لباس در نماز

مسئله لباس نمازگزار چه مرد چه زن از مسائل بسيار مهم اسلامى است؛ لباس نمازگزار از هر جهت بايد مباح و حلال و پاك و پاكيزه باشد.
لباس‏هايى كه پوشيدن آن در فرهنگ اسلام حرام شده، يعنى لباس زربفت و حرير و ابريشم خالص براى مردان و آنچه از حيوانات حرام گوشت ساخته مى‏شود و آنچه از راه غيرمشروع به دست مى‏آيد، براى مردان و زنان، نماز در آن باطل است.
انسان به هنگام نماز بايد به اين نكته توجه داشته باشد كه به محضر مقدس حضرت رب العزة مى‏رود و مى‏خواهد در پيشگاه با عظمت حضرت ذوالجلال بايستد و قصد دارد در برابر صاحب عالم و آدم قرار بگيرد، بايد از لباسى كه در خور شأن محضر آن جناب نيست پرهيز كرد و از پوشيدن لباسى كه او متنفر است دورى جست، به خصوص در مسئله لباس در همه جا و در برابر حضرت مولا به طريق‏ اولى بايد توجه داشت كه لباس تن از حق مظلومان و خون دل مسكينان بافته نشده باشد و هر تار و پودش متعلق به محرومى نباشد و آن لباس از طريق فروش مواد احتكارى، مواد حرام و خدعه و حيله با مسلمانان و غصب و زور و ظلم و تجاوز بدست نيامده باشد و داستان لباس، داستان گوهر تاج شاه نباشد كه هر ذره‏اش از خون دل يتيم و فقير و محروم و مسكين و بيوه زن ساخته شده باشد.
[TABLE="class: cms_table"]
[TR]
[TD]روزى گذشت پادشهى از گذرگهى‏[/TD]
[TD][/TD]
[TD]فرياد شوق بر سر هر كوى و بام خاست‏[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]پرسيد زان ميانه يكى كودك يتيم‏[/TD]
[TD][/TD]
[TD]كاين تابناك چيست كه بر تاج پادشاست‏[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]آن يك جواب داد چه دانيم ماكه چيست‏[/TD]
[TD][/TD]
[TD]پيداست آن قدر كه متاعى گرانبهاست‏[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD][/TD]
[TD][/TD]
[TD][/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]نزديك رفت پيره زنى گوژپشت و گفت‏[/TD]
[TD][/TD]
[TD]اين اشك ديده من و خون دل شماست‏[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ما را به رخت و چوب شبانى فريفته است‏[/TD]
[TD][/TD]
[TD]اين گرگ سال‏هاست كه با گله آشناست‏[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]آن پارسا كه ده خرد و ملك، رهزن است‏[/TD]
[TD][/TD]
[TD]آن پادشا كه مال رعيت خورد، گداست‏[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]بر قطره سرشك يتيمان نظاره كن‏[/TD]
[TD][/TD]
[TD]تا بنگرى كه روشنى گوهر از كجاست‏[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]پروين به كج روان سخن از راستى چه سود[/TD]
[TD][/TD]
[TD]كو آن چنان كسى كه نرنجد زحرف راست‏ «1»[/TD]
[/TR]
[/TABLE]


آرى، لباس نمازگزار مسئله بسيار مهمى است، لباس نمازگزار تار و پودش بافته شده از مايه قناعت، انصاف، درستى، صدق، رعايت حلال حق است و لباسى است كه از غصب، ظلم، دزدى، تجاوز به حقوق ديگران، رشوه، احتكار، بى‏انصافى، كلاه بردارى به دور است.
لباس نمازگزار، لباسى است كه بر اساس خواسته مولا بدست آمده و براى رضاى مولا پوشيده شده و از هر پيرايه‏اى جز عنايت و لطف دوست پاك و پاكيزه است و خلاصه لباس نمازگزار، لباس عبوديت است و بس!
