زمین شناسی ایران -

پاسخ : زمین شناسی ایران -

ايالت لرزه زمين ساختي مكران

مرز شمالي اين ايالت گسله بشاگرد است كه اين ايالت را از ايران مركزي جدا مي‌كند . مرز غربي نيز گسله زندان مي‌باشد كه ايالت مكران را از زاگرس جدا مي‌كند .از ويژگي زمينلرزه‌هاي اين ايالت ساختاري آن است كه زمينلرزه‌ها بر روي گسلهاي شرقي غربي با ساز و كار معكوس كه در پوسته قاره‌اي اتفاق افتاده ، واقع شده‌اند . ساز و كار اين گسله ها فشاري است كه معمولاً كم عمق نيز هستند . در برخي مناطق مكران زمينلرزه‌هاي كمي با عمق متوسط تا عميق رخ داده است كه داراي ساز و كار كششي است . دليل اين زمينلرزه‌هاي كششي عميق را شكستگي‌هايي مي‌دانند كه در نوك ورقه پوسته اقيانوسي فرو رونده اتفاق مي‌افتد .با توجه به اينكه فرو رانش مكران يك فرو رانش كم شيب است و چفت شدگي منطقه نسبتاً طولاني است لذا تعداد زياد زمينلرزه‌هاي فشاري و كم عمق اينگونه توجيه مي شوند . بزرگي زمينلرزه‌هاي شرقي غربي فشاري بالا است و دوره بازگشت طولاني به وضعيت ژئومورفولوژي اين ناحيه بستگي دارد . زمينلرزه‌هاي كششي داراي عمق زياد و از نظر آماري تعدادشان كمتر است . اكثر اين زمينلرزه‌ها كه در منطقه مكران ثبت شده‌اند داراي ساز و كار فشاري است و در منطقه ساحل يا گودال اقيانوسي واقع شده است. اما زمينلرزه‌هاي كششي در منطقه گودال قرار نگرفته و با مرز ورقه قاره‌اي فاصله دارد . زمينلرزه‌هاي كششي منشاء عميق منطقه مكران بيشتر در بلوچستان پاكستان ثبت شده است . در بعضي موارد زمينلرزه‌هاي رخ داده در منطقه گودال منجر به دريالرزه يا سونامي مي‌گردد كه خسارتهايي به تاْسيسات ساحلي وارد مي‌كند

​

 

پاسخ : زمین شناسی ایران -

زون فلیشی یا زون نهبندان – خاش

حد شرقی آن مغرب پاکستان و افغانستان و حد غربی آن گسل نهبندان و حد جنوبی آن با زون مکران گسل بشاگرد است این زون به علت فراوانی افیولیت ، ملانژهای مشرق ایران ، به نام زون منطقه کالر ملانژ هم گفته شده است (اشتوکلین و دیگران 1972) براساس مطالعات جدید (کمپ و گریفیت 1981 تیرول و دیگران 1983) زون فلیش نهبندان – خاش زون جوش خورده بین بلوک لوت و افغانستان و به عبارتی زون جوش خورده سیستان نامیده شده است که مطابق شکل 4-12 زون مزبور شامل دو مجموعه ملانژ افیولیتی (مجموعه رتوک در مغرب و نه در مشرق) است که به وسیله یک حوضه رسوبی (حوضه سفیدابه) از هم مجزا می شوند .

گسترش شمال – جنوبی این زون در حدود 800 کیلومتر و پهنای آن در حدود 200 کیلومتر است . در سمت شمال برخی از شاخه های آن به طرف شمال غربی و مغرب یعنی بصیران و بیرجند امتداد می یابد و گرانیت شاه کوه را دور میزند و در جنوب بیرجند هم به صورت گسل از لوت جدا می شود .

