داستان های شیرین از نماز شب... -

در فضيلت نماز شب و آثار آن
------------------------​

​

و از حضرت صادق عليه السلام روايتست كه فرموده بود در وصيّت رسول خدا به علي عليهما و آلهما السّلام : يا علي وصيّت مي كنم تو را در باب نفس ‍ خودت به چند خصلت پس حفظ كن آنها را، بعد از آن فرمود: خداوندا ياري كن او را و ذكر فرمود جمله اي از خصلتها تا اينكه فرمود:
((وَ عَلَيْكَ بِصَلوةِ اللَّيْلِ وَ عَلَيْكَ بِصَلوةِ اللَّيْلِ وَ عَلَيْكَ بِصَلوةِ اللَّيْلِ وَ عَلَيْكَ بِصَلوةِ الزَّوالِ وَ عَلَيْكَ بِصَلوةِ الزَّوالِ وَ عَلَيْكَ بِصَلوةِ الزَّوالِ))
بر تو باد به نماز شب ، بر تو باد به نماز شب ، بر تو باد به نماز شب ، بر تو باد به نماز زوال و سه بار تكرار فرمود.
و ظاهر اين است كه حضرت اراده كردند به نماز شب سيزده ركعت را و به نماز زوال هشت ركعتي كه نافله زوال است .
وقت نماز شب
وقت نماز شب از اول نيمه شب است تا طلوع صبح صادق .
توضيح : شب از ديدگاه شرع عبارت است از اول مغرب تا طلوع صبح صادق . بنا بر اين در ساعت 12 شب كه عبارت است از نيمه غروب تا طلوع آفتاب بيش از نيم ساعت از نيمه شب شرعي گذشته است .
افضل آن است كه نماز شب به هنگام سحر خوانده شود و هنگام سحر عبارت است از يك سوم آخر شب و هر قدر به صبح نزديكتر باشد افضل خواهد بود.
شخص مسافر مي تواند نماز شب را پيش از نيمه بخواند.
جواني كه مي ترسد بخواب بماند و نماز شب از او فوت شود مي تواند نماز شب را پيش از نيمه شب بخواند.
همه كساني كه براي خواندن نماز شب بعد از نيمه شب عذري دارند مانند پيرمردان و يا كسي كه از سرد شدن هوا مي ترسد و يا از جنب شدن در خواب مي ترسد و مانند اينها مي توانند نماز شب را قبل از نيمه شب بخوانند.
امام صادق عليه السلام فرمود:
اگر بيم داري كه پايان شب برنخيزي يا سرما و مشكل ديگري مانع نماز شبت خواهد شد، نماز شب و ((وتر)) را در اوّل شب بخوان .(5)
در مواردي كه تقديم نماز شب جايز است سزاوار است كه نيّت اداء نكند بلكه به نيّت (تعجيل ) و جلو انداختن بخواند.
اگر نماز شب از كسي فوت شد مي تواند قضاي آن را در روز به جا بياورد.
((مفضّل )) مي گويد:
به امام صادق عليه السلام عرض كردم : فدايت شوم ؛ من گاهي به خواندن نماز شب موفّق نمي شوم ، آيا اجازه مي فرمائيد پس از خواندن نماز صبح پيش از آنكه آفتاب طلوع كند قضاي نماز شب را بخوانم ؟
فرمود: آري ؛ امّا اهل خانه ات را از اين كار با خبر مكن زيرا آنان هم از تو ياد مي گيرند و اين كار را سنّت قرار مي دهند.(6)
تذكّر: قضاي نماز شب را فضيلت بسيار است چنانچه در تفسير علي بن ابراهيم از امام صادق عليه السلام روايت مي كند كه :
شخصي به آن حضرت عرض كرد: فدايت شوم چه بسا كه اتّفاق مي افتد كه يك ماه و دو ماه و سه ماه نماز شب از من فوت مي شود و من آن را به روز قضا مي كنم ، آيا اين كار جايز است ؟
فرمود: به خدا قسم اين كار مايه روشني چشم تو است و اينجمله را سه بار تكرار كرد.
قضاي نماز شب را بر تقديم آن يعني پيش از نيمه شب خواندن رجحان دارد. بنابر اين اگر مي داند كه قضاي نماز شب از او فوت نخواهد شد قضا اولويت دارد.
تذكر: براي تشويق جوانان عزيز روايتي در مورد قضاي نماز شب نقل مي كنم :
اسحق بن عمار ضمن روايتي از امام صادق عليه السلام نقل مي كند كه ايشان از پدران بزرگوار و آنان از رسول خدا صلي اللّه عليهم اءجمعين نقل مي كند كه فرمود:
((ان اللّه يباهي بالعبد يقضي صلوة اللّيل بالنهار يقول ملائكتي عبدي يقضي ما لم افترضه عليه اشهدوا اني قد غفرت له )).
خداي تعالي با بنده اي كه نماز شب را در روز قضا بكند مباهات مي كند و مي فرمايد:
((اي فرشتگان من ، اين بنده من چيزي را كه به او واجب نكرده ام قضا مي كند گواه باشيد كه من او را آمرزيدم )).(7)
جواني كه مي ترسد به خواب بماند اگر پيش از نيمه شب نماز شب را خواند و خوابيد و پيش از صبح بيدار شد لازم نيست نماز شب را دوباره بخواند.
اگر مشغول نماز شب شد و صبح طلوع كرد اگر چهار ركعت از نماز شب را خوانده است كه صبح شد بقيه نماز شب را به طور مخفف و بدون مستحبات مي خواند و اگر هنوز چهار ركعت از نماز شب نخوانده صبح شد همان دو ركعتي را كه شروع كرده تمام مي كند و پس از آن دو ركعت نافله صبح را مي خواند و سپس دو ركعت نماز صبح واجب را مي خواند و پس از آن باقيمانده نماز شب را قضا مي كند و اگر اصلاً به نماز شب شروع نكرده صبح طلوع كرد دو ركعت نافله صبح را اوّل مي خواند و پس از آن نماز صبح را و پس از آن قضاي نماز شب را به جا مي آورد.(8)
امشب آن نيست كه در خواب رود چشم نديم

