتری برخوردار شدهاند. ابزار debconf tool برای نصب و پیكربندی یك بسته نرمافزاری جدید به كاربران توانایی بیشتری میدهد و ساختن یك بسته نرمافزاری را بسیار آسانتر نموده است. امكانات ارائه شده در سارژ ۱/۳ برای مالتیمدیا قابل مقایسه با نسخه قبل نیست و ابزارهای زیادی برای كار با DVD ، سیدی، و USB داریوها ارائه شده است. همچنین تنوع ابزار كار با شبكه نیز در خور توجه است. برای اولین بار از اپنآفیس ۳/۱/۱ در این توزیع استفاده میشود و ابزارهای رمزنگاری و احرازهویتی مانند (GNU Privacy, Guard GPG, OpenSSH) به صورت پیشفرض، در این توزیع نصب شدهاند و دركنار این ابزارها، برای رمزنگاری مرورگرها، وب سرور، بانك اطلاعاتی و بسیاری از برنامههای كاربردی دیگر نیز ابزارهایی تهیه شده است. Debian-Edu/Skolelinux ،Debian-Med و Debian-Accessibility زیرپروژههایی هستند كه در كنار توسعه دبیانسارژ برای استفادههای آموزشی و پزشكی تهیه شدهاند و به صورت بستههای نرمافزاری یا یك توزیع كامل، قابل استفاده میباشند. اگر از دبیان ۳ بر روی یك كامپیوتر سرور یا شبكه استفاده میشود و امكان نصب نسخه جدید نیست، بهراحتی میتوان با استفاده از ابزار مدیریتی مانند apt-package، سیستم را به نسخه جدید ارتقا داد. در آخر میتوان گفت نسخه جدید دبیان با سیستمفایل FHS ۲.۳ سازگار بوده و از برنامههای توسعهدهنده LSB پشتیبانی میكند. ● Fedora Core۴ ؛ حركت بهسوی آینده Fedora Core۴ سومین توزیع معروف منتشر شده در این چند ماه اخیر است. همزمانی انتشار نسخه جدید فدورا با واگذاری پروژه فدورا به یك موسسه غیرانتفاعی بهنام فدورا از طرف شركت ردهت، قابلتوجه به نظر میرسد. ردهت كه از ابتدا پروژه فدورا را با ایجاد یك بستر توسعه توزیع Enterperise خود در زمینههای رومیزی و برنامههای كاربردی كاربرپسند مورد حمایت و پشتیبانی قرار داد، اكنون نیز هدف از جداسازی پروژه فدورا از مجموعه ردهت را كمك به توسعه و پیشرفت سریعتر و موثرتر این توزیع عنوان كرده و پشتیبانی مالی و فنی خود را از این پروژه همچنان ادامه میدهد. با این حال، پروژه فدورا همچنان به ترقی و توسعه امكانات و قابلیتهای كاربردی نسخه لینوكس خود ادامه میدهد. این توزیع مانند همیشه با جدیدترین نسخه بستههای نرمافزاری كامپایل شده است. FedoraCore۴ برمبنای كرنل۲.۶.۱۱ لینوكس توسعه داده شده است. باید از FedoraExtras به عنوان یك پروژه تكمیلی این توزیع برای كاربران نیز نام ببریم. در اینجا بهصورت گذرا، تازههای Fedora Core ۴ را مرور مینماییم: ● جهش در دسكتاپ پشرفت و بهبود جلوههای رومیزی توزیع، اولین تغییر چشمگیر است. استفاده از نسخه جدید منتشر شده محیط قدرتمند گنوم، امكانات جدیدی را در اختیار كاربران قرارداده است. دیگر از دست اشكالات كار با POP-UP خلاصی خواهید یافت. مثلا در برنامههایی مانند مسنجر GAIM دیگر هرشخصی با فرستادن یك پیغام، مانع كار شما نمیشود و مدیریت بر روی پنجرههای POP-UP اعمال میشود تا مزاحم كاربر نباشند. نوار پنل با افكتهای جدید زیباتر شده و منوی اصلی گنوم تغییر كرده است و گزینههایی مانند places،Application، و Desktop به آن اضافه شدهاند. با گزینه Application میتوانید به جستجو و گردش در برنامههای نصبشده بر روی سیستم بپردازید. برای دسترسی سریع به دایركتوری ome و یا اجرای برنامههایی مانند SS ،FTP و سامبا، میتوان از گزینه Places استفاده كرد و Desktop هم تنظیمات پیشرفتهای را برای بهبود كارایی اجزایی مانند Log out یا Screen دراختیار كاربر قرار میدهد. اگر طرفدار تمها در محیطهای گرافیكی هستید، فدورا برای شما تمهای تازه و متنوعی دارد كه حتما از آنها لذت خواهید برد. كار با فرمت فایلهای PDF نیز بهبود یافته و برخی جلوههای كاربرپسند بهآن اضافه شده است و برنامه جدیدی جایگزین gpdf و ggv برای كار با PDF و Postscript شده است. ● GCC۴ و ابزار توسعه جاوا فدورا اولین توزیعی است كه نسخه جدید كامپایلر GCC را به صورت پیشفرض توزیع انتخاب كرده و تمامی برنامههای كاربردی آن با نسخه جدید بر روی كرنل كامپایل شدهاند.