در این زون رسوبات قدیم تر از کرتاسه وجود ندارد . رخساره کرتاسه فوقانی نیز از نوع رسوبات فلیش مخلوط با سنگ های آتشفشانی است که ضخامت ان تا 3000 متر هم می رسد زون فلیش به شدت خرد شده و تکتونیکی بوده و دگرگونی ضعیفی را در کرتاسه پایانی متحمل شده است و به اسلیت ، فیلیت و شیست های براق بدل شده اند . سن شیست ها و فیلیت های دگرگونی اطراف زاهدان ( از روی میکا) با روش پتاسیم – آرگون 1583 میلیون سال بدست آمده است که ممکن است همسن افیولیت های همین منطقه باشد . زیرا چنان که گفته شد زون فلیش مزبور محل پیدایش ریفت و جدایی بلوک افغان از ایران بوده و براساس سن دیرینه شناسی قدیمی ترین سنگ هایی است که در منطقه جوش خورده سیستان یعنی حد بین بلوک افغان و بلوک لوت بیرون زده است ریفت زایی طی سنومانین اتفاق افتاده است (تیرول و دیگران 1983) این سن با داده های سن مطلق اولیه که از افیولیته های جنوب نصرت آباد و سایر بخش های افیولیتی داخل ایرانمرکزی با روش پتاسیم ، آرگون بدست آمده است (60 تا 100 میلیون سال دلالویه و دیگران 1980) تطبیق می کند .

با توجه به حضور ملانژ افیولیتی در مجموعه رتوک که در آن شیست های گلوکوفان دار متعلق به همین مجموعه به وسیله آهک های رودبست دار ، ماستریشتین به طور ناپیوسته پوشیده می شود زیرا باید زیر راندگی مطابق شکل a و b طی ماستریتیشن صورت گرفته باشد چنانکه اگر توده های تونالیتی چشمه استان نتیجه همین زیر راندگی به وجود آمده باشد شروع زیر راندگی باید قدیم تر و حتی به آغاز سنونین ربط داده شود . (تیرول و دیگران1983) علی رغم و وفور گدازه های کلکو آلکالن ائوسن ، به ویژه در بخش شمالی بلوک لوت(تیرول و دیگران 1983) جهت زیر راندگی را به سمت شمال و شرق ، یعنی به زیر بلوک افغان در نظر می گیرند و در این مورد موقعیت منشورهای به هم افزوده در پیشانی حوضه قوس سفیدآبه و محل سنگ های دگرگونی فشار زیاد به دربخش شرقی یعنی نزدیک به بلوک افغان را دلیل این امر می دانند . وجود آهک های هیپوریت دار به سن ماستویشتین بر روی مجموعه رتوک در این زمان است . با توجه به قطع رسوب گذاری دریایی طی ائوسن میانی از یک ظرف و چین خوردگی های مهمی که در حوضه سفیدآبه رخ داده است باید ائوسن پایانی را زمان برخورد بلوک لوت با مجموعه زیر راندگی و نزدیکی آن به بلوک افغان در نظر داشت در فصل هشتم خواهیم دید که اختلاط دگرگونی در حد بین زون فلیش و بلوک لوت نیز قبل از ترسیر ، ولی بالاآمدگی کامل منطقه در ائوسن میانی – پایانی صورت گرفته است . در زون نهبندان – خاش بیرون زدگی هایی از سنگ های آتشفشانی آهک های گلویوترونکادار شیل های سیلیسی رادیولاریت ، دیاباز و اولترابازیک به صورت عدسی وجود دارد که مجاورت آنها با فلیش های مزبور کاملا تکتونیکی و خرد شده است (اشتوکلین و دیگران سال 1352) .

در داخل رسوبات تخریبی پالئوژن گرانیت هایی نفوذ کرده است که مهم ترین آنها گرانیت زاهدان – خاش و میرآباد است که سن احتمالی آنها الیگوسن آغازی است در اطراف این گرانیت ها سنگ های دگرگونی کرتاسه پایانی در بسیاری از نقاط قابل مشاهده است به نظر می رسد که رسوبات زون فلیش طی نئوژن نیز دچار چین خوردگی شده اند . آتشفشان پیلو – کوارترنر تفتان واقع در جنوب زاهدان از داخل این فلیش ها سربرآورده است

 

پاسخ : زمین شناسی ایران -

مطالبی جامع در مورد سنگ شناسی پركامبرين در ايران



فهرست مطالب:



1) سنگ های اقیانوسی ، قاره ای و ماگمایی در پرکامبرین


2) سنگ‎هاي دگرگوني پركامبرين و پراكندگي جغرافيايي آنها



1-2) پركامبرين درايران مركزي



2-2) پركامبرين در سنندج – سيرجان



3-2) پركامبرين در البرز


4-2) پركامبرين در زاگرس



3) سنگ‎هاي نادگرگونيپركامبرين



4) رسوب‎هاي كنار قاره‎اي پركامبرين (پركامبرين پسين)



