يكه‌تازي فيلم‌هاي اروپايي بازهم ادامه مي‌يابد؟نگاهي به اسكار فيلم خارجي 2012

امسال فيلم‌هاي سرشناسي از كارگردانان موفق سينماي جهان كه سابقه نامزدي و كسب جايزه اسكار بهترين فيلم غيرانگليسي را دارند وارد عرصه رقابت شده‌اند. اما سوالي كه بار ديگر مطرح مي‌شود اين است كه آيا يكه‌تازي سنتي اروپا در اين بخش امسال نيز ادامه خواهد داشت؟

به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، از زمان راه‌اندازي بخش غيرانگليسي جوايز اسكار در سال 1956 تنها سه فيلم از قاره آفريقا توانسته‌اند جايزه اين بخش را كسب كنند و به غير از ژاپن ‌(چهار جايزه اسكار) و تايوان (يك‌بار در سال 2000) هيچ كشوري از آسيا و خاورميانه نتوانسته است جايزه اسكار خارجي را بگيرد و همواره كشورهاي اروپايي بودند كه يكي پس از ديگري جوايز اين بخش را به خود اختصاص داده‌اند.

بخش غيرانگليسي جوايز اسكار يكي از جذاب‌ترين شاخه‌هاي جوايز اسكار است و فيلم‌هاي بلندي كه خارج از آمريكا توليد شده باشند و ديالوگ‌هاي به كار رفته در آن‌ها عمدتا غيرانگليسي باشند، مجاز به رقابت در آن هستند.

***
اما آيا امسال جايزه اسكار روي خوب خود را نشان خواهد خواهد داد؟ به عقيده بسياري از منتقدان فيلم، امسال شانس اول كسب جايزه اسكار بهترين فيلم خارجي «جدايي نادر از سيمين» از ايران خواهد بود. اگرچه اين فيلم تازه از روز جمعه اكران تجاري خود را در سينماهاي آمريكا آغاز خواهد كرد، اما بازتاب نمايش اين فيلم در كشورهاي خارجي و موفقيت‌هايي كه كسب كرده حاكي از اين اجماع‌نظر است كه ساخته جديد اصغر فرهادي جايزه‌ي امسال اسكار بهترين فيلم خارجي را دريافت خواهد كرد.

نامزدهاي جايزه اسكار بهترين فيلم غيرانگليسي امسال اكثرا با موضوعاتي چون جنگ‌، درگيري‌، سركوب و فساد وارد اين رقابت شده‌اند، دقيقا برخلاف سال‌هاي گذشته كه انتقام و تاوان موضوع اصلي فيلم‌هاي نامزد اسكار خارجي بودند.

اعضاي آكادمي اسكار امسال براي انتخاب نامزدهاي نهايي بهترين فيلم غيرانگليسي بايد صبوري بيشتري داشته باشند. حضور فيلم چهار ساعت‌ونيم «داستان صديق؛ نگهبانان رنگين كمان» از تايوان كه مقاومت مردم بومي تايوان در مقابل نيروهاي پادشاهي ژاپن را به تصوير كشيده است يا فيلم دو ساعت‌ونيم «گل‌هاي جنگ» ساخته ژانگ ييمو از چين كه موضوعي جنگي دارد از جمله فيلم‌هايي هستند كه پيش بيني مي‌شود آكادمي اسكار را بي‌حوصله خواهد كرد.

اما همه فيلم‌هاي امسال نامزد اسكار خارجي امسال جدي و طاقت‌فرسا نيستند و مي‌توان به نمونه‌هايي كه انسان را به تفكر وامي‌دارد و الهام‌بخش هستند اشاره كرد. براي مثال‌، فيلم «هاور» ساخته آكي كوريسماكي از فنلاند يك داستان فانتزي 90 دقيقه‌اي است كه درباره جوان پناهنده آفريقايي است كه تحت حمايت يك واكسي فرانسوي درمي‌آيد و از درونمايه سياسي برخوردار است و البته سخاوت روح و انسانيت را نيز متجلي ساخته است.
نمونه ديگر، فيلم «اعلان جنگ» از فرانسه است كه داستان زوج جواني را نشان مي‌دهد كه به بيماري كشنده‌اي مبتلا هستند و نوزاد پسر آنها نيز از آن رنج مي‌برد.

امسال نامزدهاي جايزه اسكار خارجي از هر ژانري حضور دارند. «خانم بالا» از مكزيك كه يك نقد تند اجتماعي درباره قاچاق مواد مخدر است يا «جدايي نادر از سيمين» از ايران كه بي‌شباهت به ملودرام‌هاي هاليوودي نيست و طرفداران آثار برنده اسكار مانند «كرامرعليه كرامر» يا «برخورد» با آن آشنا هستند.