خواب در روضه رضوان نكنند اهل نعيم

خاك را زنده كند تربيت باد بهار

سنگ باشد كه دلش زنده نگردد به نسيم

بوي پيراهن گم كرده خود مي شنوم

گر بگويم همه گويند ضلالي است قديم

اي رفيقان سفر دست بداريد از ما

كه بخواهيم نشستن به در دوست مقيم​

 

پاسخ : داستان های شیرین از نماز شب... -

كيفيّت نماز شب به صورت مختصر
------------------------​

- نماز شب مجموعاً يازده ركعت است كه ده ركعت آن هر دو ركعت به يك سلام خوانده مي شود و يك ركعت به يك سلام .
هشت ركعت از يازده ركعت را بايد به نيت نماز شب خواند و دو ركعت آن را به نيّت نماز (شفع ) و يك ركعت آن را به نيت نماز (وتر).
فضيلت نمازهاي شفع و وتر بيش از هشت ركعتي است كه به نيت نماز شب خوانده مي شود.
انسان مي تواند فقط به نماز شفع و وتر اكتفا كند و هشت ركعت را نخواند.
اگر وقت براي اداي نماز شب تنگ باشد مي تواند فقط به نماز وتر اكتفا كند.
اگر وقت براي اداي نماز شب تنگ نباشد ولي انسان مي خواهد نماز وتر را بخواند بايد آن را (رجائا)(9) بخواند.
جايز است انسان نماز شب را نشسته بخواند حتّي در حال اختيار، ولي اگر مي خواهد نشسته بخواند بهتر آن است كه هر دو ركعت نشسته را يك ركعت ايستاده حساب كند. بنابراين بايد هشت بار دو ركعت نشسته هر دو ركعت به يك سلام كه جمعاً شانزده ركعت مي شود به نيّت نماز شب بخواند و دو بار دو ركعت هر دو ركعت به يك سلام به نيت نماز شَفع . و دو بار يك ركعت هر يك ركعت به يك سلام به نيّت نماز وَتر.(10)
خواندن سوره در ركعتهاي نماز شب لازم نيست و مي تواند فقط به خواندن سوره (حمد) اكتفا كند و همچنين قنوت در ركعتهاي دوّم مستحب است و مي تواند بدون قنوت بخواند.
نماز وتر يك ركعت است ، و كافي است در قنوت سه بار تسبيح گفتن (11).
لازم نيست همه يازده ركعت را در يك مجلس بخواند بلكه مي تواند در دو سه نوبت بخواند بلكه با فاصله خواندن افضل است . همانطور كه رسول خدا تهجد مي كرد.
مستحب است كه نماز شب را بلند بخواند تا اگر از خانواده اش كسي مي خواهد به نماز شب برخيزد بيدار شود. چنانچه در روايت است و علماء نيز تصريح به استحباب بلند خواندن كرده اند.
بديهي است كه استحباب بلند خواندن نماز شب در جائي است كه از ريا و سمعه در امان باشد و اگر خداي نخواسته خوف ريا و سمعه در بلند خواندن باشد بايد آهسته بخواند.
امام صادق عليه السلام فرمود:
صلوة الليل تذهب بذنوب النهار
نماز شب گناهان روز را پاك مي كند
بحار الانوار: ج 84، ص 143 و 154.
مستدرك : 6/330.​