5) رسوب‎هاي دريايي نادگرگونيپركامبرين





پركامبرين در ايران


پركامبرين نخستين ائون زمين‎شناسي است و از نظرتاريخ كره زمين، پيش از دوره كامبرين قرار دارد. جداي از پركامبرين، واژه‎هاي حياتاوليه ، بي حيات ، آغاز حيات ، قديمي‎ترين حيات ، حيات ناشناخته ، حيات پنهاننام‎هاي ديگري است كه به اين ائون داده‎اند كه از ميان آنها آركئوزوييك براي بخشقديمي و پروتروزوييك براي بخش جديدتر قابل قبول‎تر است. مرز زيرين پركامبرينبايد هم‎زمان با پيدايش زمين (4600 ميليون سال) باشد. ولي، با توجه به اين كه از 700 ميليون سال اوليه تاريخ زمين اطلاعي در دست نيست، به طور معمول آغاز آركئوزوييكرا مي‎توان 3800 ميليون سال پيش دانست كه معادل هفت هشتم طول تاريخ زمين است. درمورد مرز بالاي پركامبرين نيز اتفاق نظر وجود ندارد. ديرينه‎شناسان پيدايش نخستينجنس از تريلوبيت ‎اولنلوس را پايان پركامبرين و آغاز كامبرين دانسته‎اند. درنمودارهاي تهيه شده توسط مجامع بين‎المللي، مرز بالاي پركامبرين با سن 570 ميليونسال مشخص مي‎شود، ولي در آخرين نمودار تهيه شده توسط IUGS و يونسكو عدد 540 ميليونسال را پذيرفته‎اند.

​

 

پاسخ : زمین شناسی ایران -

مقدمه


يكي از رويدادهاي زمين‎ساختي عمده و سرنوشت‎ساز ايران، حركت‎هاي كوهزايي است كه بارخداد كاتانگايي در قاره گندوانا و يا رخداد بايكالي3 در قاره اوراسيا قابل قياساست. سن‎سنجي سنگ‎هاي پركامبرين ايران به روش پرتوسنجي، به ويژه شواهد سنگي وحتي زيستي گوياي آن است كه كوهزايي ياد شده (كاتانگايي) در زمان پروتروزوييك پسين وبه احتمالي در فاصله زماني دو آشكوب ريفئن4 و وندين5 روي داده است. پيامدهايكوهزايي وابسته به اين رويداد سبب شده تا بتوان همه سنگ‎هاي پركامبرين ايران را بهدو گروه بزرگ تقسيم كرد. گروه نخست مجموعه‎هاي دگرگون و دگرشكل اند كه به طور عموماز آنها به عنوان پي‎سنگ پركامبرين6 ايران ياد مي‎شود و در زير ناپيوستگي كاتانگاييقرار دارند. گروه دوم بيشتر رديف‎هاي كنار قاره‎اي هستند كه پس از رخداد كاتانگاييانباشته شده و سنگ‎هاي پركامبرين پسين7 نام دارند. سنگ‎هاي قديمي‎تر ازپركامبرين پسين ايران، به لحاظ نبود و يا كمبود آثار حياتي قابل استناد و به ويژهتأثير فرآيندهاي دگرگوني و دگر شكلي، با ابهام توصيف شده‎اند. به گونه‎اي كه مقايسهو هم‎ارزي آنها در نقاط مختلف دشوار است. با اين حال، در نقاطي كه تأثير فرآيندهايكوهزايي كمتر بوده، نتايج پرتوسنجي سنگ‎ها، نشانگر سن 600 تا 1000 ميليون سال است. با استناد به نتايج پرتوسنجي مي‎توان نتيجه گرفت كه بخش درخور توجهي از پي‎سنگپركامبرين ايران، سن نوپروتروزوييك دارد. به گفته ديگر، وجود هسته‎هاي قديمي آركئندر ايران، پرسش‎آميز است. در بيشتر ايران، سنگ‎هاي پركامبرين متشكل ازسنگ‎هاي رسوبي – آذرين دگرگون شده و يا نادگرگوني با خاستگاه قاره‎اي است. پژوهش‎هاي زمين‎شناسي انجام شده در ناحيه انارك نشان مي‎دهد كه در اين ناحيه و شايددر بعضي نقاط ديگر، مجموعه‎هاي افيوليتي با خاستگاه اقيانوسي وجود دارد كه ممكن استبه سن پركامبرين باشند. افزون بر دو نوع پوسته قاره‎اي و اقيانوسي، مي‎توانتوده‎هاي نفوذي آذرين و هم رديف‎هاي خروجي آنها را كه هم‎زمان با سخت شدن پي‎سنگ ويا پس از آن شكل گرفته‎اند، نوع سوم سنگ‎هاي پركامبرين ايران دانست.
بدين‎سان مي‎توان سنگ‎هاي پركامبرين ايران را به سه دسته بزرگ زير، با سه خاستگاهمتفاوت تقسيم كرد (هوشمندزاده و همكاران، 1368( :



