بايوس در سيستم به سه صورت وجود دارد: ROM BIOS نصب شده بر روي مادر برد، بايوس نصب شده بر روي کارتهاي وفق دهنده (همانند کارت ويدئويي) وبارگذاري شده از ديسک(گرداننده ها). چون بايوس مادربرد مقدمات لازم را براي گردادننده ها و نرم افزارها ي مورد نياز فراهم ميکند ، اکثرا به صورت سخت افزاري که شامل يک چيپ ROM مي باشدموجوداست.سالهاي پيش هنگامي که سيستم عامل DOS بر روي سيستم اجرا ميشد خود به تنهائي کافي بود و گرداننده اي مورد نياز نداشت . بايوس مادربرد به طور عادي شامل گرداننده هايي است که براي يک سيستم پايه همانند صفحه کليد، فلاپي درايو، هارد ديسک ، پورتهاي سريال و موازي و غيره ... است.به جاي اينکه براي دستکاههاي جديد لازم باشد که بايوس مادربرد را ارتقاء دهيد، يک نسخه از گرداننده آن را بر روي سيستم عامل خود نصب مي نمائيد تا سيستم عامل پيکربندي لازم را در هنگام بوت شدن سيستم را براي استفاده ار آن دستگاه انجام دهد ، براي مثال مي توانيم CD,PRINTER,SCANER,ROM ،گرداننده هاي PC CARD را نام برد.چون اين دستگاهها لازم نيستند که در هنگام راه اندازي سيستم فعال باشند ، سيستم ابتدا از هارد ديسک راه اندازي مي شود وسپس گرداننده هاي آنرا بار گذاري مي نمايد.البته بعضي از دستگاهها لازم است که در طول راه اندازي سيستم عامل فعال باشند ، اما اين امر چگونه امکان پذير است مثلا قبل از آنکه گرداننده کارت ويدئويي از ROM BIOSو يا از روي هارد ديسک فراخواني شود شما چگونه مي توانيد اطلاعات را بر روي مانيتور ببينيد يک جواب اين است که در ROM تمام گرداننده هاي کارت گرافيکي وجود داشته باشد اما اين کار غير ممکن نيست زيرا کارتهاي بسيار متنوعي وجو دارد که هر کدام گرداننده مربوط به خود را داراست که اين خود باعث مي شود صدها نوع ROM مادربرد به وجود آيد که هر کدام مربوط به يک کارت گرافيکي مي باشد. Plug-and-Play BIOS عموما نصب و پیکربندی دستگاهها بر روی یک PC کار مشکلی است،در طول نصب کاربر با مسئله جدیدی روبرو است،این که باید پورت I/O وکانال DMA را انتخاب کند.در گذشته کاربران مجبور بودند که جامپرها و سوئیچ های بر روی کارت را برای کنترل تنظیمات تغییر دهند،که لازمه این کار شناخت منابع استفاده شده بر روی سیستم است،سپس تنظیم کردن منابعی که با دستگاههای موجود بر روی سیستم تضاد و ناسازگاری نداشته باشند.تکنولوژی pnp برای جلوگیری از این مشکلات و فراهم ساختن توانائیهایی برای کاربران در توسعه PCهای آنان می باشد. با استفاده از این تکنولوژی کاربران کارت مورد نظر را در سیستم جا می زنند و سیستم به طور اتوماتیک بهترین پیکربندی را انجام می دهد. Plug-and-Play بایوس pnp شروع به پیکربندی کارت pnp در طول پردازش راه اندازی سیستم می کند.اگر کارت قبلا نصب شده باشد بایوس اطلاعات را از ESCD می خواند وکارت را مقدار دهی اولیه می کند و سیستم را راه اندازی می کند. در طول نصب یک کارت pnp جدید،بایوس برای تعیین اینکه کدام منابع استفاده نشده اند و برای اضافه کردن کارت لازم هستند به ESCD مراجعه می نماید. اگر بایوس بتواند منابع لازم را پیدا کند،کارت را پیکربندی می کند و در غیر این صورت روالهای Plug-and-Play در سیستم عامل کار پیکربندی را کامل می کنند. در طول روال پیکربندی رجیسترهای Flash BIOS بر روی کارت و همچنین ESCD توسط داده های جدید پیکربندی به روز رسانی می شوند. مادربرد بایوس همه مادربردها شامل یک چیپ مخصوص هستند که بر روی آن نرم افزاری قرار دارد که BIOS یا ROM BIOS نامیده می شود . این چیپ ROM شامل برنامه های راه اندازی و گرداننده هایی است که در هنگام راه اندازی سیستم مورد نیاز است و یک واسطه به سخت افزار پایه سیستم است.