یعقوب جعفری لا یحب الله الجهر بالسوء من القول الا من ظلم و کان الله سمیعاً علیماً ان تبدوا خیراً او تخفوه او تعفوا عن سوء فان الله کان عفواً قدیراً خداوند آشکار کردن سخن بد را دوست ندارد مگر از کسی که مورد ستم واقع شده است و خدا شنوا و داناست. اگر کار نیک را آشکار یا پنهان کنید و یا از بدی درگذرید، همانا خداوند بخشنده تواناست. (نساء، ۱۴۸ و ۱۴۹) سلامت زبان از گفتارهای ناهنجار و بد، یکی از ارزشهایی است که اسلام همواره مردم را به آن خوانده است. در جامعه اسلامی زبان مردم مانند روح و فکرشان باید پاک و پاکیزه باشد و آلوده به سخنان ناپسندی چون فحش، دروغ، تهمتزدن و غیبت نباشد. پاکی زبان نشانی از پاکی روح و صفای نفس است. قرآن مجید در آیات ۱۴۸ و ۱۴۹ سوره نساء این اصل کلی را بیان میکند که خداوند، آشکار کردن سخن بد را دوست ندارد و منظور از سخن بد در این آیات هر سخنی است که موجب ناراحتی و آزار یک انسان باشد. مانند دشنام دادن، نفرین کردن، تهمت زدن، غیبت و هر سخنی که هرگاه به گوش طرف مقابل برسد،آزرده شود؛ چنین کاری موجب خشم خداست و خدا همانگونه که جان و مال مؤمن را در امان قرارداده، شخصیت او را نیز در امان قرار داده و اجازه نمیدهد کسی درباره مؤمن بدگویی کند و اساساً انسان در مقابل گفتههای خود مسؤولیت دارد و گفتههای او در دفتری ثبت میشود: ما یلفظ من قول الالدیه رقیب عتید هیچ سخنی را نمیگوید جز اینکه نزد او مراقبانی وجود دارند (ق، ۱۸) همچنین قرآن کریم از گروهی به خاطر بد زبانی آنها انتقاد میکند: و انهم یقولون منکرا من القول و زورا و آنها سخنی ناپسند و زور میگویند. (مجادله، ۲) در مقابل، از سخنان زیبا تعریف و پیروی از سخن زیبا را توصیه میکند. و هدوا الی الطیب من القول و هدوا الی صراط الحمید آنها به سوی سخنی پاک و راهی پسندیده هدایت شدند. (حج، ۲۴) الذین یستمعون القول فیتبعون احسنه آنها (بندگان من) کسانی هستند که سخن را میشنوند و از زیباترین آن پیروی میکنند. (زمر، ۱۸) مطلب بسیار مهمی که در اینجا وجود دارد و آیات مورد بحث قصد بیان آن را دارد، استثنایی است که از این اصل کلی شده است. هر چند که بدگویی، بددهنی و گفتن سخنان بد و آزار دهنده ناپسند است و خدا آن را دوست ندارد، ولی در یک مورد به انسان اجازه داده شده بدگویی کند و آن موردی است که انسان مورد ظلم و ستم واقع شده باشد. در این صورت قرآن اجازه میدهد مظلوم از ظالم بدگویی کند و این بدان جهت است که شخصیت ظالم احترام ندارد و خوب است که ظالم در همه جا شناسانده و نقاب از چهره او برداشته شود تا همگان وی را بشناسند. طبق این آیه مظلوم میتواند آشکارا و پیش از مردم از ظالم بدگویی کند، یا به او بشناسند. یا به او دشنام بدهد و نفرین کند و این از مستثنیات غیبت است. اگر این اصل مورد عمل قرار گیرد ظالم از ترس مردم دست از ظلم خود برمی دارد و جرأت ظلم و ستم را پیدا نمیکند. در عین حال که خداوند چنین اجازهای را به مظلوم میدهد، به او خاطرنشان میسازد که مواظب حرف زدن خود باشد. چون خدا سمیع و علیم است. یعنی هر حرفی که میزند او میشنود و میداند. بنابراین مظلوم نمیتواند پا را از حق و عدل بیرون بگذارد و سخنان ناحقی درباره ظالم به زبان آورد و چیزی را به دروغ به او نسبت دهد. در آیه بعدی مطلبی عنوان شده که بیارتباط با مطلب قبلی نیست و آن اینکه شما هرکار خوبی را آشکارا یا پنهانی انجام بدهید و یا از بدیهای دیگران درگذرید، بدانید که خداوند بخشنده و تواناست یعنی از نظر او دور نمیماند و همانگونه که شما از بدیهای دیگران میگذرید خداوند نیز از گناهان شما میگذرد و توانایی آن را دارد که در مقابل کارهای خوب به شما پاداش نیک بدهد. آیا کار خوب را باید آشکارا و در مقابل چشم دیگران انجام داد یا باید آن را پنهانی و به دور از نگاه مردم به انجام رساند؟ پاسخ این است که اگر نیت خدا باشد، هر دو روش خوب است. زیرا انجام کار خیر در مقابل چشم دیگران باعث تشویق مردم به آن کار میشود و انجام آن در نهان، دور از ریا و سمعه است. پس هر دو صورت خوب است. این آیه نظیر آیهای است که درباره صدقه پنهان و آشکار آمده است: ان تبدوا الصدقات فنعما هی و ان تخفوها وتؤتوها الفقراء فهو خیرلکم اگر صدقهها را آشکار کنید چه خوب است آن! و اگر آن را مخفی کنید و به فقرا بدهید پس آن برای شما بهتر است.(بقره، ۲۷۱) این جمله از آیه که میفرماید: «یا از بدی درگذرید» شاید اشاره به مطلب آیه قبلی باشد. یعنی در عین حال که شما اجازه دارید از ظالم بدگویی کنید، اگر در هنگام قدرت او را عفو کنید و از او درگذرید بهتر است و به هر حال عفو بهتر از انتقام است.