1) پوسته‎هاي اقيانوسي


2) پوسته‎هاي قاره‎اي كه ممكن است دگرگون (قديمي) و يا نادگرگون (جديدتر)باشد.



3) سنگ‎هاي ماگمايي دروني و بيروني.



پوسته‎هاي اقيانوسي پركامبرين


در ناحيه انارك – جندق، حدود 7000 متر، ازسنگ‎هاي پريدوتيتي (هارزبورژيت و كمي لرزوليت)، گابرو، دياباز، بازالت، شيل،سنگ‎آهك‎هاي پلاژيك و چرت‎هاي نواري وجود دارد كه به دليل قرارگيري در زير سنگ‎هايپركامبرين پيشين (مرمرهاي لاك) به سن نوپروتروزوييك (آشكوب وندين) دانسته شده‎اند. هوشمندزاده و همكاران (1368)، اين رديف سنگي را (از پايين به بالا) مشتمل بر چهارواحد زير مي‎دانند.


1)سنگ‎هاي پريدوتيتي همراه با توده‎هاي پراكنده گابرو،دياباز و پلاژيوگرانيت،



2) رسوب‎هاي پلاژيك (شيل، چرت، سنگ‎آهك نازك لايهسياه‎رنگ) با همراهاني از پريدوتيت و بازالت،



3) بازالت‎، توف‎، برش‎هايبازالتي با ميان‎لايه‎هايي از رسوب‎هاي پلاژيك،



4)رسوب‎هاي پلاژيك، مانندشيل، چرت و كربنات‎هاي تيره‎رنگ،



اين مجموعه يكبار در رخسارهگلوكوفان – ولاستونيت و در رويدادهاي‎ بعدي در رخساره‎هاي آمفيبوليتتا شيست سبز دگرگون شده ‎است.

داودزاده و لنچ (1981)، مجموعه‎هاي افيوليتيانارك را بقاياي ‎تتيس كهن، به سن كربنيفر و ادامه افيوليت‎هاي هرات مي‎دانند كه دراثر چرخش خردقاره ايران مركزي به ناحيه انارك نقل مكان كرده‎اند، ولي، الماسيان (1997)، اين مجموعه افيوليتي را قديمي‎تر از دگرگوني‎هاي انارك و به سن قبل ازنوپروتروزوييك مي‎داند. كه در ارتباط با نواحي پشت كمان اقيانوسي است. هوشمندزادهاين افيوليت‎ها را مربوط به يك اشتقاق درون قاره‎اي مي‎داند كه از انارك تا بيابانك – بافق دو صفحه قاره‎اي را از يكديگر جدا مي‎كرده است. اگرچه تاكنون، پي‎سنگافيوليتي پركامبرين ايران تنها از انارك – جندق گزارش شده است ولي وجود چنينپوسته‎هايي در نقاطي از زون سنندج – سيرجان همچنان محتمل است

 

پاسخ : زمین شناسی ایران -

پوسته‎هايقاره‎اي پركامبرين



بيشتر سنگ‎هاي پركامبرين ايران، خاستگاه قاره‎اي دارند كهاز هوازدگي و فرسايش سنگ‎هاي ماگمايي و دگرگوني قديمي و در رژيمي كم و بيش آواريتشكيل شده‎اند. به دليل داشتن خاستگاه و شرايط رسوبي يكسان، سنگ‎هاي قاره‎ايپركامبرين بايد سنگ رخساره‎اي به تقريب مشابه داشته‎ باشند، ولي دگرگوني و دگرساني‎ شديد بعدي، سبب شده تا سنگ‎هاي قاره‎اي پركامبرين ايران را بتوان به دو دسته بزرگسنگ‎هاي دگرگوني و سنگ‎هاي نادگرگوني تقسيم كرد.