اغلب به CMOS RAM حافظه پاک نشدنی NVRAM(Non-Volatile) نیز می گویند چون با یک میلینیوم آمپر فعال می شود و تا هنگامی که باطری لیتیوم فعال باشد داده ها باقی می مانند.BIOS مجموعه ای از برنامه هایی است که در یک یا چند چیپ ذخیره شده است،که در طول راه اندازی سیستم این مجموعه از برنامه ها قبل از هر برنامه ای حتی سیستم عامل بار گذاری می شوند. BIOS در اکثر سیستم های PC شامل چهار تابع است : 1- POST(Power Self On Test) :این برنامه پردازنده،حافظه،چیپستها،وفق دهنده ویدئویی،دیسک کنترلر،گرداننده های دیسکی،صفحه کلید و... را تست می کند. 2-Blos Setup :برنامه ای است که در طول اجرای برنامه POST با فشار دادن کلید خاصی فعال می شود و به شما اجازه می دهد مادربرد را پیکربندی کنید و تنظیم پارامترهایی همانند ساعت و تاریخ وپسورد و... را انجام دهید. در سیستمهای 286 و 386 برنامه Setup در ROM آنها وجود ندارد و لازم است که شما سیستم را توسط دیسک مخصوص Setup راه اندازی نمائید. 3-Boot Strap (بارگذار کننده یا لودر):سیستم را برای پیدا کردن سیستم Boot جستجو می کند. 4- BIOS: که مجموعه ای از گرداننده هایی است که واسط بین سخت افزار و نرم افزار است. آشنايي با عملکرد بایوس در هنگام راه اندازی سیستم اگر هنگام روشن نمودن رایانه به نوشته های روی صفحه نمایش دقت کرده باشید حتمأ نام BIOS به چشمتان خورده است بایوس معمولی ترین نوع حافظه فلاش است حافظه فلش حافظه هایی هستند که اطلاعات داخل آنها با قطع منبع تغذیه الکترونیکی از بین نمی رود بایوس برگرفته از حرف اول کلماتی به معنای (( سیستم ورودی و خروجی مقدماتی )) است . بایوس چند وظیفه متفاوت دارد که مهمترین آنها بارگذاری سیستم عامل است . هنگامی که شما رایانه خود را روشن می کنید و ریز پردازنده ، قصد اجرای اولین دستور عمل را دارد ، این دستور عمل را باید از جایی در یافت کند . اما نمی تواند آنها را مستقیمأ از سیستم عامل دریافت کند . زیرا سیستم عامل بر روی دیسک سخت قرار دارد و CPU نمی تواند بدون هیچ دستور عملی به آن دسترسی پیدا کند . يکی از وظایف بایوس ارسال این دستور عمل ها ی مقدماتی به CPU است . هنگامی که رایانه را روشن می کنید بایوس کارهای زير را به ترتیب انجام می دهد : 1- بررسی COMS برای تنظیمات سیستم ( بعد از روشن نمودن رایانه هنگامی که با فرشدن کلید Del يا دکمه های دیگر وارد محیط Setup می شوید وتنظیمات اساسی سیستم را انجام می دهید اين تنظیمات در COMS که يک تراشه روی مادر بورد است ذخیره می شود . ) 2- بار گذاری راه اندازهای دستگاه ها وگرداننده های وقفه های سیستم . 3- آماده سازی ثبات ها و مدیریت تغذیه (لازم به توضیح است که ثبات ها حافظه های بسیار کوچک وسریعی هستند که در داخل CPU قرار دارند و CPU به طور مستقیم به آنها دسترسی دارد ) 4- انجام آزمايش خودکار سخت افزار ها و نمایش تنظیمات سیستم 5- یافتن دستگاه راه انداز و به کار انداختن آنها همان طور که گفته شد ، اولین چیزهایی که بعد از روشن نمودن رایانه مشاهده می کنیم ناشی از اعمال بایوس است که هریک مفاهیم خاصی دارند . مثل مقدار حافظه موجود بر روی سیستم ، مدل و نوع کارت گرافیکی و مادر بورد ، سرعت CPU ، نوع دیسک سخت و ..... گرداننده های وقفه ها ، قطعات نرم افزاری کوچکی