«اگر مکلف از گفته پزشک یقین پیدا کند که روزه برای او ضرر دارد و یا از گفته وی یا منشأ عقلایی دیگری برای او خوف از ضرر حاصل شود، روزه گرفتن برای او واجب نیست، بلکه جایز هم نیست.» این، پاسخ قاطبه مراجع عظام در پاسخ به استفتایی است که می پرسد: «اگر پزشک شخصی را از روزه گرفتن منع کند، آیا عمل به گفته او واجب است؟» نباید فراموش کنیم که کتاب آسمانی مان توصیه های زیادی درخصوص حفظ سلامت، این نعمت گرانبهای خدادادی به ما داشته است… نباید یادمان برود که هدف از این ماه، تزکیه نفس و عبادت است، نه فقط پرهیز از خوردن و آشامیدن؛ به خصوص اگر این امتناع در شرایطی باشد که سلامت دستگاه های متعدد بدن ما را تهدید کند. اگر دچار بیماری مزمن یا شرایط خاص جسمی هستید، به شما توصیه می کنیم پیش از آغاز ماه رمضان و ایام روزه داری با پزشک متخصص خود مشورت کنید و درخصوص مصرف داروهای خود و اینکه آیا روزه برای شما ممنوعیتی دارد یا نه، از ایشان کسب اجازه کنید. ما هم برای آشنایی بیشتر شما با این موضوع از اساتید دانشگاه در رشته های قلب و عروق، زنان، کلیه، غدد و گوارش خواسته ایم تا نظرات علمی خود را در این خصوص بیان کنند. ● درمانگاه قلب دکتر ارشمیدس صنعتی/ متخصص قلب و عروق و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران آنچه درباره منع روزه داری بیماران قلبی مطرح می شود و حتما باید بیماران گرامی رعایت کنند این موارد هستند: ▪ اگر مشکل دریچه ای قلب دارید: به طور کلی مبتلایان به مشکلات دریچه ای قلب منع روزه داری ندارند ولی باید با پزشک خود مشاوره کنند. شاید ابتلای آنها به برخی بیماری های همراه و یا شرایط خاص سنی یا جسمی شان نیازمند بررسی و حتی منع روزه داری شود. ▪ فشار خونی ها: گروهی از بیماران که فشارخون های کنترل نشده دارند، نباید روزه بگیرند. هرگونه تغییری در حجم خون و شرایط فیزیکی بدن به عدم تعادل آب و الکترولیت ها در خون و برهم خوردن فشارخون منتهی می شود و این بیماران منع روزه داری دارند. ▪ مبتلایان به نارسایی قلبی: حتما می دانید نارسایی قلبی یک نشانگان بالینی است که در آن اختلال ساختمانی یا عملکرد قلب به عدم توانایی قلب در به گردش درآوردن خون، با سرعت لازم برای تامین احتیاجات بافت های متعدد منجر می شود. نارسایی قلبی به طور معمول به تظاهرات بالینی چون ترکیبی از احتقان در گردش خون، تنگی نفس ، ضعف و خستگی منجر می شود. علت نارسایی قلبی بسیار متنوع است اما بیماری های ایسکمی قلب (خون رسانی به قلب در اثر تنگی عروق مختل می شود) و مشکلات مادرزادی از مهم ترین علل آن هستند. البته یک سری عوامل نیز هستند که انواع نارسایی قلب را به مرحله آشکار شدن می رسانند، یعنی گویا یک بار اضافی را به قلب وارد می کنند که به بدتر شدن بیشتر عملکرد قلبی منجر می شود. دقت داشته باشید مصرف متعادل آب و داشتن رژیم غذایی مناسب در طول روز و استفاده از داروهای تجویز شده برای کمک به عملکرد بهتر قلبی در این بیماران الزامی است و برای مبتلایان به نارسایی قلبی و افرادی که دچار ایسکمی (کم خونی بافت قلب) و درد قفسه صدری هستند روزه داری ممنوع است. پس اگر شما به تازگی دچار درد قفسه سینه و تنگی نفس بوده اید و پزشک برای شما آنژیوگرافی انجام داده و با این شیوه عکس برداری یا دیگر روش ها متوجه شده که دچار ایسکمی قلب هستید، هرگز نباید روزه بگیرید. ▪ اگر تحت عمل جراحی بوده اید: گروه دیگری که به دلیل تنگی رگ های قلبی تحت عمل آنژیوپلاستی قرار گرفته اند و یا جراحی قلب شده اند (بای پس