بيماري هايي که با علايم کم خوني بروز مي کند

بيماري هايي که با علايم کم خوني بروز مي کند

خراسان - مورخ پنج‌شنبه 1391/01/31

​

کم خوني وضعيتي است که در آن گلبول هاي قرمز قادر نيست وظيفه اکسيژن رساني به سلول ها را انجام دهد و به همين دليل است که کم خوني با مشکلات تنفسي و احساس ضعف و خستگي همراه است. از عوامل ايجادکننده کم خوني مي توان به کمبودهاي تغذيه اي،خونريزي، ناهنجاري هاي ژنتيکي، بيماري هاي مزمن يا مسموميت هاي دارويي اشاره کرد. شايع ترين علت آن کم خوني ناشي از فقر آهن است که بيشتر در زنان ديده مي شود؛ اما نوع ديگر کم خوني نشانه بيماري است که بايد به آن توجه بيشتري کرد.
به دليل اهميت بيماري کم خوني که به طور مستقيم بر سلامت بدن و فعاليت هاي روزانه فرد تاثير مي گذارد با دکتر حسين رحيمي فوق تخصص هماتولوژي و مديکال انکولوژي و استاديار دانشگاه علوم پزشکي مشهد گفت وگو کرده ايم که در ادامه مي آيد. وي در اين باره مي گويد: کم خوني يا آنمي يعني کم بودن غلظت هموگلوبين خون به گونه اي که خون نتواند به قسمت هاي مختلف بدن اکسيژن کافي برساند.به طور معمول کم خوني داراي درجات مختلفي است اما به طور کلي زماني که غلظت هموگلوبين به کمتر از ۱۲ گرم در دسي ليتر در خانم ها يا کمتر از ۱۴ گرم در دسي ليتر در آقايان برسد، به اين حالت کم خوني اطلاق مي شود.البته اين رقم در نژادها و مناطق مختلف فرق مي کند.معمولا پايين بودن ميزان گلبول هاي خون بيش از حد معمول و نرسيدن اکسيژن کافي به بافت هاي حياتي بدن با علايمي مانند خستگي و ضعف همراه است.
وي ادامه داد: از آن جا که علت کم خوني و انواع آن متفاوت است، علايم آن نيز متفاوت خواهد بود. با توجه به اين که فرد در چه سني است و وضعيت جسمي او چگونه است، کم خوني ممکن است علايم خود را زودتر يا ديرتر نشان دهد.
بعضي از انواع کم خوني مزمن است و فرد خيلي آهسته و به تدريج دچار کم خوني مي شود که علايم آن نيز ديرتر بروز مي کند. در برخي موارد نيز فرد زمينه بيماري قلبي دارد که با مقدار کمي کاهش هموگلوبين دچار علايم کم خوني مي شود. شايع ترين نوع کم خوني در جهان به خصوص در جوامع در حال توسعه کم خوني، فقر آهن است که در خانم ها به علت ماهانه و در کودکان و نوجوانان در حال رشد به علت نياز بيشتر به آهن بروز مي کند.
در اين شرايط فرد اگر تغذيه مناسبي نداشته باشد و مکمل کافي دريافت نکند دچار کم خوني شديد مي شود. هم چنين اتخاذ رژيم هاي سختي که در آن مصرف بعضي از غذاها محدود مي شود و فرد در مدت کوتاه کاهش وزن زيادي پيدا مي کند نيز باعث کم خوني فرد مي شود.وي هشدار داد: در بسياري از موارد کم خوني و فقر آهن ممکن است نشانه بيماري ديگري باشد.
براي نمونه مي توان به سرطان دستگاه گوارش مانند معده و روده اشاره کرد که در کشور ما نيز شيوع نسبتا بالايي دارد و حتي افراد در سنين جواني نيز به آن مبتلا مي شوند. بيشتر افراد مبتلا به اين نوع سرطان به دليل خون ريزي از دستگاه گوارش به پزشک مراجعه مي کنند.وي افزود: به طور طبيعي زنان يائسه نبايد دچار فقر آهن باشند اما زماني که آن ها با مشکل کم خوني مراجعه مي کنند بايد وضعيت دستگاه گوارش آنان بررسي شود.
بنابراين توجه افراد را به اين نکته جلب مي کنيم که اگر به اين علايم اهميت داده نشود، ممکن است سرطان به مرحله حاد و غير قابل کنترل برسد.کم خوني اگر چه بيماري ساده اي است اما چنانچه گفته شد در برخي موارد ممکن است نشانه يک بيماري بدخيم باشد که حتما بايد جدي گرفته شود. خانم هايي که سيکل ماهانه دارند نيز بايد به علايم کم خوني توجه کنند.
احساس ضعف ، خستگي، تحمل پايين، خستگي هنگام بالا رفتن از پله ها و... نشانه شروع کم خوني است و بايد بررسي شود. شايد هم فرد دچار کم خوني فقر آهن است که به علت افت غلظت هموگلوبين، دچار خستگي مي شود و توانايي انجام دادن کارهاي روزمره را ندارد. اما علايم شديد اين بيماري شامل خستگي شديد، ضعف، تنگي نفس، فشار وارد شدن روي قلب است که در برخي موارد شروع يک بيماري قلبي است.
ممکن است فردي با سکته قلبي به پزشک مراجعه کند و طي بررسي مشخص شود که علت اصلي اين مشکل کم خوني شديد بوده است. در واقع کم خوني باعث شديد شدن بيماري قلبي در وي شده است. در برخي افراد کم خوني صرفا به علت فقر آهن نيست، ممکن است علت آن کمبود ويتامين هايي مانند B12 يا فولات باشد. اين ۲ ماده در گلبول سازي موثر است و کمبود آن در صورت بي توجهي به کم خوني شديد و خطرناک تبديل مي شود.
علايم کمبود ويتامين B12 به ويژه در افراد مسن، فراموشي و علايم عصبي است که در بسياري از موارد قابل برگشت هم نيست.
به همين علت افرادي که مسن هستند و با علايم عصبي مراجعه مي کنند حتي اگر آزمايش خون آن ها طبيعي باشد، بايد B12 خون آن ها را اندازه گيري کرد.وي درباره مصرف مکمل ها افزود:خانم هايي که در سن عادت ماهانه هستند به خصوص افرادي که به هر دليل خون ريزي بيش از حد دارند، مکمل آهن يا رژيم غذايي حاوي آهن مانند گوشت و سبزيجات بيشتر مصرف کنند.
خانم هايي که در سن حاملگي، دوران شيردهي هستند و يا دچار کم خوني اند و عادت ماهانه آن ها به هر دليلي زياد است، مکمل دريافت کنند. خانم هايي که تغذيه خوبي دارند، عادت ماهانه آن ها شديد نيست و گلبول هاي قرمز آن ها در حد طبيعي است نيازي به مصرف قرص فيفول يا مکمل آهن ندارند. البته يادآوري اين نکته ضروري است که خانم هاي جوان که علايم کم خوني ندارند نبايد بدون تجويز پزشک قرص آهن مصرف کنند .
وي تاکيد کرد، نوشيدني هاي گازدار، نوشيدن چاي پس از مصرف غذا ومصرف شير پس از خوردن قرص آهن باعث کم خوني يا شدت يافتن اين بيماري مي شود. بايد توجه داشت که ۲ تا ۳ ساعت پس از مصرف قرص مي توان شير نوشيد.