كشور نيوزلند نيز براي اولين‌بار در اين بخش از جوايز اسكار حضور يافته است. از سوي ديگر، دو فيلم تحسين ‌شده‌ سينماي جهان شامل «پوستي كه در آن زندگي مي‌كنم» به كارگرداني پدرو آلمادوار از اسپانيا و «ما يك پاپ داريم» ساخته ناني مورتي از ايتاليا از راهيابي به جمع نامزدهاي اوليه‌ جوايز اسكار 2012 بازماندند.

***
زماني ‌كه اولين مراسم اعطاي جوايز اسكار در 16 مي 1929 براي تقدير از بهترين فيلم‌هاي سال 1927 برگزار شد، بخش جداگانه‌اي براي فيلم‌هاي غيرانگليسي تعريف نشده بود. اگرچه آكادمي اسكار بين سال‌هاي 1947 تا 1955 جوايز افتخاري به بهترين فيلم‌هاي غيرانگليسي ساخته‌شده در خارج از آمريكا اعطا مي‌كرد،‌ اما اين جوايز مبناي قابل قبولي نداشتند.
براي مثال در سال 1953 اين بخش از جوايز اصلا برگزار نشد و حتي در آن سال‌ها هيچ رقابتي در اين بخش وجود نداشت؛ چراكه درواقع هيچ نامزدي معرفي نمي‌شد و تنها يك فيلم به‌عنوان اثر برتر انتخاب مي‌شد. از سال 1956 در بيست‌ونهمين مراسم سالانه جوايز اسكار بود كه بخش بهترين فيلم غيرانگليسي رسما راه‌اندازي شد و تا به امسال هردوره برگزار مي‌شود. برخلاف ديگر بخش‌هاي جوايز اسكار، بهترين فيلم غيرانگليسي منحصرا به يك فرد تعلق نمي‌گيرد؛ گرچه كارگردان فيلم جايزه را دريافت مي‌كند، اما اين جايزه‌اي است براي كل كشور معرفي‌كننده آن فيلم.
در سال‌هاي برگزاري اين جايزه، فيلم‌هاي محصول كشورهاي اروپايي يكه‌تاز بي‌رقيب اين عرصه بوده‌اند؛ به طوري ‌كه از 62 جايزه بهترين فيلم غيرانگليسي اسكار تا به امروز، 51 جايزه نصيب فيلم‌هاي اروپايي شده است و سهم كشورهاي آسيايي تنها پنج جايزه، كشورهاي آفريقايي3 جايزه و كشورهاي قاره آمريكا نيز سه جايزه اسكار بوده است.

***
در اين ميان فيلم‌هاي ايتاليايي بيشترين جايزه را نصيب خود كرده‌اند. ايتاليا مجموعا 13بار موفق به كسب جايزه اسكار بهترين فيلم غيرانگليسي شده و در مجموع 27 بار نامزد اين جايزه بوده است. فرانسه با 12بار كسب اين جايزه در مكان دوم قرار دارد. اين در حاليست كه فيلم‌هاي توليد اسپانيا با اختلافي چشم‌گير يعني 4 جايزه اسكار در رتبه سوم مشتركا با ژاپن قرار گرفته است. چهار كشور سوئد، شوروي سابق، هلند و چك‌واسلواكي سابق هركدام سه‌بار اين جايزه معتبر را كسب كرده‌اند. دانمارك، آلمان، آرژانتين و سوئد نيز با كسب دو جايزه بهترين فيلم غيرانگليسي در رتبه‌هاي بعدي قرار دارند. 11 كشور ازجمله تايوان هركدام يك‌بار اين تجربه شيرين را داشته‌اند.

***
از ميان تمامي كارگرداناني كه كسب جايزه اسكار بهترين فيلم غيرانگليسي را تجربه كرده‌اند، «فدريكو فليني»، كارگردان بلندآوازه سينماي ايتاليا متمايزتر است. وي در مقام كارگردان توانست چهار بار اين جايزه معتبر را كسب كند و از اين حيث همچنان ركورددار است. «فليني» در سال‌هاي 1956 براي «جاده»، 1957 براي «شب‌هاي كابيريا»، 1963 براي «هشت‌ونيم» و در سال 1974 براي «آماركورد» چهار اسكار بهترين فيلم غيرانگليسي را براي سينماي ايتاليا به‌ همراه آورد.
يكي از انتقاداتي كه هميشه به آكادمي اسكار در برگزاري اين بخش وارد مي‌شود، محدود بودن كشورها در معرفي تنها يك فيلم است. قانون آكادمي اسكار مي‌گويد «هر كشور، يك فيلم» و اين قانون اگرچه فرصت برابري براي همه كشورها در اين رقابت ايجاد مي‌كند، اما ازسوي ديگر موجب مي‌شود تا كشورهايي چون ايتاليا، آلمان يا فرانسه كه از سينماي پويا و قدرتمندي بهره مي‌برند، مجبور به ناديده گرفتن برخي فيلم‌هاي مطرح خود شوند.
ديگر محدوديتي كه قانون اين بخش ايجاد مي‌كند، گريبان كمپاني‌هاي سازنده آن را مي‌گيرد. در برخي موارد چندين كشور مشتركا اقدام به ساخت يك فيلم مي‌كنند و از آنجايي كه هيچ‌ يك نمي‌توانند منحصرا آن را متعلق به خود بدانند، در نتيجه آن فيلم به رغم شايستگي از حضور در رقابت اسكار بازمي‌ماند؛ نمونه بارز آن «خاطرات دوچرخه» (2004) محصول مشترك چند كشور بود كه نتوانست از سوي هيچيك از سازندگان به اسكار بهترين فيلم غيرانگليسي معرفي شود. هرچند اين فيلم جايزه اسكار بهترين موسيقي را كسب كرد و در جشنواره‌هاي متعدد تحسين شد.