__________________

 

پاسخ : داستان های شیرین از نماز شب... -

كيفيّت نماز شب به صورت مفصّل
------------------------​

چون از خواب برخاست سجده كند براي خداوند تعالي و نيكو است در اين حال يا در حال برداشتن سر از سجده بگويد:
((اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذي اَحْياني بَعْدَ ما اَماتَني وَ اِلَيْهِ النُّشُورُ اَلْحَمْدُلِلّهِ الَّذي رَدَّ عَلَيَّ رُوحي لاَِحْمَدَهُ وَ اَعْبُدَهُ)).
و چون برخاست و ايستاد بگويد:
((اَللّهُمَّ اَعِنّي عَلي هَوْلِ الْمُطَلَّعِ وَ وَسِّعُ عَلَيَّ الْمَضْجَعَ وَارْزُقْني خَيْرَ ما بَعْدَ الْمُوتِ)).
و چون صداي خروس شنيد بگويد:
((سُبُّوْحٌ قُدُّوْسٌ رَبُّ الْمَلائِكَةِ وَالرُّوْحِ سَبَقَتْ رَحْمَتُكَ غَضَبَكَ لا اِلهَ اِلاّ اَنْتَ عَمِلْتُ سُوَّْءً وَ ظَلَمْتُ نَفْسي فَاغْفِرْلي اِنَّهُ لا يَغْفِرُالذُّنُوبَ اِلاّ اَنْتَ فَتُبْ عَلَيَّ اِنَّكَ اَنْتَ التَّوّابُ الرَّحيمُ)).
و چون نگاه كند به اطراف آسمان بخواند:
((اَللّهُمَّ اِنَّهُ لا يُواري مِنْكَ لَيْلٌ ساجٍ وَ لا سَماَّءٌ ذاتُ اَبْراجٍ وَ لا اَرْضٌ ذاتُ مِهادٍ وَلا ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ وَلا بَحْرٌ لُجِّيُّ تُدْلِجُ بَيْنَ يَدَيِ الْمُدْلِجِ مِنْ خَلْقِكَ تُدْلِجُ الرَّحْمَةَ عَلي مَنْ تَشاءُ مِنْ خَلْقِكَ تَعْلَمُ خائِنَةَ الاْ عْيُنِ وَ ما تُخْفِي الصُّدُوْرُ غارَتِ النُّجُوْمُ وَ نامَتِ الْعُيُونُ وَ اَنْتَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لاتَاْخُذُكَ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ سُبْحانَ اللّهِ رَبِّ الْعالَمينَ وَ اِلهِ الْمُرْسَلينَ وَ الْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالَمينَ)).
پس بخواند پنج آيه آل عمران :
((اِنَّ في خَلْقِ السَّمواتِ وَالاَْرضِ وَاخْتِلافِ اللَّيْلِ وَالنَّهارِ لاََّياتٍ لاُِولِي الاَْلْبابِ الَّذينَ يَذْكُرُونَ اللّهَ قِياماً وَقُعُوداً وَعَلي جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ في خَلِقِ السَّمواتِ وَالاَْرْضِ رَبَنّا ما خَلَقْتَ هذا باطِلاً سُبْحانَكَ فَقِنا عَذابَ النّارِ رَبَّنا اِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النّارَ فَقَدْ اَخْزَيْتُهُ وَما لِلظّالِمينَ مِنْ اَنْصارٍ رَبَّنا اِنَّنا سَمِعْنا مُنادِياً يُنادي لِلاْيمانِ اَنْ امِنُوْا بِرَبِّكُمْ فَامَنّا رَبَنّا فَاغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَكَفِّرْ عَنّا سَيِّئاتِنا وَتَوَفَّنا مَعَ الاَْبْرارِ رَبَّنا وَاتِنا ما وَعَدْتَنا عَلي رُسُلِكَ وَلاتُخْزِنا يَوْمَ الْقِيامَةِ اِنَّكَ لاتُخْلِفُ الْميعادَ)).
مسواك كند،(12) و بعد از آن وضو بسازد وضوء كامل و خود را خوشبو سازد، پس برخيزد به نماز شب .