سنگ‎هاي دگرگونيپركامبرين


تا اين اواخر، همه سنگ‎هاي دگرگوني ايران را به سن پركامبرينمي‎دانستند، چرا كه اين سنگ‎ها از نظر درجه و رخساره دگرگوني، با سنگ‎هاي نادگرگونيپالئوزوييك شناخته شده ايران، تفاوت داشتند. ولي، امروزه پذيرفته شده كه بسياري ازدگرگوني‎هاي منسوب به پركامبرين، به واقع سنگ‎هاي جوان‎تري (از پركامبرين) هستند كهدر زمان‎هاي بعد از پركامبرين تغيير شكل و جنس داده‎اند (هوشمندزاده و همكاران،1368 )

فرآيندهاي دگرگوني تحميل شده بر سنگ‎هاي قاره‎اي پركامبرين ايرانچندزادي است و در همه جا اثر يكسان ندارد. به طوري كه از نظر رخساره دگرگوني،مي‎توان اين سنگ‎ها را به دو گروه جدا تقسيم كرد.
گروه نخست، انواعي ازآمفيبوليت، گنايس، شيست و سنگ مرمر هستند كه نشانگر دگرگوني از نوع فشار زياد ودماي كم‎ هستند. گروه دوم كه در جايگاه چينه‎شناختي بالاتري قرار دارند، از نوعفيليت، اسليت، شيست و نشانگر رخساره دگرگوني از نوع دماي زياد و فشار كممي‎باشند.
با وجود تأثير دگرگوني شديد و مكرر، بررسي سنگ‎شناسي و محيط رسوبيپوسته قاره‎اي دگرگون شده پركامبرين ايران نشانگر آن است كه اين سنگ‎ها در اصلسنگ‎هاي رسوبي مختلفي بوده‎اند كه گاه در بين آنها سنگ‎هاي آذرين خروجي نيز جايگرفته است. وجود شيست، مرمرهاي دولوميتي و آهكي و وجود برخي از گريوك‎هاي دگرگونشده، نشانگر آن است كه اين سنگ‎ها در محيط‎هاي كم ژرفاي دريا تشكيل شده‎اند. افزايشناگهاني ژرفاي حوضه موجب انباشت رخساره‎هاي ژرف‎تر شده كه با گريوك‎هاي بسياردانه‎ريز آغاز و سپس تبديل به رسوبات پليتي مي‎شود كه در بخش بالايي آن، همراهانياز سنگ‎هاي آتشفشاني اسيد وجود دارد. سنگ‎شناسي ياد شده، نشانگر افزايش تدريجيژرفاي حوضه است. به همين دليل در ناحيه كرمان، واحد سنگ‎چينه‎اي مُراد (سري مُراد) حاوي جلبك و راديولرهاي نواحي ژرف و حاكي از ژرفاي محلي حوضه‎هاي رسوبي پركامبريناست. گفتني است كه يكنواختي تركيب مي‎تواند به شرايط يكسان رسوبي اشاره داشتهباشد.

​

 

پاسخ : زمین شناسی ایران -

پراكندگي جغرافيايي سنگ‎هاي دگرگوني پركامبرين


بخش بزرگي از دگرگوني‎هايايران مركزي، پوسته‎هاي قاره‎اي پركامبرين هستند كه هم در زمان پيش از پركامبرينپسين و هم در زمان‎هاي بعد دگرگون شده‎اند. اگرچه برخي از دگرگوني‎هاي درجه بالا دركوه‎هاي البرز، (شيست‎هاي گرگان، مجموعه اسالم - شاندرمن) را به پركامبرين نسبتداده‎اند اما، به نظر مي‎رسد كه كهن‎ترين سنگ‎هاي البرز رديف‎هاي شيلي، توفي،ماسه‎سنگي سبز رنگ « سازند كهر » با سن نوپروتروزوييك است و چندان هم دگرگوني نيست. در كوه‎هاي زاگرس، پي‎سنگ پركامبرين رخنمون ندارد. ولي، وجود يك پي‎سنگ دگرگوني دراين كوه‎ها حتمي است. نواحي ساغند، پشت‎بادام، باختر زنجان، تكاب، اروميه، مهاباد،مريوان، جندق، فردوس، ترود، اسفندقه، حاجي‎آباد، گلپايگان بخش‎هايي از ايران مركزيهستند كه دگرگوني‎هاي پركامبرين گزارش شده‎ است، در حالي كه در بسياري از حالات، نهسنگ و نه فرآيند دگرگوني، به سن پركامبرين نيست. از بين نواحي ياد شده بهدگرگوني‎هاي چند ناحيه زير اشاره مي‎شود.