در نسخه كامپایلر GCC، میتوان از گزینه -DFORTIFY - SOURCE برای كامپایل سورسكدها استفاده كرد كه امنیت بیشتری را در سطح سیستمعامل فراهم میكند. همچنین باید گفت ابزارهای GCJ (كامپایلر جاوا ) و Java toolcain نیز همراه GCC۴ در Fedora Cora۴ تعبیه شدهاند كه همراه توابع كتابخانهای جاوا و یا سرور عمومی Tomcat قابل استفاده میباشند. در كنار GCJ، برای كاربران جاوا فدورا دو خبر خوب دیگر هم وجوددارد: Eclipse كه بهصورت كامل توسط IDE های جاوا در كامپایلر GCJ نوشته شده و با بسیاری از پروژههای جاوا، سی و C++ قابلبهكارگیری است و Plug-inهای جالبی برای اضافه كردن بر این زبانهای پشتیبانی شده همراه خود دارد. خبر دوم هم پیادهسازی چارچوب OpenOffice ۲ بهطور كامل با جاواست. این برنامه اداری محبوب كه هنوز نسخه۲ آن منتشر نشده، در فدورا آماده شده است و در هنگام انتشار، فقط كافیاست توسط رابط بروزرسانی پروژه آن را بر روی توزیع نصب كنید. ● پیادهسازی ماشینهای مجازی با Xen دیگر قابلیت اضافه شده به نسخه جدید فدورا، امكان پیادهسازی چندین ماشین مجازی بر روی یك سیستم فیزیكی است. Xen كه این قابلیت را در اختیار كاربر قرار میدهد، باید با كرنل پیكربندی و هماهنگ شود. از xen۲ در فدورا استفاده میشود و این امكان هم افزوده شده است كه یك ماشین مجازی با كارایی مناسب بر روی سیستم برقرار شود. ● Fedora Extras پروژه Extras خارج از پروژه فدورا اجرا میشود. ولی یك خروجی كاملا هماهنگ و یكپارچه با خروجی تیم توسعه توزیع Fedora Core۴ دارد كه هدف آن، تهیه یك مخزن از بستههای نرمافزاری و بستههای سورسكد برای كامپایل و اجرا بر روی توزیع فدورا است. یكی از نیازمندیهای هر توزیع لینوكس، دستیابی به یك مخزن بستههای نرمافزاری برای اجرا بر روی توزیع است. این پروژه كه از فدورا كور ۳ شروع شد، همزمان با انتشار نسخه چهار كاملا آمادهشده و در دسترس عموم قرارگرفته است. اكنون بیش از هفتصد بسته سورسكد و بیش از یكهزار بسته در حال توسعه برای اجرا بر روی Fedora Core۴ در این پروژه همگانی آماده شده است. این پروژه بهصورت آزاد و در قالب CVS میباشد كه امكان مشاركت برنامهنویسان و متخصصان سراسر دنیا را در تهیه یك بانك نرمافزاری فراهم كرده است. مهمترین ویژگی Extras، تهیه بستههای نرمافزاری برای توزیع Fedora Cora با سرعت و كمترین هزینه زمانی و اجرایی است كه خود میتواند یك امتیاز بزرگ برای این توزیع محسوب شود. ● برای دوستداران اپل یك خبر خوش برای طرفداران اپل این است كه فدورا ۴ از معماری PowerPC مبتنی بر معماری كامپیوترهای اپل نیز پشتیبانی كرده و میتوان این توزیع را روی انواع مختلفی از محصولات این شركت، مانند Mac mini ،iBook Powerbook ،iMac اجرا كرد. پیش از این، دوستداران مك با تشكیل یك گروه بهنام Fedora/PPC درصدد این هدف بودند كه این موضوع اكنون در نسخه جدید تحقق یافتهاست. همچنین این سازگاری، شامل نسخه معماری ۶۴ بیتی ماشینهای PowerPc مانند G۵مك نیز میشود. قبل از این، فدورا فقط مخصوص معماریهای x۸۶ و x۸۶-۶۴ بود. در پایان میتوان گفت با نگاهی به قابلیتها و ویژگیهای جدید این سه توزیع مشهور، به وضوح میتوان به روند توسعه و حركت سیستمعامل متنباز لینوكس و هدف نهایی جامعه اپنسورس دست یافت. در هر سه توزیع، تغییرات گستردهای بر روی محیطهای گرافیكی برنامههای كاربردی و در كل حوزه رومیزی مشاهده میشود و این امر یك تلاش متنباز برای دستیابی به بازارهای رومیزی و هدف قراردادن كاربران عمومی و متوسط را نشان میدهد. هر توزیع، درصدد یكپارچگی و سازگاری نرمافزاری و سختافزاری خود با نیازها و فناوریهای مطرح بوده و حركت به سمت پشتیبانی از معماریهای گوناگون و ارائه سرویسهای متنوع، گویای این حركت است. در كنار این دو خصیصه بارز، تلاش برای تهیه یك بانك برنامههای كاربردی آماده در توزیع، پایداری و بروزرسانی تمامی ابزارها و امكانات دیگر موردنیاز كاربران مشاهده میشود. در یك جمعبندی مشخص میشود برخلاف پیشبینی بسیاری از كارشناسان و شركای تجاری محصولات انحصاری، جنبش گنو/لینوكس نهتنها زنده است، بلكه هر روز به آرمانها و ایدهآلهای خود نزدیكتر میشود و آیندهای بسیار روشن در انتظار پنگوئنهای رنگارنگ است.