ابتدا شروع مي كند به هشت ركعت نماز شب و بعد از هر دو ركعت ، سلام مي دهد، و خوبست كه در دو ركعت اوّل بعد از حمد سي مرتبه توحيد بخواند، (كه در دو ركعت مجموعا شصت مرتبه توحيد خوانده شود) از اثرات ثواب آن اين استكه : تا منصرف شود از نماز نبوده باشد ميان او و خداي عزّوجلّ هيچ گناهي .
و يا آنكه در ركعت اوّل آن توحيد و در ركعت دوّم قُلْ يا اَيُّهَا الْكافِرُونَ بخواند.
در شش ركعت ديگر حمد و هر سوره كه خواهد بخواند و كافي است حمد و قُلْ هُوَ اللّه اَحَدْ در هر ركعتي .
و چنانكه سنّت است قنوت در نمازهاي واجبي ، در هر ركعت دوّمي از نافله ها نيز سنّت است .
و كافي است در قنوت سه بار سُبْحانَ اللّهِ گفتن .
و يا آنكه گفته شود:
اَللّهُمَّ اغْفِرْلَنا وَ ارْحَمْنا وَ عافِنا وَاعْفُ عَنّا فِي الدُّنْيا وَالاْخِرَةِ اِنَّكَ عَلي كُلِّ شَي ءٍ قَديرٌ.
و يا آنكه بگويد:
رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَ تَجاوَزْ عَمّا تَعْلَمُ اِنَّكَ اَنْتَ الاَْعَزُّ الاَْجَلُّ الاَْكْرَمْ.
و روايت شده كه حضرت امام موسي عليه السلام چون شب در محراب عبادت مي ايستاد مي خواند: ((اَللّهُمَّ اِنَّكَ خَلَفْتَني سَوِيّاً...)) و اين دعاء پنجاهم صحيفه كامله است .
و چون فارغ شود از هشت ركعت نماز شب پس بجا بياورد دو ركعت نماز شفع و يك ركعت نماز وتر.
و مي خواند در اين سه ركعت بعد از حمد قُلْ هُوَ اللّه اَحَدْ تا بمنزله آن باشد كه يك ختم قرآن كرده باشد، زيرا كه سوره توحيد ثلث قرآن است ، و يا آنكه بخواند در نماز شفع در ركعت اوّل حمد و قُلْ اَعُوذُ بِرَبِّ النّاسِ و در ركعت دوّم حمد و قُلْ اَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقْ.
و چون از نماز شفع فارغ شد مستحب است آنكه بخواند:
اِلهي تَعَرَّضَ لَكَ في هذَا اللَّيْلِ الْمُتَعَرِّضُوْنَ...)) و اين دعائي است كه در اعمال شب نيمه شعبان در مفاتيح الجنان مذكور شد.
و چون از دو ركعت شفع فارغ شد بر مي خيزد به جهت يك ركعت وتر و مي خواند در آن حمد و سوره توحيد و يا آنكه مي خواند بعد از حمد قُلْ هُو اللّهُ اَحَدٌ سه مرتبه ، و معوذّتين يعني قُلْ اَعُوذُ بِرَبِّ النّاسِ و قُلْ اَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقْ، پس دست بر مي دارد براي قنوت و دعا مي خواند آنچه بخواهد.
شيخ طوسي رحمه الله عليه فرموده : دعاهائي كه در قنوت نماز وتر خوانده مي شود از زيادي به شمارش نمي آيد.
مستحب است كه انسان در قنوت نماز وتر گريه كند از خوف خدا و ترس از عقاب خدا، يا خود را به حال گريه در آورد و دعا كند براي برادران مؤمن ، و مستحب است كه ذكر شود چهل نفر، پس بدرستيكه كسيكه دعا كند براي چهل مؤمن دعايش مستجاب مي شود انشاءاللّه تعالي . و دعا كند به آنچه خواسته باشد.
شيخ صدوق رحمه الله عليه فرموده كه : حضرت رسول صلي الله عليه و آله در قنوت وتر مي خواند:
((اَللّهُمَّ اهْدِني فيمَنْ هَدَيْتَ وَ عافِني فيمَنْ عافَيْتَ و تَوَلَّني فيمَنْ تَوَلَّيْتَ وَ بارِكْ لي فيما اَعْطَيْتَ وَقِني شَرَّ ما قَضَيْتَ فَاِنَّكَ تَقْضي وَ لايُقْضي عَلَيْكَ، سُبْحانَكَ رَبَّ الْبَيْتِ، اَسْتَغْفِرُكَ وَ اَتُوبُ اِلَيْكَ وَ اُوْمِنُ بِكَ وَ اَتَوَكَّلُ عَلَيْكَ وَ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ اِلاّ بِكَ يا رَحيمُ)).
