بیرونی و ابن سینا ابن سینا و ابوریحان بیرونی در علوم طبیعی و زمین شناسی نیز اطلاعات وسیعی داشته، كتاب ها و رساله های نفیسی در این زمینه نوشته اند. كتاب "ماللهند" و "الجماهر فی معرفة الجواهر" بیرونی، بهترین متن در كان شناسی و زمین شناسی است و اطلاعات تفصیلی فراوانی در باره بسیاری از كانها، وزن مخصوص اجسام، گردش زمین به دور محور خودش و دور خورشید و ... به ما می دهد. ویل دورانت در باره او می نویسد: "بیرونی دركروی بودن زمین تردید نداشت، معتقد بود كه اشیاء به طرف مركز زمین جذب می شوند، گفته بود كه: حقایق هیئت را مطابق این فرض كه زمین هر روز یك بار به دور محور خود می گردد و هر سال یك بار به دور خورشید می گردد به همان سهولت می توان توضیح داد كه اگر عكس آنرا فرض كنیم؛ گفته بود كه: شاید وادی ِ سند روزگاری قعر دریا بوده است. كتاب مفصلی در باره احجار نوشت و ضمن آن عده زیادی از سنگها و فلزات را از لحاظ طبیعی وصف كرد و از اهمیت تجارتی و طبی آن سخن آورد؛ و وزن مخصوص هیجده قسم سنگ گرانقدر را معین كرد و گفت كه وزن مخصوص جسم، متناسب با مقدار آبی است كه جا به جا می كند...". ابن سینا نیز در كتاب "شفا" بحث های مفصلی در زمین شناسی و گیاه شناسی و جانور شناسی و معدن شناسی دارد. به علاوه رساله بخصوصی در باره تشكیل كوهها، سنگها، و مواد معدنی نوشته و تأثیر زلزله، باد، آب، اختلاف درجه حرارت و غیره را در آن بیان كرده است. بنابراین، بیرونی و ابن سینا این نكته را به خوبی می دانستند كه ممكن است بعضی جاها كه امروز دریاست، وقتی خشك بوده و بالعكس و از خود سنگواره ها (فسیل) در دل كوهها و مناطق مختلف زمین بر این امر استدلال می كرده اند. "در قرن پنجم و ششم كتاب های زیادی درباره كشاورزی و گیاه شناسی در اندلس و دیگر كشورهای پهناور اسلامی نوشته شده كه قبلاً در مبحث گیاه شناسی از آنها بحث كرده ایم. و در جانورشناسی چندین تألیف صورت گرفت كه از آن جمله است "كتاب اسماء خیل العرب و فرسانها" تالیف "جوالیقی" در اسامی اسبها، "منظومه ابن باحه" در صید و "طبایع الحیوان"مروزی و ...". در قرن هفتم "عبداللطیف بغدادی" بیش از صد رساله تقریباً در همه موضوعها تالیف كرده كه از آن جمله است "الافاده والاعتبار فی الامور المشاهده و الحوادث المعاینه بارض مصر" كه در آن بیش از همه درباره گیاه شناسی بحث شده است. و نیز در همین دوره كتاب معروفی در كان شناسی توسط دانشمند مصری "التیفاشی" به نام "ازهار الافكار فی جواهر الاحجار" تالیف شد و همچنین در جانور شناسی رساله "ابن المنذر" به نام "كامل الصناعتین البیطره و الزردقه" بهترین كتاب در نوع خود است. "از نیمه دوم قرن هفتم تا نیمه دوم قرن هشتم، كتاب های نفیسی در جانور شناسی و شاخه های دیگر علوم طبیعی تألیف گردید كه مهمترین آنها عبارتند از: "عجائب المخلوقات" قزوینی و "اوصاف الحیوان و منافعها" ابن بختیشوع و "منافع الحیوان" ابن الدریهم و "حیاة الحیوان" كمال الدین دمیری و... كتاب دمیری در واقع كامل ترین منبع اطلاع درباره جانور شناسی اسلامی و یكی از بهترین منابع در این باره به شمار می رود". دكتر ماكس میرهوف درباره پاره ای از پیشرفت های علمی مسلمین در علوم طبیعی چنین می نویسد: "معدن شناسی با كیمیا ارتباط تام داشت. در سال 1154 بعد از میلاد "شهاب الدین" نامی در قاهره كتابی راجع به سنگ های مختلف نوشت، این كتاب مشتمل بر بیست و پنج فصل، و در مورد سنگ های قیمتی و اصل و اساس و قیمت و نوع آنهاست. اثر مهمی كه درباره جانور شناسی از مسلمین در دست است، كتابی است كه محمد دمیری در سال 1405 در قاهره نوشته است. مولف كتاب، استاد علوم دینیه بوده و از این جهت كتاب مشارالیه نتیجه تحقیقات شخصی نیست، بلكه مجموعه ای است كه از كلیه منابعی كه در دسترس بوده اقتباس شده است، این كتاب در مشرق شهرت فراوان یافت. بعضی از قسمت های كتاب مذكور، حاوی ادویه معموله و روانشناسی نژادی است، ولی روی هم رفته نقل قول زیاد دارد. دائرة المعارف های علوم طبیعی مسلمین، قسمت هایی در اطراف حیوانات، نباتات و احجار، دارد و مهمترین آنها كتاب "زكریای" قزوینی (1283) است. گرچه از قرن هشتم به بعد، مسلمین پیشرفت چشمگیری در زمینه علوم طبیعی نداشته اند، ولی هیچگاه این مثنوی تعطیل نشده؛ همواره در گوشه و كنار كشورهای اسلامی دانشمندانی در باره مسائل مختلف علوم طبیعی از قبیل: تشكیل كوهها، سنگها، مواد معدنی، علت و تاثیر زلزله، باد، باران، آب، اختلاف درجه حرارت، جزر و مد آب دریاها، انواع حیوانات، گیاهان، تكامل موجودات و ... اظهار نظرهای جالبی داشته و كتاب هایی تألیف می كرده اند. ویل دورانت می نویسد: "زیست شناسان مسلمان روش تولید میوه های تازه را به وسیله پیوند می دانستند، از پیوند درخت گل سرخ و بادام، گلهای كمیاب زیبا به وجود آوردند و "حافظ" در باره تكامل، فرضیه ای همانند فرضیه "مسعودی" داشت..." و در علم كشاورزی آگاهی های صحیحی از انواع خاكها، كودها، پیوندها، آبها، بذرها، طرز غرس اشجار، طریق آبیاری و انواع گیاه ها داشته اند كه برخی از این مسائل در بحث گیاه شناسی گذشت و تفصیل قسمت های دیگر را در كتب مربوطه باید جستجو كرد.