در «تفسير ابو الفتوح رازى» آمده:
مردى به بازار برده فروشان رفت براى خريد برده، برده‏اى را در مغازه‏اى ديد و قبل از خريد از او سؤال كرد كه غذا و لباس و اندازه كار تو چيست؟ او به سؤالات پاسخ گفت: خريدار او را نپسنديد، به مغازه ديگر رفت برده‏اى را ديد از او پرسيد:
چه نوع غذايى خوراك تو است؟ گفت: هرچه مولا محبت كند. پرسيد: چه اندازه كار مى‏كنى؟ پاسخ داد: آنچه مولا بخواهد. سؤال كرد: چه لباسى مى‏پوشى؟
جواب داد: آنچه مولا بپسندد.
اى مسلمانان و اى نمازگزاران! از پوشيدن لباسى كه مولا نمى‏پسندد بپرهيزيد و لباس خود را به خصوص به وقت عبادت از نوعى قرار دهيد كه محبوب مولاست، در پيشگاه مقدس حضرت او در غذا و كار و اخلاق و لباس از يك برده كمتر نباشيد!
جامه خود را جامه غرور و تكبر و فخرفروشى قرار ندهيد، از جامه‏اى كه شما را به سوى رذايل اخلاقى مى‏كشد خوددارى كنيد، جامه خود را جامه ادب، وقار، محبت، خدمت، شرف، پاكى، فضيلت و تواضع و انكسار و عرفان قرار دهيد، آرى، جامه عارفانه بپوشيد.
به قول پروين اعتصامى:
[TABLE="class: cms_table"]
[TR]
[TD]به درويشى بزرگى جامه‏اى داد[/TD]
[TD][/TD]
[TD]كه اين خلقان بنه كز دوشت افتاد[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]چرا بر خويش پيچى ژنده و دلق‏[/TD]
[TD][/TD]
[TD]چو مى‏بخشند كفش و جامه‏ات خلق‏[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]چو خود عورى چرا بخشى قبا را[/TD]
[TD][/TD]
[TD]چو رنجورى چرا ريزى دوا را[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]كسى را قدرت بذل و كرم بود[/TD]
[TD][/TD]
[TD]كه ديناريش در جاى درم بود[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]بگفت اى دوست از صاحبدلان باش‏[/TD]
[TD][/TD]
[TD]بجان پرداز و با تن سرگران باش‏[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]تن خاكى به پيراهن نيرزد[/TD]
[TD][/TD]
[TD]وگر ارزد به چشم من نيرزد[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ره تن را بزن تا جان بماند[/TD]
[TD][/TD]
[TD]ببند اين ديو تا ايمان بماند[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]قبايى را كه سر مغرور دارد[/TD]
[TD][/TD]
[TD]تن آن بهتر كه از خود دور دارد[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD][/TD]
[TD][/TD]
[TD][/TD]
[/TR]
[/TABLE]


در هنگام ورود به جهان پرمنفعت نماز بايد توجه داشت كه بيداران راه حق و عاشقان واصل و عارفان كامل بر اساس استفاده از مسائل وحى و گفتار نوربخش انبيا و امامان عليهم السلام معتقد به پوشش دو نوع لباس به وسيله نمازگزارند: يكى براى پوشش ظاهر به عنوان ستر عورت و ديگر براى پوشش باطن به عنوان آراستگى جان.
در اين زمينه در كتاب «معراج السالكين و صلاة العارفين» چنين آمده است:
فصل پنجم در ستر عورت است و آن نزد عامه ستر مقابح بدن است از ناظر محترم و در حال صلاة و در نزد خاصه ستر مقابح اعمال است به لباس تقوا كه خير البسه است مطلقاً و در وقت حضور در محضر بالخصوص و در نزد اخص خواص ستر مقابح نفوس است به لباس عفاف و در نزد اهل ايمان ستر مقابح قلوب است به لباس طمأنينه و در نزد اهل معرفت و كشف ستر مقابح سرّ است به لباس شهود و در نزد اهل ولايت ستر مقابح سرّاست به لباس تمكين و سالك چون بدين مقام رسيد، ستر جميع عورات خود را نموده و لايق محضر شده و از براى او دوام حضور است.
و حق تعالى جلت رحمته و وسعت ستّاريته، ستّار جميع عورات و مقابح خلق است.