پركامبرين درايران مركزي :



توالي ستبري (حدود ده‎هزار متر) از سنگ‎هاي دگرگوني درجه بالا و ياكم دگرگوني وجود دارد كه حقي‎پور (1974)، با توجه به فرآيندهاي دگرگوني، سنگ رخسارهو همچنين جايگاه چينــه‎شناسي، آنها را به چهار واحد سنگ‎چينــه‎اي به نام‎هاي" سري‎هاي اوليــه" ، " مجموعه چاپـدوني"، " مجموعه بُنه‎شورو" ، "سازند تاشك "تقسيم كرده است.



1) واحد موسوم به « سري‎هاي اوليه» برونزد ندارد. ولي، وجودبرخي قطعات سنگي و كاني‎هاي دگرگوني، در رديف‎هاي جوان‎تر، حاكي از يك مجموعهدگرگونه قديمي دانسته شده كه خاستگاه ماگمايي و يا سنگ‎هاي دگرگونيداشته‎اند.



2) مجموعه چاپدوني: به دليل داشتن بيشترين درجه دگرگوني،كهن‎ترين سنگ‎هاي پركامبرين ناحيه ساغند – پشت‎بادام دانسته شده است. ستبراي اينواحد حدود چهارهزار متر برآورد شده كه بيشتر آن گنيس است. تمام مجموعه حالتميگماتيتي داشته و مقدار درخور توجهي گرانيت آناتكسي به همراه دارد. حفظ بقايايلايه‎بندي، وجود ميان‎لايه‎هاي مرمر و كاني‎هاي تخريبي سبب شده تا خاستگاه اوليهدگرگوني‎هاي چاپدوني، آواري – آتشفشاني دانسته شود.



3) مجموعهبُنه‎شورو: با ستبراي 2000 متر شامل تناوبي از شيست، آمفيبوليت، گنيس، كميسنگ‎هاي كوارتزي و به ندرت مرمر است. فراواني آمفيبوليت از ويژگي‎هاي اين مجموعهاست. درجه دگرگوني بُنه‎شورو خفيف‎تر از مجموعه چاپدوني و لذا جوان‎تر از آن است،وجود دگرشيبي و افق‎هاي كنگلومرايي در حد فاصل مجموعه چاپدوني در زير و مجموعهبنه‎شورو در بالا مؤيد اين نظر است. گفتني است كه مرز بالاي مجموعه بُنه‎شورو با يكافق شاخص از مرمر دولوميتي همراه با كمي شيست و گنيس مشخص شده است. ولي، حمدي (1374) بر اين باور است كه اين مرمرها داراي سنگواره كامبرين پيشين (آشكوبآتابانين) است.



4) سازند تاشك : كه به طور ناپيوسته و با حضور يك افقكنگلومرايي بر روي مجموعه بُنه شورو قرار دارد شامل حدود 2000 متر پليت‎هاي همگن،گريوك دانه‎ريز و ماسه‎سنگ آركوزي است كه در اثر دگرگوني به شيست، فيليت، اسليت،ميكا شيست و متاگريوك تبديل شده‎اند. تفاوت‎ رخساره دگرگوني سبب شده تا اين سازند(تاشك) به دو بخش تقسيم شود. بخش زيرين (تاشك) بيشتر گريوكي با رخساره آمفيبوليت تاشيست است. بخش بالايي (تاشك 2) منشأ پليتي و درجه پايين رخساره شيست سبز دارد. تاشك 2، با سازندهاي كهر، كلمرد، تكنار و سري مراد هم‎ارز و قابل قياس است. در خاورايران مركزي، تاشك بالايي، با دگرشيبي زاويه‎اي مشخص، به وسيله سنگ‎هاي پركامبرينپسين (سازند ساغند – سري ريزو) پوشيده شده است كه نشانگر عملكرد فاز كوهزاييكاتانگايي (مُرادين) است.​

 

پاسخ : زمین شناسی ایران -


ديگر واحدها :جدا از واحدهاي ياد شده، در ناحيه ساغند – پشت‎بادام، واحدهاي سنگ‎چينه‎اي « مجمــوعــه پشت‎بادام »، « مجموعه تفكيك نشده » و « مجموعه سركوه » به سن پركامبرين گزارش شده‎اند (حقي‎پور، 1974(