سزاوار است آنكه هفتاد مرتبه بگويد:
((اَسْتَغْفِرُاللّهَ رَبّي وَ اَتُوبُ اِلَيْهِ)).
سزاوار است كه دست چپ را به دعا بلند كرده باشد و استغفار را به دست راست بشمارد
روايت شده كه حضرت رسول صلي الله عليه و آله استغفار مي كرد در نماز وتر هفتاد مرتبه و هفت مرتبه مي گفت : ((هذا مَقامُ الْعاَّئِذِ بِكَ مِنَ النّارِ)).
روايت شده كه حضرت امام زين العابدين عليه السلام در سحر، در نماز وتر سيصد مرتبه مي گفت : ((اَلْعَفْوَ الْعَفْوَ))(13). و بگويد بعد از اين : ((رَبِّ اغْفِرْلي وَارْحَمْني وَ تُبْ عَلَيَّ اِنَّكَ اَنْتَ التَّوّابُ الْغَفُورُ الرَّحيمُ)).
و سزاوار است آنكه طول دهد قنوت را و چون فارغ شد از قنوت به ركوع رود و چون سر از ركوع برداشت بخواند اين دعا را كه شيخ در تهذيب از حضرت موسي بن جعفر عليه السلام نقل كرده :
((هذا مَقامُ مَنْ حَسَناتُهُ نِعْمَةٌ مِنْكَ وَ شُكْرُهُ ضَعيفٌ وَ ذَنْبُهُ عَظيمٌ وَ لَيْسَ لِذلِكَ اِلاّ رِفْقُكَ وَ رَحْمَتُكَ فَاِنَّكَ قُلْتَ في كِتابِكَ الْمُنْزَلِ عَلي نَبِيِّكَ الْمُرْسَلِ صَلَّي اللّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ كانُوا قَليلاً مِنَ اللَّيْلَ ما يَهْجَعُونَ وَ بِالاَْسْحارِهُمْ يَسْتَغْفِرُوْنَ طالَ هُجُوعي وَ قَلَّ قِيامي وَ هذَا السَّحَرُ وَ اَنَا اَسْتَغْفِرُكَ لِذُنُوبي اِسْتِغْفارَ مَنْ لا يَجِدُ لِنَفْسِه ضَرّا وَ لا نَفْعاً وَ لا مَوْتاً وَ لاحَيوةً وَ لا نُشُوْراً)).
پس به سجده رود و نماز را تمام كند و بعد از سلام تسبيح حضرت زهرا عليها السلام بخواند، پس بگويد:
((اَلْحَمْدُ لِرَبِّ الصَّباحِ اَلْحَمْدُ لِفالِقِ الاِْصْباحِ)).
و بگويد سه مرتبه :
((سُبْحانَ رَبِّيَ الْمَلِكَ الْقُدُّوْسِ الْعَزيزِ الْحَكيمِ))
پس بگويد:
((يا حَيُّ يا قَيُّومُ يا بَرُّ يا رَحيمُ يا غَنيُّ يا كَريمُ ارْزُقْني مِنَ التِّجارَةِ اَعْظَمَها فَضْلاً وَ اَوْسَعَها رِزْقاً وَ خَيْرَها لي عاقِبَةً فَاِنَّهُ لا خَيْرَ فيما لا عاقِبَةَ لَهُ)).
پس به سجده رود و بگويد پنج مرتبه : ((سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلائِكَةِ وَالرُّوْحِ)). پس بنشيند و بخواند آية الكرسي را، دوباره به سجده رود و ذكر سابق را پنج مرتبه بخواند.
((إ نَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ تقُوم أ دني من ثُلْثَيِ اللَّيْلِ وَ نِصْفَهُ و ثُلُثَهُ وَ طائِفَةٌ مَّنَ الَّذِينَ مَعَكَ.))
(اي پيامبر!) پروردگارت مي داند كه تو و گروهي از آنها كه با تو هستند نزديك دو سوّم شب يا نصف يا ثلث آن را به پا مي خيزند.
مزمّل : آيه 20.
((إ نَّ نَاشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْأً وَ أَقْوَمُ قِيلاً.))
مسلّماً نماز و عبادت شبانه پا برجاتر و با استقامت تر است .
مزمّل : آيه 6.​