انجام داده اند) و در حال حاضر هیچ مشکلی ندارند و تحت کنترل پزشک هستند، با اینکه منع روزه داری ندارند اما باید حتما درباره انجام این فریضه با پزشک خود صحبت کنند و توصیه های مصرف دارو یا رژیم خاص خود را در طول ماه مبارک رمضان جدی و پیگیر دنبال کنند. ● درمانگاه غدد دکتر علیرضا استقامتی/ استاد غدد دانشگاه علوم پزشکی تهران من معتقدم هر کسی که به دلیل یک بیماری خاص مانند قلبی عروقی، کلیوی یا دیابت تحت نظر پزشک متخصصی قرار دارد، عاقلانه ترین کار این است که حتما با پزشک خود درخصوص گرفتن روزه و اینکه چه خطراتی در کمین اوست، مشورت کند. حتی اگر شما شرایط لازم را برای روزه داری داشته باشید و از نظر سلامت خطری تهدیدتان نکند، باید داروهایتان را طبق برنامه ریزی جدید برای دو وعده سحر و افطار تنظیم کنید. درباره بیماران دیابتی چه از نوع وابسته به انسولین و چه غیروابسته به آن باید متناسب با هر وضعیت، سن و شرایط خاص هر کسی را در نظر گرفت. ▪ همه مبتلایان به دیابت: مهم ترین مساله ای که در روزه، آن هم در فصل گرم، فرد مبتلا به دیابت را تهدید می کند افت قندخون است، یعنی شما حاضرید همه تلاش تیمی خودتان و پزشکتان را برای منظم شدن روند تنظیم قندخون بر هم بزنید؟ تصمیم با شما و پزشکتان است و شاید این توصیه تنها یک هدیه در آغاز ماه رمضان از سوی یک متخصص غدد به شما باشد که، بهره مند شدن از برکات این ماه تنها با امساک از نوشیدن و خوردن که کاملا هم به ضرر شماست، حاصل نمی شود و خوب است به جای سطحی نگریستن به مقوله فریضه روزه داری کمی عمیق تر شویم و در پشت آن به این موضوع بیندیشیم که پرهیز از خوردن و آ شامیدن تنها یکی از آداب روزه داری این ماه و تزکیه نفس و فیض بردن از ماه رمضان است. شما چرا دیگر موارد مانند نیکی و رسیدگی به نیازمندان و… را در نظر نمی گیرید؟ حتی می توانید با استفاده از رژیم غذایی مناسب و استفاده از داروهایتان، سلامت خود را حفظ و تضمین کنید تا با شادابی، شکر نعمت را برآورید و به امور خیریه برسید. ▪ اگر مشکوک به داشتن دیابت اید: نکته مهم دیگر اینکه اگر جزو گروهی هستید که در معرض دیابتی شدن هستید، یعنی اختلال در تست قندخون ناشتا داشتید و عوامل خطری چون زمینه خانوادگی، چاقی، وجود تخمدان های پلی کیستیک در شما تشخیص داده شده است، باید تحت نظارت پزشک، رژیم غذایی و فعالیت بدنی مناسب قرار بگیرید چون مستعد دیابت هستید و هر گونه مشکلی را به همین راحتی می توانید پیشگیری کنید و این موضوع را حتما در تهیه وعده غذایی سحر و افطار مدنظر قرار بدهید. ۵/۴ میلیون نفر از مردم تست قندخون ناشتای مختل دارند و مستعد دیابت هستند. از همین حالا حواستان به مصرف مواد شیرین و چرب و زولبیا بامیه و از این دست غذاها که استفاده از آن در افطار سنتی ما به وفور است، باشد. ▪ اگر انسولین تزریق می کنید: به طور قطع کسانی که نیازمند تزریق انسولین هستند، ممنوعیت روزه داری دارند یا کسانی که نوسانات قندخون آنها کنترل نشده است، نباید ریسک کنند چون روزه گرفتن برای آنها ضرر دارد. ▪ آداب روزه در دیابتی ها: حتی اگر قرار شد روزه بگیرید، یادتان باشد محدودیت هایی را باید اعمال کنید. از خوردن وعده های چرب و مواد شیرین بپرهیزید و آن را کاهش دهید. مواظب باشید فشارخون تان بالا نرود. اختلال های چربی خون و یا هرگونه تغییری در کنار مشکل دیابت را باید به پزشکتان گزارش دهید. قندخون تان را در مواقع پیش از افطار (قندخون ناشتا) اندازه بگیرید و نتیجه این کار را به طور جدی به منظور حفظ سلامت