عوامل افزايش دهنده جذب آهن و منابع غذايي آن
۱ -اسيد سيتريک و اسيد اسکوربيک يا ويتامين ث که در آلو، خربزه، ريواس، انبه، گلابي، طالبي، گل کلم، سبزي ها، آب پرتقال، ليموشيرين، ليموترش، سيب و آناناس وجود دارد، ميزان جذب آهن را در بدن افزايش مي دهد.۲ -اسيد ماليک و اسيد تارتاريک که در هويج، سيب زميني، چغندر، کدوتنبل، گوجه فرنگي، کلم پيچ و شلغم موجود است نيز سبب افزايش جذب آهن مي شود.
۳ -محصولات تخميري مثل سس سويا نيز در اين دسته از عوامل گنجانده مي شود.توصيه هاي کلي زير را به کار ببنديد:
۱ -استفاده از غذاهايي که غني از آهن است.۲ -استفاده از منابع غذايي حاوي ويتامين ث هر وعده غذايي براي جذب بهتر آهن(مثل پرتقال، گريب فروت، گوجه فرنگي،کلم، توت فرنگي، فلفل سبز، ليموترش)
۳ -گنجاندن گوشت قرمز، ماهي يا مرغ در برنامه غذايي.۴ -پرهيز از مصرف چاي يا قهوه همراه يا بلافاصله بعد از غذا.
۵ -برطرف کردن مشکلات گوارشي و يبوست.۶ -تصحيح عادت هاي غذايي نادرست (مثل مصرف مواد غير خوراکي مانند خاک، يخ) که خود از علايم کم خوني فقر آهن است.۷ -مشاوره با پزشک و متخصص تغذيه براي پيشگيري به موقع يا بهبود کم خوني.
۸ -استفاده از نان هايي که از خمير ورآمده تهيه شده است.۹ -استفاده از خشکبار مثل توت خشک، برگه آلو، انجير خشک و کشمش که منابع خوبي از آهن است.۱۰ -استفاده از غلات و حبوبات جوانه زده.۱۱ -شست و شو و ضدعفوني کردن سبزي ها.۱۲ -شستن کامل دست ها با آب و صابون قبل از تهيه و مصرف غذا و پس از هر بار اجابت مزاج.۱۳ -مصرف روزانه يک قرص آهن از پايان ماه چهارم بارداري تا سه ماه پس از زايمان در زنان باردار.۱۴ -مصرف قطره آهن همزمان با شروع تغذيه تکميلي تا پايان ۲ سالگي در کودکان.