__________________

 

پاسخ : داستان های شیرین از نماز شب... -

سفارش جبرئيل به نماز شب
------------------------​

رسول خدا صلي الله عليه و آله فرمود:
برترين نمازها (ي مستحب ) نماز نيمه شب است و چه اندك است به جا آورنده آن .(14)
و باز رسول خدا صلي الله عليه و آله فرمود:
جبرئيل آن قدر مرا به نماز شب سفارش كرد تا اين كه گمان كردم نيكانِ امّتم شب را نمي خوابند مگر اندكي از آن .(15)
و باز رسول خدا صلي الله عليه و آله فرمود:
خداوند حضرت ابراهيم را دوست خود انتخاب نكرد مگر براي دو كارش :
- اطعام به مستمندان 2 - نماز شب ، هنگامي كه مردم در خواب بودند.(16)​

__________________

 

پاسخ : داستان های شیرین از نماز شب... -

در حالات رسول خدا صلي الله عليه و آله
------------------------​

حضرت علي عليه السلام فرمود:
هر گاه رسول خدا صلي الله عليه و آله براي نماز شب بر مي خاست ، نخست مسواك مي كرد، سپس به آسمان مي نگريست و اين آيات را زمزمه مي كرد:
((إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمواتِ وَ الاَْرْضِ وَاخْتِلافِ اللَّيْلِ وَالنَّهارِ لاَ ياتٍ لاُِوْلِي الاَْلْبابِ...))
مسلّماً در آفرينش آسمانها و زمين و آمد و رفتِ شب و روز، نشانه هاي (روشني ) براي خرمندان است ... - (17)
(در روايات اهل بيت عليهم السلام نيز دستور داده شده كه هر كس براي نماز شب بر مي خيزد، اين آيات را تلاوت كند).(18)​

 

پاسخ : داستان های شیرین از نماز شب... -

بدآموزي و كج انديشي
------------------------​

طلبه اي مي گفت : شخصي به ظاهر باسواد و متّقي به من گفت : بهتر است انسان نماز شب نخواند و نماز صبح را هم نزديك طلوع آفتاب به جاي آورد، براي اين كه دچار عُجب و خودبيني نشود، و چون نماز شب غرور مي آورد بايد آن را ترك كرد!
آن طلبه گفت : در اثر اين كلام (چون گوينده آن را مورد اعتماد مي دانستم ) چندين سال نماز شب نخواندم با اينكه سحر هم بيدار بودم !
ببينيد بدآموزي و كج انديشي را! به آن طلبه گفته شد:
آن شخص شيطان بوده كه چنين سخن مزخرفي را بر زبان رانده است ؛ زيرا، اگر اين سخن صحيح باشد در همه مستحبّات جاري است . بنابراين بايد گفت : نماز جماعت و قرآن و دعا و... نخوانيم زيرا مغرور مي شويم ! بي ارزش بودن اين گفتار به قدري واضح است كه نيازي به تفصيل ندارد. چون بديهي است كه انسان در كنار انجام مستحبّات بايد رذائل اخلاقي را از خود دور كند. و اصلاً خودِ نماز شب باعث توفيق انسان براي ستردن و زدودن صِفات رذيله مي شود و آن خدايي كه توفيق سحرخيزي مي دهد توفيق پيراسته شدن از مرض خطرناك عُجب را نيز عطا مي كند.
ثانياً، چنين شخصي كه اين قدر لاابالي و بي تعهّد است كه نماز صبح خود را در آخر وقت مي خواند، معني ندارد دچار عُجب بشود و اصلاً دليلي براي عُجب او نيست مانند كوري است كه نامحرم را نمي بيند! بلكه هنر است كه انسان با رعايت و انجام مستحبّات ، دچار خودپسندي نشود و خلاصه تقواي منفي به درد نمي خورد، آنچه سودمند است تقواي مثبت است .
سالك كامل مرحوم ملكي مي نويسد:
((گاهي از بعضي متهجّدين ، نماز شب فوت مي شود، ولي اين خود لطفي از سوي خداوند است ؛ براي اين كه آن شخص ، از تأ سف خوردن براي فوت نماز شب و موفّق نشدن به اين امر مهم ، اجر بيشتري ببرد و نيز از عُجب محفوظ و مصون بماند؛ ولي طبق آنچه از احاديث استفاده مي شود اين امر بسيار نادر است و بيش از يكي دو شب نمي شود)).(23)
راستي ، چه صادق است درباره آن شخص بدبخت و جاهل كه آن طلبه را چندين سال از اين فيض محروم داشت اين بيت اعتصامي كه مي گويد:
آموزگار خلق شديم امّا