هستند که مانند یک مترجم بین قطعات سخت افزاری وسیستم عامل عمل میکنند. راه اندازهای دستگاه ها نیز قطعات نرم افزاری دیگری هستند که سخت افزار های پایه از قبیل صفحه کلید وماوس و دیسک های سخت و فلاپی درایو ها را شناسایی می کنند. بعد از بار گذاری این نرم افزارها و مقدار دهی اولیه به ثباتها ، بایوس به بررسی سالم بودن کارت گرافیکی می پردازد . اکثر کارت های گرافیکی يک بایوس کوچک مخصوص به خود دارند که حافظه و پردازنده روی کارت گرافیکی را اماده میکند .در غیر این صورت معمولا روی يک تراشه جداگانه روی مادر بورد ، اطلاعات مربوط به راه انداز کارت گرافیکی قرار دارد که بایوس اطلاعات موجود در آن را بارگذاری میکند . در قدم بعدی بایوس چک میکند که آیا شروع کار رایانه ناشی از روشن شدن رایانه است که به اصلاح به آن Cold boot گویند ویا ناشی از راه اندازی مجدد رایانه است . در صورت تشخیص راه اندازی مجدد بایوس از بقیه تست های اولیه صرف نظر می کند . در غیر این صورت بایوس از صحت سلامت RAM با انجام تست خواندن و نوشتن در هر نشانی حافظه اطمینان حاصل میکند . سپس درگاه های ps/2 يا USB را برای وجود صفحه کلید یا ماوس چک میکند . سپس گذرگاه های pclرا جستجو میکند ودر صورت يافتن این گذرگاه ها کارت های نصب شده بر روی آنها را بررسی میکند . در صورتی که بایوس در این روالها با خطایی مواجه شود ، با یک سری بوق یا نمایش پیغام ، کاربر را از وجود خطا آگاه میکند . خطاهای یافت شده در این بخش ، تقریبا همیشه سخت افزاری هستند . البته همیشه این خطا ها ناشی از خرابی نیست و گاهی ناشی از اتصال ناصحیح و گاهی از عدم وجود يک قطعه لازم الوجود مثل RAM است يا کارت گرافیک حکایت دارد . گاهی نیز از یک ناسازگاری لحظه ایی است که امکان دارد با یک راه اندازی مجدد ، مشکل رفع شود . اما همیشه باید خطاهای اعلام شده توسط بایوس را جدی گرفت . بعد از این مرحله بایوس به تقدم دستگاه های ذخیره سازی ، به منظور بوت کردن می پردازد ودر صورت عدم وجود یکی به سراغ دیگری میرود . به طور کلی مفهوم بوت کردن به بار گذاری و اجرای سیستم عامل باز میگردد . تعیین ترتیب دستگاه راه انداز و دیگر تنظیمات سیستم از طریق ورود به COMS Setup امکان پذیر است . البته تغییر ناشیانه این تنظیمات موجب می شود که دستگاه به درستی راه اندازی نشود . بایوس برای ذخیره سازی تغییرات تنظیمات ، از فناوری COMS استفاده میکند . با این فناوری ، يک باتری لیتیم کوچک ، توان کافی برای نگه داشتن تنظیمات شما برای چند سال دارد . در صورت قطع این منبع تغذیه کوچک يا تمام شدن عمرباتری تنظیمات شما از بین رفته وبه حالت پیش فرض کارخانه باز می گردد . با آمدن دستگاه ها واستاندارد های جدید ، گاهی بایوس خا نیاز به روز رسانی پیدا میکنند . چون نرم افزار بایوس در نوعی حافظه فقط خواندنی ذخیره شده است ، تغییر آن کمی سخت تر از به روز رسانی دیگر نرم افزار هاست . بنابراین باید تاریخ ونوع بایوس خود را هنگام راه اندازی سیستم بخوانید و با مراجعه به سایت شرکت سازنده نرم افزار مربوطه را در صورت وجود دریافت کنید و بعد از کپی کردن آن نرم افزار داخل فلاپی و راه اندازی سیستم توسط آن فلاپی ، عمل به روز رسانی را انجام دهید . برای انجام این کار باید خیلی مراقب باشید و توجه کنید نرم افزار مورد نظر شما دقیفا مربوط به نوع بایوس شما باشد و نه مدلهای دیگر آن . ودر غیر این صورت ممکن است بایوس و در نتیجه آن سیستم شما از کار بیفتد و بلا استفاده شود.