اين گونه بشر را به البسه گوناگون كه آن‏ها را از مقابح ظاهريه بدنيه ستر نمايد مورد محبت قرار داده و مقابح اعمال او را به پرده ملكوت ستر فرموده و اگر اين پرده ستّاريت ملكوتيه بر صور اعمال ما بندگان نبود و صور غيبيه آن‏ها ظاهر مى‏شد، در همين عالم رسوا و خوار مى‏شديم.
آرى، اگر رحمت و عنايت و لطف و كرم و آقايى و بزرگوارى او نسبت به ما نبود، ما در ميان خلق جايى و محلى براى زندگى نداشتيم، اما حق تعالى جلت عظمته خود قبائح اعمال ما را از انظار اهل عالم مستور فرموده و ستر نموده مقابح اخلاقى و ملكوت خبيثه ما را به اين صورت معتدله مستقيمه ملكيه و اگر اين ستر را هتك فرموده بود و صور ملكات اخلاق ظاهر مى‏شد، هريك به يك با آن ملكيه باطنيه بوديم، چنانچه در غير اين عالم كه وقت ظهور سراير امت و روز بروز ملكات است، چنين خواهد گرديد.
وفى الحديث:
قَال رسول اللّه صلى الله عليه و آله: تُحْشَرُ عَشْرَةُ أَصْنافٍ مِنْ امّتى أشْتاتاً قَدْ مَيَّزَهُمُ اللّهُ تعالى مِنَ الْمُسْلِمينَ وَبَدَّلَ صورهم فَبَعْضُهُم عَلى صُوْرَةِ القِرَدَةِ وبعضهم على صُورَةِ الْخَنازير.. «2».
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمودند: مردم در قيامت به ده صورت محشور مى‏شوند كه خداوند آنها را از مسلمانان جدا كرده و صورتشان را تبديل مى‏كند، بعضى از ايشان به صورت ميمون محشور مى‏شوند و بعضى به صورت خوكها.
از رسول گرامى اسلام صلى الله عليه و آله روايت شده:
متكبر، محشور شود به صورت مورچه ضعيفى و پايمال خلايق گردد، تا مردم از حساب فارغ شوند. «3» بالجمله اين صورت انسانيه پرده ستّاريت حق است به روى عورات باطنيه، چنانچه ستر مقابح قلوب و اسرار را فرمايد به ستّاريت افعاليه و اسمائيه و ذاتيه، از همه موجودات ملكيه و ملكوتيه به حسب مراتب آن‏ها.
و بر سالك سبيل آخرت و مجاهد فى سبيل اللّه لازم است كه ستر عورات باطنيه و سريه خود را بنمايد تمسك به مقام غفاريت و ستّاريت حق و حقيقت توبه و ورود به منزل انابه خود و عورات خود را مستور نمايد.
سالك الى اللّه و مجاهد طريق معرفت در هيچ حالى از وظيفه عبوديت و حفظ محضر ربوبيت جلت عظمته غفلت نكند، حتى در امور عاديه و آداب معاشرت، حظّ قلوب و ارواح را عطا كند و حق تعالى و نعم و عطيات او را در هر چيز مشاهده كند.
پس در وقت پوشيدن لباس ظاهر از لباس تقوا و ايمان كه خير البسه هستند غفلت نكند و چنانچه با لباس ظاهر ستر عورت ظاهرى كند، با آن البسه ستر عورات باطنيه نمايد كه قباحت و زشتى آن‏ها بالاتر است.
و كرامات حق تعالى و الطاف آن ذات مقدس را منظور كند و لباس ظاهر را براى اداى عبوديت و لباس باطن را براى آداب حضور در محضر ربوبيت بپوشد و در البسه ظاهريه و باطنيه، بهترين آن‏ها او را به ياد حق آورد و از ذكر او غافل نكند.
پس در ماده و هيئت لباس ظاهر، اختيار چيزى كند كه اسباب سركشى نفس نشود و مورث غفلت از حق نگردد و او را در زمره اصحاب عجب و ريا و مفاخرت و تكبر و تزين منسلك نكند و ملتفت باشد كه ركون به دنيا حتى در اين امور، در قلب تأثيرات غريبى مى‏گذارد كه موجب هلاكت آن است.
