مـیـرزا مـحـمـد حـسن بن میرزا محمود بن محمد اسماعیل حسینی شیرازی از علمای عالیقدر شیعه در پانـزدهم جمادى الاولى سال 1230 ه ق در شیراز دیده به جهان گشود . ایشان پس از طی مقدمات علوم در حوزه های علمیه شیراز و اصفهان به عراق رفت و در آنجا به سلک شاگردان شیخ انصاری اعلی الله مقامه الشریف در آمد . میرزای شیرازی در سال 1291 ه ق در سامره اقامت گزید و در آنجا به تدریس و تعلیم مشغول بود . آن فقیه فرزانه حـدود بیست و سه سال مرجع شیعیان جهان بود . در دوره علمی خویش شاگردان بسیاری را تربیت کرد که از میان آنها می توان به آخوند مـلا مـحمد کاظم خراسانى ، سیدمحمد کاظم طباطبائى یزدى ، حاج میرزا حـسـیـن سـبزوارى ، سید محمد فشارکى رضوى ، میرزا محمد تقى شیرازى و... اشاره کرد . آن عالم ربانی از خود آثار گرانبهایی به جای نهاده است که از میان آنها می توان به رسالاتی مبسوط در ابواب مختلف فقهی ، حاشیه اى بر نجاة العباد و تعلیقه اى بر کتاب معاملات آقا وحید بهبهانى اشاره کرد . ازمهم ترین نکات زندگی آن عالم ربانی واقعه تنباکو است که به عنوان جنبش تنباکو و سر سلسله جنبش های آزادی خواهانه در تاریخ معاصر ایران مشهور است . ناصرالدین شاه قاجار در طی پنجاه سال سلطنت، با دول خارجی 83 قرارداد تجاری، سیاسی و سرحدی امضا کرد. او در قراردادهایی تاسیس بانک شاهنشاهی، استخراج معادن، راهسازی و امتیاز استخراج نفت و تاسیس کارخانه های کبریت سازی و صابون سازی را به انگلستان سپرد. از میان این امتیازها، تنها امتیاز تنباکو که با معاهدهء رژی در سال 1890 م ، سال 1308 ه ق به میجر. ف. تالبوت واگذار شد، خشم بازاریان و روحانیان را برانگیخت و به قیام مردم منجر شد که در تاریخ ایران به انقلاب تنباکو موسوم است. واگذاری امتیاز تنباکو به یک میجر انگلیسی به زیان مالی آن گروه از بازرگانان ایرانی می انجامید که در کار خرید و فروش تنباکو بودند. اولین نطفه های اعتراض هم در میان آنان شکل گرفت تا آن حد که پس از ورود میجر تالبوت در فوریه 1891 م برای استقرار تشکیلات رژی ، بازرگانان ایرانی به اعتراض در مسجد شاه گرد آمدند و از آنجا به شاه عبدالعظیم رفتند و بست نشستند. روشنفکران آزادیخواه به رهبری سید جمال الدین اسد آبادی و میرزا ملکم خان از طریق روزنامه های اختر و قانون به استبداد شاهی معترض بودند و به رغم خشونت سیاسی عقاید خود را از طریق روزنامه های یاد شده در میان مردم منتشر می کردند. با این حال تشکیلات و توان آنها با حوزه های سامان یافتهء علمیه نمی توانست رقابت کند. روضه خوان ها به هر مناسبت و بخصوص در ماه های محرم و رمضان از منابر به تهییج مردم می پرداختند، در حالی که آرای روشنفکران تنها در میان قشر باسواد و روزنامه خوان مردم منتشر می شد. سید جمال الدین اسدآبادی از کشور اخراج شده بود. به دستور ناصرالدین شاه ورود روزنامهء اختر به ایران ممنوع بود و وقتی که روزنامهء قانون به هواداری از نهضت میرزای شیرازی مقالاتی منتشر کرد، به فرمان ناصری، میرزا ملکم خان خائن به وطن معرفی گردید و سی تن از پیروان او را به حبس افکندند. یکی دیگر از عواملی که به نهضت تنباکو دامن زد، رقابت روسیه با انگلستان بود. پس از انعقاد قرارداد تنباکو، بوتزف، سفیر روسیه در اعتراض به این قرارداد به دولت وقت نوشت: این خلاف معاهده است که روس ها مجبور باشند تنباکو را از انگلیس ها خریداری کنند. بدین ترتیب بدون پشتیبانی روسیه از روحانیت ممکن بود نهضت تنباکو تا آن حد پانگیرد که حکومت ناصری را از بنیاد به مخاطره اندازد. میرزا حسن شیرازی که در آن زمان بر خلاف دیگر علما در شهر سامرا سکونت داشت و از پرآوازه ترین علمای زمان خود بود در اوایل دسامبر 1891 فتوایی دال بر تحریم تنباکو صادر کرد. متن حکم چنین بود ؛ « بـسـم اللّه الـرحمن الرحیم الیوم استعمال تنباکو و توتون ، باى نحو کان ، در حکم محاربه باامام زمان صلوات الله و سلامه علیه است حرره الاقل محمد حسن الحسینى .» با صدور این فتوا مردم مبارزه سیاسی علیه امتیاز تنباکو را یک وظیفه شرعی و تکلیفی الهی دانستند و قلیان ها را شکسته و توتون و تنباکو را را به آتش کشدند . ناصر الین شاه نیز مجبور شد با پرداخت غرامتی این قرار داد را فسخ کند . آیت الله میرزا حسن شیرازی قهر مان جنبش تنباکو در نخستین روز اسفند ماه سال 1273 مصادف با بیست و چهارم شعبان 1312 ه ق دیده از جهان فروبست .