نشناختيم خود، الف و با را

اين شخص ، دستِ كم به آيات قرآن كريم در اين موضوع توجّه نكرده و سخني گفته است صد در صد مخالف با قرآن ، آنجا كه مي فرمايد: ((وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهجِّد بِهِ نافِلَةً لَك عَسي أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً)).(24)
برخي ديگر نيز چنين مي پندارند كه شب زنده داري و نافله شب با درس ‍ خواندن منافات دارد و مانع تحصيل است و خلاصه اتلاف وقت است و بايد آن وقت را صرفِ درس خواندن و مطالعه كرد.
اين گروه نيز سخت در اشتباهند و نمي دانند كه تهجّد بهترين وسيله براي ازدياد توفيق تحصيل است و چه بسيار از تاركين تهجّد را ديده ايم كه نه تنها موفّق به تحصيل نشده اند، بلكه در گرداب گناه غرق گشته اند.
در اين باره مرحوم ملكي مي گويد:
((من بسياري از محصّلين را مي شناسم كه از شب زنده داران بودند و همين موضوع سبب شد كه فهمي عميق و استقامتي بي نظير در امر تحصيل نصيبشان شد و به مراتب و مقامات والايي رسيدند و بالعكس ، كساني هستند كه در مطالعه كتب علمي كوشش بسيار دارند ولي به جايي نمي رسند و از علم خويش سودي نمي برند و بركتي نمي بينند)).(25)
معلوم نيست كساني كه داراي اين منطقند جواب ، ((لَيْسَ مِنْ شِعَتِنا)) و نيز ((لَيْسَ مِنّا مَنْ لَمْ يُصَلِّ صَلوةَ اللّيْلَ)) را، چه مي گويند؟ چه پاسخي براي ((قُم اللّيْلَ إِلاّ قَلِيلا))(26) دارند؟​

__________________

 

پاسخ : داستان های شیرین از نماز شب... -

حضرت زينب (س ) در شب يازدهم محرّم
------------------------​

((در شب عاشورا حضرت زينب عليها السلام بود و امام حسين عليه السلام ، زينب بود و همه كس و همه چيز. در شب يازدهم زينب بود و زينب ، در اين شب زينب عليها السلام قافله سالار اسيران بود و نقطه اتكاء يتيمان !
مصائب هر چند بسيار سنگين بود و گران ، ولي حضرت زينب عليها السلام همچون كوهي استوار در برابر مصائب ايستاد و خم به ابرو نياورد!
به نگهباني اسيران پرداخت ، به گرد آوردن زنان و كودكان پرداخت ، روان بخش پيكرهاي بي روح گرديد، نواي بينوايان بود و رمق بي رمقان .
از اين سو به آن سو مي دويد و گمشدگان را مي جست ، از ضرب تازيانه پيكرش مي سوخت ، خارهاي بيابان به پايش فرو مي رفت ، و جگرش ‍ مي سوخت ولي يتيمان را مي جست .
اين پيكر رنجديده ناتوان ، معجزه گر بود، چنان شايستگي به خرج داد كه يك بچه به زير سمّ ستور نرفت . يك زن در آتش نسوخت ، يك كودك در آن شامِ شوم گم نشد.
پس از آنكه از اين كارها فراغت يافت و از سلامت همه اطرافيان مطمئن شد، به سوي خدا رفت و به عبادت پرداخت ، نماز شب به جاي آورد.
آنقدر ناتوان و كوفته شده بود كه نتوانست ايستاده بخواند، در آن شب نماز شب را نشسته به جا آورد و با خداي خود به راز و نياز پرداخت .(27)
امام صادق عليه السلام فرمودند:
نماز شب موجب رضاي پروردگار و دوستي فرشتگان و سنّت پيامبران و ريشه ايمان و ناخوشايند شيطان است .(28)​

 