و بداند كه اين آثارى كه در نفس به واسطه بعض البسه فاخره حاصل مى‏شود از آفات دين و قسوت قلب است كه خود از امهات امراض باطنيه است.
و در البسه باطنيه خيلى اهتمام كند كه شيطان و نفس اماره را در آن‏ها تصرفى نشود و او را مبتلا به عجب و ريا و سركشى و افتخار نكند و بر بندگان خدا به دين خود و يا تقوا و طاعت و كمال و معرفت و علم افتخار ننمايد و تكبر نفروشد و از عواقب امر خود و مكر اللّه ايمن نباشد و بندگان خدا را هرچند در لباس اوباش و اهل معصيت هستند، حقير نشمارد كه اين‏ها از مهلكات نفس است و موجب عجب به ايمان و اخلاق و اعمال است كه سرچشمه همه مفاسد است.
و در وقت پوشيدن لباس، متذكر حق شود و رحمت‏هاى ظاهره او را كه از جمله آن‏ها شرّ ذنوب و فضايح است به ياد آرد و با حق تعالى به اخلاص و صدق معامله كند و ظاهر را به ستر طاعت و باطن را به ستر خوف و رهبت مزين نمايد و متذكر عنايات حق شود كه اسباب ستر عورات ظاهره و باطنه را مرحمت فرموده و راه‏ توبه و انابه را به روى بندگان مفتوح فرموده كه به ستر ستّارى و غفارى حق خود را مستور كرده و عيوب خويش را بپوشانند و چنانچه حق تعالى ستّار عيوب بندگان است، ستّاران را دوست دارد و از هتك ستور بيزار است.
پس سالك الى اللّه، ستّار عيوب بندگان خدا است و عمر خود را در كشف سرّ مردم تلف نكند و چشم خود را از عورات و عيوب بندگان خدا بپوشد و هتك ستر نكرده و پرده ناموس احدى را ندرد، چنانچه خداوند ستّار، ستر عيوب او را كه از ديگران بزرگ‏تر و فضيح‏تر است فرموده و بترسيد از اين‏كه اگر پرده عيوب كسى را بدرد، حق تعالى پرده ستّاريت از بعض اعمال و اخلاق او بردارد و در ميان جمع او را رسوا و خوار گرداند.
و مسافر طريق آخرت، مطالعه در عيوب و عورات، او را از عيوب ديگران مشغول مى‏كند و تجسس امورى كه به حال او فائده ندارد يا ضرر دارد نمى‏كند و عمل خود را رأس المال تجارت ديگران قرار نمى‏دهد آن هم به واسطه غيبت و هتك ستر و از عيوب و ذنوب خود هيچ گاه نسيان نمى‏كند كه نسيان گناهان از بزرگ‏ترين عقوبات حق است در دنيا كه انسان را از جبران آن‏ها باز مى‏دارد و از بزرگ‏ترين اسباب عقاب در آخرت است و تا بنده خدا به طاعت حق و مداقه در اعمال خود و مطالعه در معايب نفس مشغول است و از آنچه در دين خدا عار است بركنار باشد، از آفات دور و در درياى رحمت حق مستغرق و به گوهرهاى حكمت فائز است و اگر نسيان ذنوب خود كرد و از معايب خود غفلت ورزيد و خودبين و خودخواه شد و اعتماد به حول و قوه خود كرد، رستگارى نخواهد ديد و به فلاح نايل نخواهد شد.