کلیه هایتان یادداشت کنید. اگر قندخون در بدن شما و ادرارتان بالا رود، بافت کلیه آسیب می بیند. اگر علایم افت قندخون را مشاهده کردید مانند تعریق، گیجی و لرزش اندام ها، از دست دادن تمرکز و… سماجت و لجاجت نکنید و سریع روزه را افطار کنید. ● درمانگاه گوارش دکتر پیمان ادیبی/ متخصص گوارش دانشیار دانشگاه علوم پزشکی اصفهان اغلب مشکلات گوارشی و اختلال های مربوط به دستگاه گوارش به دلیل رعایت نکردن رژیم غذایی سالم، پرخوری و افراط در بعضی گروه های غذایی و البته تحرک نداشتن است، یعنی اسهال مزمن، یبوست مزمن و مشکلات سوءهاضمه بدون زخم یا مشکلات روده تحریک پذیر که قسمتی از مشکلات قابل تقسیم بندی گوارشی است طی ماه مبارک رمضان تشدید می شوند و علایم آنها بدتر خواهد شد ولی هیچ کدام ضرر عمده ای را متوجه فرد نمی کند و موجبات خون ریزی و غیره را فراهم نمی کند که جزو موارد منع روزه داری قرار گیرد اما بیماری هایی هستند که برای فرد مبتلا باید در ممنوعیت روزه تاکید کرد. ▪ مبتلایان به زخم معده: زخم های فعال دستگاه گوارش شامل زخم معده و زخم اثنی عشر هستند. اگر شما به تازگی آندوسکوپی کرده اید و تشخیص زخم معده داده شده، باید از روزه گرفتن بپرهیزید. ▪ مبتلا به مشکل کبدی: بیماران کبدی که تحت درمان هستند و علایم پیشرفته کبدی ندارند. برای مثال اگر نارسایی کبد یا سیروز کبدی پیش نیامده است، می توانند با نظر پزشک خود داروهای خود را تنظیم کرده و روزه بگیرند اما اگر به نارسایی کبد یا مشکلات کبدی به همراه تورم بدن دچارند و تنظیم پروتئین بدن و دیگر فاکتورهای حیاتی آنها از طریق داروها تحت کنترل درآمده است، هرگز نباید روزه بگیرند. ▪ کولیت اولسروز: کسانی که بیماری کولیت اولسروز یا کرون دارند به دلیل تشدید مشکلات در اثر روزه داری بهتر است از روزه داری اجتناب کنند. ▪ مبتلایان به یبوست: درباره کسانی که به یبوست مزمن دچارند باید توضیح دهم که کم آبی بدن یبوست شما را تشدید خواهد کرد. با این وجود اگر تمایل دارید روزه بگیرید برای جلوگیری از مشکل جدی تر، حجم مواد فیبری مانند میوه و سبزی ها را در وعده غذایی خود بیشتر کنید. تحرک داشته باشید و در طول شبانه روز ۸ تا ۱۰ لیوان مایعات بنوشید. مصرف چای را کم کنید. ▪ دیگر مشکلات سوءهاضمه: از نظر علمی روزه داری برای کسانی که سوءهاضمه دارند هیچ معنی ندارد و قطعا علامت های شما تشدید خواهد شد اما این تصمیم گیری به عهده شماست و امیدوارم با توصیه های ما موفق به روزه داری شوید. به طور معمول افراد زیادی هستند که علایم برگشت اسید، حالت ترش کردن، سوزش سردل و بدمزه شدن دهان را تا به حال تجربه کرده اند و این افراد به طور عمده در اثر خالی ماندن معده شان و ترشح اسیدمعده، علایم شان تشدید می شود ولی به هر حال تصمیم با شماست. چنانچه این گروه تمایل دارند روزه بگیرند برای جلوگیری از این حالت های ناخوشایند باید پیش از مصرف سحری و افطاری داروهای خود را استفاده کنند و سعی کنند حجم وعده غذایی شان کم باشد و پرخوری نکنند. از مصرف چای با حجم زیاد و به خصوص چای پررنگ و قهوه بپرهیزند. غذاهایی که کم چربی و کم ادویه باشد مصرف کنند تا بتوانند روزه شان را بگیرند. ● درمانگاه کلیه دکتر فاطمه پوررضاقلی/ متخصص کلیه و مجاری ادراری (نفرولوژی) عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در کسانی که مشکلات کلیوی دارند و به سختی با مراقبت های دقیق و همکاری با هم توانسته ایم کراتینین آنها را به تعادل برسانیم، معمولا روزه گرفتن با عوارضی همراه است.