پاسخ : داستان های شیرین از نماز شب... -

لذّت مناجات
------------------------​

استاد شهيد، مي گويد:
((ما يك سلسله لذّتهاي معنوي داريم كه معنويّت ما را بالا مي برد. براي كسي كه اهل تهجّد و نماز شب است جزو صادقين و صابرين و مستغفرين بالاسحار باشد، نماز شب لذّت و بهجت دارد، آن لذّتي كه يك نفر نماز شب خوانِ حقيقي و واقعي از نماز شب خودش مي برد، از آن ((استغفراللّه ربّي و اتوب و اليه ))ها مي برد، از آن ((العفو گفتنها)) و يادكردن و دعا كردنهاي حدّاقل چهار مؤمن مي برد، و آن لذّتي كه از آن ((يا ربّ يا ربّ)) گفتنها مي برد، هيچ وقت يك آدم عيّاش كه در كاباره ها مي گردد، احساس ‍ نمي كند.
لذّت آن نماز شب خوان خيلي عميق تر، نيرومندتر و نشاطبخش تر است . ولي اگر ما خودمان را غرق در لذّت مادّي دنيا كنيم مثلاً سر شب بنشينيم دور هم و شروع كنيم به گفتن و خنديدن و فرضاً غيبت هم نكنيم كه حرام است ، صرفاً شوخيهاي مباح هم بكنيم و بعد هم سفره را پهن كنيم و آنقدر بخوريم كه نفس كشيدن برايمان دشوار شود، بعد مثل يك مرده در رختخواب بيفتيم . آيا در اين صورت توفيق پيدا مي كنيم كه سحر از دو ساعت مانده به طلوع صبح بلند شويم و بعد، از عمق روح خودمان ((يا ربّ يا ربّ)) بگوييم ؟ اساساً بيدار نمي شويم و اگر هم شويم مثل مستي كه چند جام شراب خورده است ، تلو تلو مي خوريم .
پس اگر انسان بخواهد لذّتهاي معنوي و الهي را در اين دنيا درك كند، چاره اي ندارد جز اين كه از لذّتهاي مادّي كسر كند. به خدا قسم لذّتي كه يك مرد با ايمان در آن وقت شب كه بلند مي شود و چشمش مي افتد به آسمان پرستاره و آيات آخر سوره آل عمران را كه صداي هستي است و از قلب وجود برخاسته است ، مي خواند و با هستي همصدا مي شود، احساس ‍ مي كند برابر است با يك عمر لذّت مادّي در اين دنيا.
يك چنين آدمي ، نمي تواند مثل ما زندگي كند نمي تواند سر سفره شام بنشيند در حالي كه ظهر غذاهاي سنگين ، انواع گوشتها، روغنهاي حيواني و نباتي ، انواع شيريني ها و انواع محرّك اشتهاها را خورده است ؛ تازه مقداري سوپ بخورد تا اشتهايش تحريك شود اين روح خود به خود مي ميرد، اين آدم نمي تواند در نيمه هاي شب بلند شود و اگر هم بلند شود نمي تواند لذّت ببرد.
لهذا كساني كه چنين توفيقاتي داشته اند و ما چنين اشخاصي را ديده ايم به لذّتهاي مادّيي كه ما دل بسته ايم هيچ اعتنا ندارند. چه مانعي دارد كه من ذكر خيري از پدر بزرگوار خودم بكنم . از وقتي كه يادم مي آيد مي ديدم اين مرد بزرگ و شريف هيچ وقت نمي گذاشت و نمي گذارد كه وقت خوابش از سه ساعت از شب گذشته تأ خير بيفتد شام را سر شب مي خورد و سه ساعت از شب گذشته مي خوابد و حداقل دو ساعت به طلوع صبح مانده بيدار مي شود.
و حداقل قرآني كه تلاوت مي كند يك جزء است ، و با چه فراغت و آرامشي نماز شب مي خواند حالا تقريباً صد سال از عمرش مي گذرد هيچ وقت نمي بينم كه يك خواب ناآرام داشته باشد... اينها دل را زنده مي كند، آدمي كه مي خواهد از چنين لذّتي بهره مند شود ناچار، از لذّتهاي مادّي تخفيف مي دهد تا به آن لذّت عميقتر الهي برسد)).(29)
آري ، چنان پدر چنين فرزندي را به اجتماع تحويل مي دهد.
گوهر پاك ببايد كه شود قابل فيض

ورنه هر سنگ و گِلي لؤ لؤ و مرجان نشود​

__________________