اى محبوب محبان! اى خالق مهربان! اى آمرزنده گناهان! سراسر وجودم و تمام هستيم و همه موجوديتم از عيب و علت و از عوامل عار و ننگ موج مى‏زند، اگر پرده پوشى تو نبود، اگر لباس ستّارى و غفارى بر من نمى‏پوشاندى، كدام يك از بندگانت حاضر بودند جواب سلام مرا بدهند و كدام يك آماده بودند با من معاشرت كنند و چه انسانى حاضر بود به من خدمت نمايد؟
پرده پوشى تو باعث شده كه من در بين خلق تو صاحب وجاهت و آبرو باشم و بندگانت خيال كنند كه من هم بنده‏اى از بندگان خوب توام، واى بر من! آه بر من! حسرت و اندوه و غم از من كه دچار چه بلاى بزرگى هستم، بلاى دو صورت بودن، سيرتم غرق در خبث و پليدى و آلودگى، صورتم غرق در ادب و وقار و بندگى، در حالى كه تو از من خواسته‏اى باطنم از ظاهرم بهتر باشد، واى بر من از روزى كه پرده‏ها برداشته شود و تمام عيوب و نواقص باطن آشكار گردد! آه بر من از روزى كه در دادگاه تو حاضر شوم و قاضى من تو و انبيا و ائمه معصومين عليهم السلام باشند! اى معشوق! همان‏طور كه در دنيا آبرويم را حفظ كردى و لباس ستّارى بر باطن من پوشاندى، در آخرت هم آبروى اين عبد ذليل را حفظ كن و مگذار در ميان بندگانت، به خصوص در محضر انبيا و اوليا رسوا گردد.

عدم اسراف در لباس‏
اين وصيت عالى اسلام را هم از ياد نبريد كه از شما مى‏خواهد از اسراف و تبذير در كل برنامه‏ها- كه يكى از آن‏ها لباس است- بپرهيزيد كه خدا مردم مسرف را دوست ندارد «4» و مبذرين، برادران شيطانند «5».
خرج‏هاى گزاف براى خريد و دوخت و پوشش لباس از نظر اسلام اسراف و كار نابه جايى است، وجدان مسلمان و انصاف يك انسان قبول نمى‏كند كه بدن‏ خودش، پوشيده به انواع البسه پرقيمت باشد، ولى در جامعه عده‏اى زندگى كنند كه از فراهم آوردن حداقل لباس براى خود و فرزندانشان عاجز باشند!!
اندازه‏گيرى در مسائل مالى و اندازه نگاه داشتن در برخورد به مال براى هر مؤمنى لازم است، مراعات عدالت و ميانه‏روى، حقيقتى است كه اسلام بر آن تأكيد فراوان دارد:
عَنْ عَلِىٍّ عليه السلام قَالَ: لا يَذُوقُ الْمَرْءُ مِنْ حَقيقَةِ الْإيمانِ حَتّى‏ يَكُونُ فيهِ ثَلاثُ خِصالٍ:
الْفِقْهُ فِى الدّينِ، وَالصَّبْرُ عَلَى الْمَصائِبِ وَحُسْنُ التَّقْديرِ فِى الْمَعَاشِ‏ «6».
على عليه السلام فرمود، مرد، حقيقت ايمان را نمى‏چشد، مگر در او سه خصلت باشد: فهم در دين، ايستادگى در برابر مصائب، نيكو اندازه نگاه داشتن در معاش.
عَنْ أَبى عبداللّه عليه السلام قَالَ: إِنَّ الْقَصْدَ أَمْرٌ يُحِبُّهُ اللّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَإِنَّ السَّرْفَ أمرٌ يُبْغِضُهُ حَتّى‏ طَرْحِكَ النَّواةَ فَإِنَّها تَصْلِحُ لِشْئٍ وَحَتّى‏ صَبِّكَ فَضْلَ شَرابِكَ‏ «7».
امام صادق عليه السلام فرمود: ميانه‏روى حقيقتى است كه محبوب خدا است و زياده روى برنامه‏اى است كه مبغوض حق است تا جايى كه هسته‏اى را به دور بيندازى، هسته‏اى كه به درد كارى مى‏خورد و تا جايى كه زيادى آب آشاميدنى خود را بر زمين بريزى.

پی نوشت ها:

______________________________


(1)- پروين اعتصامى.
(2)- بحار الأنوار: 7/ 89، باب 5، صفة المحشر.
(3)- وسائل الشيعة: 15/ 378، باب 58، حديث 20795.
(4)- اعراف (7): 31.
(5)- اسراء (17): 27.
(6)- قرب الإسناد: 46؛ بحار الأنوار: 68/ 346، باب 86، حديث 8.
(7)- الكافى: 4/ 52، باب فصل القصد، حديث 2؛ بحار الأنوار: 68/ 346، باب 86، حديث 10.