***
در زير نگاهي به برندگان ادوار گذشته جايزه بهترين فيلم غيرانگليسي اسكار مي‌اندازيم:

«در دنياي بهتر» دانمارك (2011)؛ «راز چشم‌هايش» آرژانتين (2010)؛ «عزيمت» ژاپن (2009)؛ «خائنين» اتريش (2008)؛ «زندگي‌هاي ديگران» آلمان (2007)؛ «توتسي» آفريقاي‌جنوبي (2006)؛ «درياي درون» اسپانيا (2005)؛ «تهاجم بربرها» كانادا (2004)؛ «هيچ‌جا در آفريقا» آلمان (2003)؛ «سرزمين هيچكس» بوسني (2002)؛ «ببر خيزان، اژدهاي پنهان» تايوان (2001)؛ «همه‌چيز درباره مادرم» اسپانيا (2000)؛
«زندگي زيباست» ايتاليا (1999)؛ «كاراكتر» هلند (1998)؛ «كوليا» جمهوري‌چك (1997)؛ «خط آنتونيا» هلند (1996)؛ «آفتاب سوخته» روسيه (1995)؛ «بل اپوك» اسپانيا (1994)؛ «ايندوچين» فرانسه (1993)؛ «مديترانه» ايتاليا (1992)؛ «سفر اميد» سوئيس (1991)؛ «سينما پاراديزو» ايتاليا (1990)؛
«پله فاتح» دانمارك (1989)؛‌ «ضيافت بابت» دانمارك (1988)؛ «حمله» هلند (1987)؛‌ «گزارش رسمي» آرژانتين (1986)؛ «حركات خطرناك» سوئيس (1985)؛ «فاني و الكساندر» سوئد (1984)؛ «آغاز دوباره» اسپانيا (1983)؛ «مفيستو» مجارستان (1982)؛ «مسكو اعتقادي به گريه ندارد» روسيه (1981)؛ «طبل حلبي» آلمان‌غربي (1980)‌؛
«دستمالتو در بيار» فرانسه (1979)؛ «مادام روزا» فرانسه (1978)؛ «سياه و سفيد رنگي» ساحل‌عاج (1977)؛ «درسو اوزالا» روسيه (1976)؛ «آماركورد» ايتاليا (1975)؛ «روز براي شب» فرانسه (1974)؛ «جذابيت پنهان بورژوازي» فرانسه (1973)؛ «باغ خانواده فينتسي کونتيني» (1972)؛ «بازپرسي درباره يک شهروند دور از سوظن» ايتاليا (1971)؛ «Z» الجزاير (1970)؛‌
«جنگ و صلح» شوروي سابق (1969)؛ «قطارهاي تحت مراقبت» چك‌واسكواكي (1968)؛ «يك مرد و يك زن» فرانسه (1967)؛ «مغازه در خيابان اصلي» چك‌واسلواكي (1966)؛ «ديروز، امروز، فردا» ايتاليا (1965)؛‌ «هشت‌ونيم» ايتاليا (1964)؛ «يكشنبه‌ها و سيبل» فرانسه (1963)؛ «در يك آينه» سوئد (1962)؛ «چشمه باكرگي» سوئد (1961)؛ «اورفئو سياه» فرانسه (1960)؛
«عمومي من» فرانسه (1959)؛‌ «شب‌هاي كابيريبا» ايتاليا (1958)؛ «استرادا» ايتاليا (1957)؛ «سامورائي، افسانه موساشي» ژاپن (1956)؛‌ «دروازه جهنم» ژاپن (1955)؛ «بازي‌هاي ممنوعه» فرانسه (1953)؛‌ «راشامون» ژاپن (1952)؛ «ديوارهاي مالاپاگا» فرانسه (1951)؛ «دزد دوچرخه» ايتاليا (1950)؛ «موسيو ونسان» فرانسه (1948)؛ «واكسي» ايتاليا (1947).