مجموعه پشت‎بادام : توده‎هاي گرانيتي متعدد دارد و شامل دو بخش سنگ‎هاي دگرگونيدرجه بالا (آمفيبوليت، ميگماتيت، پيروكسنيت …)، و دگرگوني‎هاي ضعيف (فيليت،كربنات‎هاي متبلور و 000) است. داشتن همراهاني از سنگ‎هاي پالئوزوييك سبب شده تاحقي‎پور اين مجموعه را به سن پركامبرين - پالئوزوييك بداند، در حالي كه هوشمندزاده (1368) به سن پالئوزوييك و مزوزوييك باور دارد و تفاوت در دگرگوني را نتيجهتوده‎هاي گرانيتي مي‎داند كه گاه اثر بيشتر و در بعضي نقاط، اثر كمتريداشته‎اند.

مجموعه سركوه : از نوع ميكا شيست‎هاي حاوي كيانيت،سيليمانيت، گارنت، آندالوزيت است كه به طور محلي، مقاديري مرمر و چند بين لايهآمفيبوليتي و سنگ‎هاي اسكاپوليتي دارد. در اين مجموعه، نفوذي‎هايي از نوع اسيد،دايك‎هاي قليايي و گاهي رگه‎هاي پگماتيتي ديده مي‎شود. پايين بودن درجه و رخسارهدگرگوني مجموعه سركوه، سبب شده تا هوشمندزاده (1368) نسبت به قديمي بودن آن ترديدداشته باشد. از سوي ديگر در تناوب‎هاي مرمري اين مجموعه، جلبك‎هايي پيدا شده كهممكن است سن پالئوزوييك داشته باشند. گفتني است كه سن پرتوسنجي اين شيست‎ها، 180ميليون سال (ژوراسيك) گزارش شده است.

يادداشت: وجود كاني‎هاي گروه اورانيم درناحيه ساغند سبب شده تا پي‎سنگ پركامبرين ناحيه توسط گروه مشترك سازمان انرژي اتميو كارشناسان چيني، با استفاده از روش‎هاي نوين راديوايزوتوپي و ژئوفيزيكي بررسي واز پي‎سنگ پركامبرين ايران مركزي ديدگاه نويني ارائه شود. بنا به نوشته آقاابراهيمي ساماني (1367) كهن‎ترين واحد رخنمون شده در ايران مركزي، انباشته‎هايفليشي - تخريبي، با رخساره شيب قاره‎اي، به نام « سازند ناتك » است كه سن پرتوسنجي 750 تا 874 ميليون سال دارد. سازند ناتك، با دگرشيبي زاويه‎دار، در زيرسنگ‎هايي با رخساره كافت قاره‎اي قرار دارد كه ميزبان كانسارهاي عمده آهن، آپاتيت،مواد پرتوزا و عناصر خاكي كمياب است و به نام « سازند ساغند » نام‎گذاري شده است. سازند ساغند، با ستبرايي از 1200 تا 1500 متر، داراي ماگماتيسم با سرشت دوگانه،رسوبات گرمابي، سنگ‎‏هاي آواري، آذرآواري و شيميايي – رسوبي بوده و قابل تقسيم به 5عضو جداگانه است كه سن آنها در محدوده زماني بين 780 تا 583 ميليون سال است. سازندساغند در زير لايه‎هايي قرار دارد كه رخساره كافتي دارد و هم ارز سازندهاي ريزو،دسو و سلطانيه است. ساماني و همكاران (1367)، بر اين باورند كه كمپلكس‎هايدگرگوني (چاپدوني، بُنه‎شورو و سازند تاشك) همان طبقات سازند ناتك است كه در زمانمزوزوييك و سنوزوييك دگرگون شده و ماگماتيسم گرانيتي در آن نفوذكرده است. در ضمنايشان، براي مجموعه‎هاي چاپدوني، بُنــه‎شورو و تاشك نام « گروه تاشك » را پيشنهادمي‎كنند، مشروط بر آن كه سازند تاشك به سازند ناتك تغيير نام دهد.


ساماني (1367) دگرگوني پركامبرين را منتفي دانسته و پديده دگرگوني كمپلكس‎هاي منطقهساغند را محصول دگرگوني ديناموترمال كوهزايي سيمري (ma220-180)، و ميگماتيتي،گرانيتي شدن را ناشي از دگرگوني گرمايي در آغاز ترشيري (52 ميليون سال) مي‎داند.شايد فازهايديناموترمال (سيمري) و گرمايي (ترشيري) مورد سخن، همان فازهاي جوان‎تري باشند كهحقي‎پور بدان‎ها فازهاي جوان‎تر از پركامبرين نام داده است.

