مراتب اسلام

اسلام و تسليم در لغت به يک معنا آمده است که همان تسليم و رام شدن باشد(المنجد، 1927ق، ص323) حضرت علي (علیه السّلام) در باره اسلام فرموده است: «اسلام همان تسليم است و تسليم به معني يقين و يقين به معني تصديق و تصديق همان اقرار است و اقرار به معني عمل است.(قمي، 1373، ج1/ ص643)
تسليم شدن در مقابل خداوند متعال چهار مرحله دارد:
مرحله اول :

قبول ظاهري است که شخص به لفظ و ظاهر، اظهار به يگانگي خداوندو پيامبري حضرت محمد(صلّی الله علیه و آله و سلّم)، پيامبر اسلام، مي کند خواه دل او نيز موافق به اظهار لفظي باشد يا نباشد، به همين دليل در قرآن در آيه 14 سوره حجرات در اين باره چنين آمده است:«عربها مي گفتند ما ايمان آورده ايم به آنها بگو شما ايمان نياورده ايد بلکه بگوييد اسلام آورده ايم با اينکه ايمان هنوز در دلهاي شما داخل نشده است.»بر اين اساس وصف اسلام براي هرفردي به صرف اداي الفاظي خاص (شهادتين) حاصل مي شود.
مرحله دوم:

تسليم شدن در برابر همه اعتقادات است و به دنبال آن انجام دادن کارهاي نيک و اعمال صالح است هر چند در مواردي گناه و تخلفي انجام گيرد. همان طور که در آيه 69 از سوره زخرف در قرآن چنين آمده است: «کساني که ايمان به آيات ما آورده اند و تسليم شده اند.» مرحله سوم:

اقرار ظاهري و نيز اعتقاد قلبي و انجام کارهاي نيک و تخلّق به اخلاق حميده است، تا آنجا که شخص مسلمان به تمام معني عبد و بندة مخلص گردد و فقط از خدا اطاعت کند.
مرحله چهارم:

آن است که شخص مراتب سه گانة گذشته را دارا باشد و علاوه بر آن مراتب، تسليم محض در برابر خداوند متعال باشد.که در آيه 63 از سوره يونس به اين مرحله اشاره شده است:«آگاه باشيد که دوستداران خدا هيچ ترس و اندوهي بر آنان نيست . اينان کساني هستند که ايمان آورده اند و پرهيزکار مي باشند.» (رفاهي، 1376، ص17-18)
امام صادق (علیه السّلام) از اصحاب خود پرسيدند آيا مي دانيد که تسليم چيست؟ آنها ساکت ماندند آن حضرت فرمود:آن اطمينان در اين آيه است «کساني که ايمان آوردند و کارهاي نيک کردندو به پروردگارشان مطمئن شدند.»( قمي، 1373 ، ج1/ص634)
سئوالی که اینجا مطرح است اینکه آیا معنای تسلیم منطبق بر معنای ایمان است یا خیر؟
امام صادق (علیه السّلام) ایمان را چنین تعریف می کند:«ايمان همان اقرار به زبان و اعتقاد از دل و قلب و انجام دادن و عمل به ارکان دين است.»(همان، ص38)
به راحتی می توان فهمید که تعریفی که ایشان از از تسلیم ارائه داده اند با تعریف ایشان از ایمان مغایرت دارد و ایمان را چیزی افزون بر تسلیم می دانند. در واقع ایمان مرحله ای فوق مراتب تسلیم و در بر دارنده ی این مراتب است.