 

پاسخ : زمین شناسی ایران -


ميگماتيتي شدن وتشكيل گرانيت‎هاي آناتكسي : در كمربند دگرگوني ايران مركزي، در اثر فرآيندهايدگرگوني، دماي ناحيه به حدي رسيده كه سنگ‎هاي اوليه مانند گريوك‎ها، آركوزها،آتشفشاني‎ها و حتي كربنات‎ها ذوب و روان شده كه حاصل آن پيدايش ميگماتيت،گرانيت‎هاي آناتكسي و ديوريت‎هاي گسترده است (حقي‎پور، 1974). در مجموعه چاپدوني دوفاز ميگماتيتي شدن، در ارتباط با دو فاز دگرگوني، شناسايي شده است. ميگماتيت‎هايفاز نخست، با دگرگوني فاز نخست پيوند دارند و بيشتر از نوع ميگماتيت‎هاي رگه‎ايهمزمان با زمين‎ساخت است. ميگماتيت‎هاي فاز دوم، منشاء آرنيتي دارد كه موجب تشكيلروانه‎هاي گرانيتي شده است. ميگماتيت‎هاي جوان‎تر در ميگماتيت‎هاي فاز نخست نفوذكرده و به دليل قرارگيري در برگوارگي جا به جا شده و سطوح محوري ريز چين‎هاي مربوطبه فاز دوم دگرگوني، ميگماتيتي شدن از نوع بعد از ‎زمين‎ساخت است.

گفتني استكه پديده ميگماتيتي شدن و تشكيل گرانيت‎هاي آناتكسي، منحصر به ناحيه ساغند وپشت‎بادام نيست و اين پديده در نقاط ديگر ايران مانند تكاب، ترود، باختر اروميه،ازبكوه و 000 نيز همچنان گزارش شده است.


در ناحيه ترود، دگرگوني‎هايمنسوب به پركامبرين، بيشتر از نوع گنيس، آمفيبوليت و شيست‎هاي گارنت و هورنبلندداراست كه از نظر شدت دگرگوني، بالاترين رخساره آمفيبوليت را دارند. به همين‎رو، تفريقدگرگوني پيشرفت چشمگير دارد و حاصل آن، ايجاد بافت چشمي و سيماي نوار مانند تاريك وروشن در گنيس‎ها است. اين مجموعه كه ريخت گنبدي دارد، به طور دگرشيب توسط رسوب‎هايكم دگرگوني ترياس – ژوراسيك (گروه شمشك)، پوشيده شده است. تفاوت سنگ‎شناسي و همچنيناختلاف ناگهاني و شديد نوع و درجه دگرگوني سبب شده تا هوشمندزاده و همكاران (1357) دگرگوني‎هاي درجه بالا را به پركامبرين نسبت دهند. هرچند كه پديده دگرگوني ممكن استمربوط به رخداد ترياس پسين باشد.


در ناحيه انارك، از شمال نا يين تاحوالي ساغند – پشت‎بادام، يك مجموعه شيستي تيره رنگ برونزد دارد كه همراهاني ازفيليت‎هاي گرافيتي، كوارتزيت، سنگ آهك‎هاي متبلور، كلريت اپيدوت شيست، ميكا شيست واپي‎گنيس دارد. اين مجموعه را اشتال (1911) به سن آركئن دانسته است. داودزاده وهمكاران (1969) ضمن اعتقاد به سن پركامبرين به اين مجموعه « دگرگوني‎هاي انارك» گفته‎اند. بر اساس كار زمين‎شناسان شركت تكنواسپورت، در ناحيه انارك اين مجموعهشامل 5 كمپلكس چاه‎گربه، مرغاب، پتيار، محمدآباد و دوشاخ است. ولي در ناحيه خور، 5كمپلكس چاه‎گربه، پتيار، كبودان، دوشاخ و پشت‎بادام سازندگان دگرگوني‎هاي انارك‎است. الماسيان (1997)، شيست‎هاي انارك را به شرح زير تقسيم مي‎كند. با توجهبه جدول زير « شيست‎هاي انارك » به سن نوپروتروزوييك – كامبرين پيشين ‎است كه درزمان ترياس پسين، و در اثر رويداد سيمرين پيشين، دگرگون شده‎اند.